مبانى معرفت‌شناختى اتحاد ملى و انسجام اسلامى

ولايت وجه مشترک اهل‌سنت و اهل تشيع است، چون ولايت يکى از سنت‌هاى نبوى است و در قرآن نيز بر محبت ذى‌القربى تاکيد شده است، ولى ميزان معرفت‌شناسى اين محبت مورد اختلاف‌ است .تبرى از اهل‌سنت موجب بحران در اتحاد مسلمين خواهد بود؛ نه وحدت مسلمين، چون وحدت بر محور ولايت وجود داشته و خواهد داشت. تبرى از دشمنان ولايت است؛ دشمنانى که مى‌خواهند فضائل اهل‌بيت(ع) بيان نشوديکى از رهيافت‌هاى وحدت، ارتباطات ميان فرهنگى شيعه و اهل‌سنت است
حيات طيبه بزرگترين و جامع‌ترين منشور وحدت و ملاکت ثابت، دائم، جامع و حقيقى است.
اگر اهل‌سنت را به اهل قرآن متوقف بر سنت نبوى براى تفسير قرآن تعريف کنيم، شيعه را اهل قرآن غير متوقف بر سنت نبوى خواهيم دانست، زيرا شيعه، ادامه تفسير قرآن را به واسطه ائمه اطهار(ع)، حدود دويست سال بعد از پيامبر(ص) مى‌داند و سپس در دوران غيبت که اين تفسير با امدادهاى غيبى انسان کامل تداوم مى‌يابد. ولايت وجه مشترک اهل‌سنت و اهل تشيع است، چون ولايت يکى از سنت‌هاى نبوى است و در قرآن نيز بر محبت ذى‌القربى تاکيد شده است، ولى ميزان معرفت‌شناسى اين محبت مورد اختلاف‌ است، اهل‌سنت (فقهاى اهل‌سنت، بر عکس عرفاى اهل‌سنت) محبت را در سطح بسيار کمى قبول دارند، ولى شيعه، ولايت را داراى پشتوانه بسيار عميقى مى‌داند، پس اختلاف سنت با تشيع براساس ميزان معرفت‌شناسى ولايت است. وحدت شيعه و سنى براساس ولايت است و در همان حال، گفتگوى اصلى ميان اين دو نيز بر همين اساس است. ولايت امرى وجودى است و معرفت‌زايى و معنازايى مى‌کند؛ مثل فطرت که يک امر وجودى است که معرفت‌زايى مى‌کند. همان طور که فطرت عمومى است ولايت نيز يک امر مشترک است و فقط کافى است که توجهى رخ دهد. به همين دليل، ولايت يک امر فطرى است که ميان انسان‌هاى متفاوت مشترک است. سياست گفتگوى تشيع، تولى است؛ تولى يعنى توجه به ولايت، پس تولى يک ذکر و يادآورى اضافه وجودى انسان‌ها به انسان کامل است. اگر کسى از باب لجاجت و عناد و تکبر، از ذکر و يادآورى دورى کند، آنگاه بحث تبرى به وجود مى‌آيد، پس از تولى تا تبرى يک فرآيند است و اين دو، دو قطعه جدا از هم نيست. تبرى شامل اهل‌سنت نمى‌شود، بلکه بايد با آنها تولى برخورد کرد؛ چرا که آنها ولايت و دوستى اهل‌بيت‌(ع) را دارند و پس بايد آن را تقويت کرد و اين از راه تولى يعنى شناساندن فضايل اهل‌بيت به آ‌نها ميسر است. تبرى از اهل‌سنت موجب بحران در اتحاد مسلمين خواهد بود؛ نه وحدت مسلمين، چون وحدت بر محور ولايت وجود داشته و خواهد داشت. تبرى از دشمنان ولايت است؛ دشمنانى که مى‌خواهند فضائل اهل‌بيت(ع) بيان نشود و با بدگويى و فحاشى به آنها را روا مى‌دارند و پر معلوم است که اينها افرادى گردنکش و بى‌ايمانند و اگر از دين دم مى‌زنند، دين منفعتى را مدنظر دارند نه دين واقعى و حقيقى‌ را. پس تبرى از نخبگان قدرتمند و منحرف است که با سد عن سبيل‌الله، مردم را به دورى از ائمه اطهار(ع) مجبور مى‌کنند و گرنه مردم از آن جهت مردم‌اند و صاحب فطرت، از ائمه اطهار(ع) دورى نمى‌کنند.
مردم شيعه و اهل‌سنت درجاى جاى بلاد اسلامي، باهم همزيستى برادرانه دارند، مگر آنکه نخبگان قدرت طلب، مذهب را يک ايدئولوژى براى قدرت‌طلبى خود قرار دهند و آنگاه جنگ‌هاى ميان مذهبى و تفرقه‌ها و اختلافات اوج مى‌گيرند و همين قدرت‌طلبان، علماى لجوج را براى اهداف خود استخدام مى‌کنند تا عليه مسلمانان ولايتمدار بنويسند و آن قدر اين اعمال را به پيش مى‌برند که علماى متقي،‌ چه از اهل‌سنت و چه اهل‌ تشيع، از ترس آبرو،‌ جان و ناموس لب فرو بندند، تاريخ مشحون از اين نکته است. تاريخ‌سازى بر مدار اختلاف يکى از شگردهاى اساسى قدرتمندان نخبه داخلى و خارجي،‌ براى ايجاد تفرقه در ميان مسلمين بوده است؛ پرسش‌هاى تاريخى مطرح مى‌شود و عناصر تاريخى خاصى برجسته مى‌شود تا اين اختلافات برجسته و برجسته‌تر شود حتى حالت تاريخى و حافظه تاريخى به خود بگيرند و راه برخورد با اين گونه تاريخ‌نگاري، نوشتن تاريخ به صورت يک کليت تاريخى است، تا واقعيات به صورت تام و يک کل، شناسايى شوند. فرآيندهاى تاريخي، برجستگى‌هاى تاريخى و نتايج تاريخي، يک فرآيند سياسي، مذهبى و اجتماعى را به خوبى بيان مى‌کنند؛ پس “ تاريخ مدارى و ولايت‌مدار” مى‌تواند هم براى اهل‌سنت و هم براى اهل تشيع روشنگر باشد و در همان حال مى‌تواند روشن کننده نقاط بسيار تاريک تاريخ اسلام و وحدت بخش‌ ملل اسلامى باشد. کمتر تاريخى با اين رهيافت تهيه شده است. پس بازسازى تاريخى جهان اسلام امرى ضرورى و نيازمند موسسات پيگير و قوى است.
روشنفکران نخبه‌گرا از عوامل تفرقه‌آميز در جهان اسلام هستند،‌ مثل وهابيون در جهان اهل‌سنت و انجمن حجتيه و ولايتى‌ها در جهان تشيع که اينها مذهب را به يک ايدئولوژى تقليل مى‌دهند و سنى‌ايسم و شيعه‌ايسم را به وجود مى‌آ‌ورند که در خارج از اين ايسم‌ها،‌ غيريت و ضديت تشکيل مى‌دهد. اين گروه علم جنگ را بلند مى‌کنند و مهربانى‌ها و تولى در اين ميان قربانى مى‌شود. اين گروه با ساختن خيال‌ها و اوهام به نام علم و فکر، هدف خود را دنبال مى‌کنند. يکى از رهيافت‌هاى وحدت، ارتباطات ميان فرهنگى شيعه و اهل‌سنت است. پيداست که ابهامات فرهنگى بر عدم ارتباطات و آ‌شنايى فرهنگى بر ارتباطات خواهند افزود، پس سير و سفر مردم عادى و تعاملات دانشگاهي، بايد به طور جدى دنبال شود و تبادلات کتاب و دانشجو و استاد در اولويت قرار گيرد. ايجاد موسسات مطالعات ميان فرهنگى شيعه و سني، بسيار اساسى است و به دست آوردن حوزه‌هاى جغرافيايى فرهنگى اسلام، نقش بسيار اساسى در اين امر دارد. همچنين ترسيم يک سياستگذارى فرهنگى - ارتباطى بسيار ضرورى است. مطالعات ميان مذهبى نيز براى وحدت بسيار ضرورى است؛ چرا که شباهت‌ها و تغايرهاى فقهى و کلامي، به طور دقيق روشن مى‌شود و براساس شباهت‌ها مى‌توان به تزايد شباهت‌ها پرداخت و با روشن شدن تغايرها، آستانه تحمل تغايرها را بالا برد، يا آن را به کمترين حد فرو کاست، بخصوص اگر تغايرها از جهل‌ها برخاسته باشد. جهل به ولايت، به عنوان يک اصل مشترک اسلامي، مثل تشابه عقل‌گرايى حنفى با عقل‌گرايى تشيع و يا حديث‌گرايى حنبلى و مالکى و شباهت به حديث‌گرايى ائمه شيعه و محبت‌گرايى شافعى و شباهت آن به شيعه از تعاملات مطالعاتى ميان حوزه‌هاى علمى دينى براى وحدت است. تبادل استاد و طلبه بايد در اولويت‌کارى اين حوزه‌ها واقع شود؛ بخصوص حوزه‌هاى کلان علميه ديني، مثل حوزه علميه قم و حوزه‌هاى مدينه،‌ نجف و شام. درس‌هاى ميان مذهبى و تربيت استاد و طلاب ميان مذهبى و مطالعات تطبيقى مذاهب براى ابهام‌زدايى و رسيدن به راه‌حل‌هاى مشترک در مسائل مستحدثه و روز، بخصوص مسائل استراتژيک جهان اسلام، مى‌تواند تاثير‌گذار باشد. حيات طيبه بزرگترين و جامع‌ترين منشور وحدت و ملاکت ثابت، دائم، جامع و حقيقى است. اين ملاکى است که در آن خدشه نيست، چه در بعد نظرى که بسيار جامع است و چه در بعد عملى که بسيار دقيق عمل مى‌کند. پس جاى هيچ شک معيارى و عملى نيست. در زندگى و حيات مردم محور هستند و چون مردم به دنبال وصل هستند، نه فصل، لذا به دنبال اختلاف نيستند، بلکه به دنبال وحدت هستند. حال اگر اين زندگى پاک و طيبه باشد، آنگاه وحدت‌بخشى جامعه نيز رخ خواهد داد.

سجاد سرلک/روزنامه رسالت/شماره 6207

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار