نگرشى بر اهميت اتحاد ملى و انسجام اسلامى

اشاره
سپاس خداوندى را كه به مؤمنان و صالحان فرمان داد تا به ريسمان الهى چنگ زنند و از تفرقه و جدايى دورى گزينند، و سلام و صلوات بر مناديان بزرگ وحدت، يعنى محمد و آل محمد عليهم‏السلام كه چشمه زلال دانش و هدايتشان پايان ندارد و مكتب الهام‏بخش آنان درس‏آموز پيروان در تبديل جدايىواختلاف به اتحاد و دوستى، و يگانگى و همدلى است .
مقوله «وحدت» و «اتحاد» همان يكپارچگى و همدلى به همراه محبت و دوستى است كه در بين افراد و طبقات جامعه نمايان مى‏شود. اين موضوع در روابط اجتماعى مورد بحث قرار گرفته و بسيار حائز اهميت است. علاوه بر آموزه‏هاى دينى، تاريخ نيز حكايت از آن دارد كه در پرتو اتحاد ملّى، ملت‏ها توانسته‏اند قلّه‏هاى بزرگ علم و پيشرفت را در عرصه هاى گوناگون فتح كنند.
در نوشتار حاضر با الهام از كلام آسمانى وحى و نيز سخنان گهربار معصومين عليهم‏السلام كه برخاسته از وحى است، با نقش حياتى و سازنده اتحاد ملى و انسجام اسلامى در روابط اجتماعى، آشنا مى‏شويم.

اهميت وحدت اسلامى

فرهنگ غنى اسلام، ابعاد و زواياى گوناگون زندگى بشر را مورد توجه قرار داده و در هر مورد ، اصول و آداب و احكام ويژه‏اى را ارائه نموده است كه انسان با مراعات آنها مى‏تواند درجات كمال را طى كند و سرانجام به سعادت مطلوب نايل آيد . بحث از روابط اجتماعى يكى از مباحث مهم در زندگى مسلمانان است كه موضوع وحدت امت اسلامى از فروع و زير مجموعه‏هاى آن به شمار مى‏رود . وحدت و انسجام حول محور دين و مشتركات دينى ، عاملى مؤثر در پيشرفت مادى و معنوى پيروان شريعت اسلام است و اهميت ويژه آن به وضوح در آيات قرآن ، سيره پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و امامان معصوم عليهم‏السلام و رواياتِ رسيده از سوى آن بزرگواران مشاهده مى‏شود .

قرآن و دعوت به اتحاد اسلامى

يكى از اساسى‏ترين موضوعات مطرح در روابط اجتماعى مسلمانان كه از آغاز ظهور اسلام و خصوصاً پس از تشكيل حكومت اسلامى مورد توجه قرآن مجيد و شخص پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قرار داشت ، مسئله مهم وحدت جامعه اسلامى بود . كتاب آسمانى ما ـ قرآن ـ و پيام‏آور اسلام ـ حضرت محمد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ مسلمانان و امت اسلامى را به حفظ وحدت و همدلى و يكپارچگى سفارش كرده‏اند .
آيات فراوانى در قرآن مجيد از اين موضوع سخن گفته و هر گونه درگيرى و يا تشتت را كه منجر به تفرقه و فروپاشى اتحاد ميان مسلمانان شود ، مورد نكوهش خود قرار داده است .
« وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّه‏ِ جَمِيعاً وَلاَ تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللّه‏ِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ
إِخْوَاناً وَكُنْتُمْ عَلى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللّه‏ُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ » [1]
و همگى به ريسمان خدا ( قرآن و اسلام ، هر گونه وسيله وحدت ) چنگ زنيد و پراكنده نشويد ! و نعمت ( بزرگ ) خدا را بر خود ، به ياد آريد كه چگونه دشمن يكديگر بوديد . او ميان دل‏هاى شما الفت ايجاد كرد
و به بركتِ نعمت او ، برادر شديد ! شما بر لب حفره‏اى از آتش بوديد و خدا شما را از آن نجات داد ؛ اينچنين ، خداوند آيات خود را براى شما آشكار مى‏سازد ؛ شايد پذيراى هدايت شويد .
خداوند متعال در اين آيه شريفه همان مسئله اتحاد و مبارزه با هر گونه تفرقه را مطرح مى‏كند و از مسلمانان مى‏خواهد كه همگى به ريسمان الهى چنگ زنند و پراكنده نشوند .
مفسران در باره اينكه منظور از « حبل اللّه‏ » چيست ، احتمالاتى را نقل كرده‏اند . بعضى مى‏گويند منظور از حبل اللّه‏ ، قرآن است و بعضى ديگر اسلام را مقصود از آن مى‏دانند . برخى هم گفته‏اند كه منظور خاندان پيامبر و ائمه معصمومين عليهم‏السلام هستند . البته در روايات اسلامى نيز همين تعبيرات گوناگون ديده مى‏شود . در معانى الاخبار از امام سجاد عليه‏السلام نقل شده است كه فرمود : حبل اللّه‏ ، قرآن است . در تفسير عياشى آمده است كه امام باقر عليه‏السلام فرمود : حبل اللّه‏ ، آل محمد عليهم‏السلام هستند كه مردم مأمورند به آنها تمسك كنند . اما آنچه در تفاسير و احاديث شريف آمده است هيچ كدام با يكديگر اختلافى ندارند و همگى به يك حقيقت اشاره دارند ، زيرا منظور از ريسمان الهى هر گونه وسيله ارتباط با ذات پاك خداوند متعال است و تمام آنچه در اين زمينه گفته شده است در مفهوم وسيع ارتباط با خدا كه از حبل اللّه‏ فهميده مى‏شود مشترك است . اين آيه شريفه از همه مسلمانان مى‏خواهد كه به ريسمان الهى ـ يعنى همان نقطه ارتباط با خداى متعال ـ چنگ زنند و همگان بر اين محور ، اتفاق و اتحاد داشته باشند .
سپس قرآن كريم به نعمت بزرگ اتحاد و برادرى اشاره مى‏كند و مسلمانان را به تفكر در وضع اندوهبار گذشته و مقايسه آن با شرايط خود به هنگام وحدت فرا مى‏خواند و مى‏فرمايد :
فراموش نكنيد كه در گذشته چگونه با هم دشمن بوديد ولى خداوند در پرتو اسلام و ايمان ، دل‏هاى شما را به هم مربوط ساخت و شما دشمنان ديروز ، برادران امروز شديد .
نكته قابل توجه در اينجا آن است كه قرآن ، تأليف قلوب مؤمنان را به خود نسبت مى‏دهد و مى‏گويد خداوند متعال دل‏هاى شما را به يكديگر نزديك كرد و ميانتان الفت برقرار كرد . اين امر ، خود يكى از معجزات بزرگ اسلام در عرصه زندگى اجتماعى مسلمانان است زيرا اگر سابقه عداوت و دشمنى پيشين عرب را به درستى مورد دقت قرار دهيم ، مى‏بينيم كه چگونه كينه‏هاى ريشه‏دار در طول سال‏هاى متمادى در دل‏هاى آنان انباشته بود و چگونه بر سر يك موضوع ساده و جزئى شعله جنگ خونينى ميان آنان افروخته مى‏شد ، و اين اسلام بود كه توانست اقوام و طوايف پراكنده و كينه‏توز و دور از خردورزى را تبديل به ملتى واحد و متحد و برخوردار از آگاهى و بردبارى و خردمندى كند . البته بايد به خاطر داشت كه تنها با چنگ زدن به ريسمان الهى و در سايه اسلام و قرآن و عترت است كه مى‏توان اقوام ، گروه‏ها و ملت‏هاى متفاوت را به جامعه‏اى متحد و همدل و هم صدا تبديل كرد .
در آيه شريفه ديگرى چنين آمده است :
« وَأَطِيعُوا اللّه‏َ وَرَسُولَهُ وَلاَ تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللّه‏َ مَعَ الصَّابِرِينَ » [2]
و ( فرمان ) خدا و پيامبرش را اطاعت نماييد ! و نزاع ( و كشمكش ) نكنيد تا سست نشويد و قدرت ( و شوكت ) شما از ميان نرود ! و صبر و استقامت كنيد كه خداوند با استقامت كنندگان است !
قرآن مجيد در اين آيه ، مسلمانان را از نزاع با يكديگر برحذر مى‏دارد تا بتوانند در مقابل دشمن همانند دژى مستحكم بايستند . قرآن همچنين يادآورى مى‏كند كه اگر تفرقه و جدايى در ميان مسلمانان پديد آيد و آنان با يكديگر به نزاع و كشمكش برخيزند ، سست مى‏شوند و در نتيجه ، قدرت و هيبتو عظمت ايشان در مقابل دشمن از دست مى‏رود .

پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله محور اتحاد امت اسلامى

قرآن كريم مى‏فرمايد :
« مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّه‏ِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ » [3]
محمد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرستاده خدا است ؛ و كسانى كه با او هستند در برابر كفار سرسخت و شديد و در ميان خود مهربان‏اند .
پيامبر اسلام كه خود ، آخرين پيغمبر الهى و رحمة للعالمين است و در عظمت و بزرگى اخلاق و در نحوه سلوك فردى و معاشرت‏هاى اجتماعى و به طور كلى در هر فضيلتى سرآمد است و در نظام خلقت بر همگان برترى دارد ، اسلام را عالى‏ترين راه سعادت و هدايت بشر براى تمام انسان‏ها در همه زمان‏ها تا قيامت معرفى مى‏كند و از كليه مسلمانان مى‏خواهد كه زير پرچم پر افتخار اسلام ، با هم متحد و منسجم باشند .
قرآن مجيد كه رسول اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله را در همه زمينه‏ها الگو دانسته و او را براى همگان محور قرار داده است ، در وصف ياران پيامبر و مسلمانان راستين گويد : در ميان خود ، رحيم و مهربان و متحد و منسجم هستند و در مقابل دشمنان و كافران، با شدت و غلظت همچون دژى مستحكم ايستاده‏اند . روشن است كه هر دو ويژگى ياد شده به بركت پيامبر و اسلام به دست آمده است . از آنجا كه هيچ يك از احكام اسلام محدود به زمان خاصى نيست و هميشه و همواره باقى است ، بر ما نيز كه خود را از امت پيامبر ختمى مرتبت مى‏دانيم فرض است كه مانند اصحاب با وفاى آن حضرت ميان خود برادر باشيم و در مقابل دشمنان و كافران كه هر لحظه ما را تهديد مى‏كنند با تمام قوا و به طور متحد بايستيم كه تنها در اين صورت مى‏توانيم به پيروزى برسيم . رسول گرامى اسلام در جريان حجة الوداع كه شرايط حساس و خاصى بر مسلمانان حاكم بود ، طى نطقى در مسجد «خيف» چنين ايراد سخن فرمود :
خدا يارى كند بنده‏اى را كه گفتار مرا بشنود و حفظ كند و سپس آن را به كسانى كه نشنيده‏اند برساند .
اين تعبير آن حضرت ، نشان از اهميت موضوع دارد . آنگاه فرمود :
ثَلاثٌ لا يُغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ ، اِخْلاصُ الْعَمَلِ للّه‏ِِ وَ النَّصيحَةُ لاَِئِمَّةِ الْمُسْلِمينَ وَ اللّزُوُم لِجَماعَتِهِمْ . [4]
سه خصلت است كه دل هيچ مسلمانى در مورد آنها خيانت نمى‏كند :
1. اخلاص عمل براى خدا .
2. نصيحت و خيرخواهى براى رهبران مسلمانان . [5]
3. همبستگى و شركت در اجتماع مسلمانان .
علت اينكه در اسلام تا اين حد در باره وحدت و يكپارچگى تأكيد شده ، آن است كه مردم فقط در سايه اتحاد و همبستگى مى‏توانند موانع انجام هر كارى را از سر راه بردارند و با استفاده از تمام توان ، استعداد ، قدرت اراده و انگيزه‏اى كه در يك جا جمع شده است ، به مقصد مورد نظر خويش برسند . از اين رو پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله براى برقرارى وحدت و الفت بين مردم ، رنج‏ها و زحمات فراوانى را متحمل شد و على‏رغم تلاش قبايل و اقوامى كه از روى جهل و عصبيت مانع تبليغ پيامبر بودند ، آراء و افكار متفاوت را با يكديگر هماهنگ كرد و به بركت اسلام و قرآن ميان دو قبيله بزرگ و معروف مدينه به نام «اوس» و «خزرج» كه كينه و دشمنى ديرينه‏اى با هم داشتند اخوت و محبت را برقرار ساخت .

پيروزى در پرتو اتحاد ملى

به راستى اگر امتى به صورت يكپارچه و مصمّم و با استعانت از خداوند متعال اراده كند ، مى‏تواند در تمام امور زندگى اجتماعى ، سرنوشت خود را تغيير دهد و با سرعت نردبان رشد و ترقى و كمال را طى كند ، كه نمونه‏هاى بارز آن را در طول تاريخ اسلام مشاهده مى‏كنيم .
پيامبر رحمت كه خود محور اتحاد و انسجام اسلامى است با متحد كردن گروه‏ها و احزاب مختلف از جمله انصار و مهاجرين ، قبايل اوس و خزرج و ديگران توانست در سخت‏ترين شرايط و در دوران جاهليت ، روند حركت اجتماعى را عوض كند ، پرچم انسان‏ساز اسلام را به اهتزاز در آورد ، احكام اسلامى را اجرا نمايد و نام محمد و آيين احمدى را در كوتاه‏ترين زمان ممكن جهانگير سازد .
در دوران معاصر نيز بزرگمردى به نام آيت اللّه‏ العظمى امام خمينى به كمك اتحاد و همدلى مردم ايران توانست در برابر رژيم شاهنشاهى با آن قدرت جهنمى قد علم كند و آن را سرنگون سازد و به جاى آن حكومتى اسلامى بر پايه مكتب اهل بيت عليهم‏السلام بر پا كند و سپس با شعار اتحاد اسلامى ، جهان اسلام و مسلمانان جهان را عليه نظام استكبار به سركردگى امريكا بشوراند و با اعلام روز جهانى قدس، مسلمانان را به حمايت از مردم مظلوم فلسطين و مقابله با رژيم صهيونيستى فرا بخواند .
به راستى آيا ممكن بود بدون كمك همه جانبه مردم در هشت سال جنگ تحميلى ، كشور اسلامى ايران را از خطر جدى تجاوز دسته‏جمعى جهانخواران حفظ نمود و آيا ممكن بود در شرايط تحريم اقتصادى ، به خودباورى رسيد و نه تنها روى پاى خود ايستاد بلكه به دستاوردهاى عظيم علمى و اقتصادى دست يافت ؟ آيا بدون هميارى دولت و ملت و اتحاد و انسجام ملى و اسلامى به بركت اسلام و انقلاب و جمهورى اسلامى، ممكن بود كه جوانان اين مرز و بوم به درجات علمى بالا از جمله به دانش هسته‏اى ( كه اين روزها در كشور جشن ملى و شادمانىِ آن بر پا است ) دسترسى پيدا كنند ؟
پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مى‏فرمايد :
اَلْمُؤمِنُونَ إِخْوَةٌ تَتَكافَأُ دِماؤُهُمْ وَ هُمْ يَدٌ عَلى مَنْ سِواهُمْ . [6]
مؤمنان با يكديگر برادرند و خونشان با هم برابر است . آنها يكپارچه عليه دشمنان اسلام متحد هستند .
امام خمينى گويد :
وحدت اسلامى را در بين خودتان ، با كمال قوت حفظ كنيد . نگذاريد همين دشمنان خبيث ، بتوانند يا طمع كنند كه بين شما ملت اختلاف ايجاد كنند . اميد است به فضل الهى ، وحدت و يكپارچگى و ايمان و اقتدار شما ، دنياى اسلام را هم بيدار كند . [7]
سزاوار است كه ملت ما از تاريخ كه نمونه‏هايى از آن را با چشم خود ديده است ، درس بگيرد و در راه اعتلاى ملى خويش ، وحدت ملى و اتحاد اسلامى را در تمام زمينه‏ها سر لوحه همه امور اجتماعى خود قرار دهد زيرا پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود :
اَلْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ بِمَنْزِلَةِ الْبُنْيانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضاً . [8]
افراد با ايمان نسبت به يكديگر همانند اجزاى يك ساختمان‏اند كه هر جزئى از آن جزء ديگر را محكم نگاه مى‏دارد .

انسجام اسلامى

زندگى سراسر درسِ پيامبر والا مقام اسلام ، حكايت از اين واقعيت دارد كه آن بزرگوار آيينه تمام‏نماى وحدت و انسجام اسلامى بود. ايشان هر جا كمترين اختلافى را بين اصحاب خود مى‏ديد ، شخصاً وارد عمل مى‏شد و با شمشير احمدى ريشه‏هاى تفرقه و اختلاف را از ريشه قطع مى‏كرد ، قلوب آنان را به هم نزديك مى‏نمود و در مقابل مشركان و كافران بسيج عمومى به راه مى‏انداخت تا همه يك صدا باشند .
المسلمونَ يَدٌ واحِدَةٌ على مَنْ سِواهُمْ .
مسلمانان به طور يكپارچه در مقابل دشمنان اسلام متحد هستند .
پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله هر گونه جدايى و اختلاف بين مسلمانان را كه منجر به كدورت و عداوت و لجاجت مى‏شد ، از نشانه‏هاى فريب شيطان مى‏دانست .
« إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ » . [9]
همانا شيطان مى‏خواهد در ميان شما عداوت و كينه ايجاد كند .
اصل مسلّم « وحدت اسلامى » كه از رهنمودهاى اجتماعى اسلام است مربوط به تمام قرون و اعصار و براى همه مسلمانان است . آنها بايد يكدست و يكپارچه در مقابل دشمنان اسلام بايستند . امروز بر اهل بصيرت روشن است كه سلطه‏گران و جهانخواران و تمام دنياى شرك و كفر و استكبار دست در دست هم داده‏اند كه بين مسلمانان در سراسر عالم ( با بيش از يك ميليارد و نيم جمعيت ) اختلاف بياندازند و بهترين وسيله براى رسيدن آنان به اهداف شوم خود همين تفرقه‏افكنى و شكستن انسجام بين مسلمانان در سراسر گيتى است . كيست كه نداند امروز دولت‏هاى مستكبر دنيا با نفاق و دورويىِ تمام در پى فريب دادن جوامع و دولت‏هاى اسلامى هستند ؟ كيست كه نداند جهانخواران هميشه سعى دارند تا ملت‏هاى مسلمان را از دانش و ثروت و قدرت محروم نگه دارند ؟ كيست كه نداند مستكبران با امكانات فوق العاده خود عليه ارزش‏هاى دينى و اخلاقى برخاسته‏اند و روز به روز فساد و بى بند و بارى را توسعه مى‏دهند و تمام همّشان آن است كه باورهاى دينى را از مردم جهان حتى از جوامع اسلامى بگيرند ؟ كيست كه نداند صاحبان ثروت و قدرت سالانه ميليون‏ها دلار جهت مقابله با ارزش‏هاى دينى و انسانى ، ايجاد نفاق و اختلاف قومى و گروهى بين مسلمانان هزينه مى‏كنند ؟ آيا جز با توسل به اسلام و پيامبر عظيم الشأن و كمك گرفتن از انسجام اسلامى مى‏توان با دسيسه‏هاى شيطانى مستكبران مبارزه كرد و آيا بدون راهنمايى قرآن ـ اين معجزه بزرگ پيامبر خاتم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ مى‏توان با معاندان و دشمنان اسلام به مبارزه برخاست و آيا بدون هوشيارى جوامع و ملل اسلامى و خصوصاً دانشمندان و بزرگان قوم و وحدت كلمه همگانى مى‏توان با خدعه‏گرى و نقشه‏هاى آمريكا و اسرائيل و دشمنان سرسخت اسلام مقابله كرد ؟ آرى، امت مسلمان چاره‏اى جز اتحاد و انسجام ندارد و براى دستيابى به عزت و اقتدار حقيقى خويش ناگزير از التزام به وحدت كلمه است؛ چرا كه امروز استكبار كه از اسلام سيلى خورده و در حال فروپاشى است ، با همه توان خود در مقابل اسلام و پيشرفت كشورهاى اسلامى ايستاده است و به اين منظور ايجاد اختلاف و تفرقه و جدايى در درون مسلمانان را بهترين راه شكست آنان مى‏داند . از اين رو سعى مى‏كند با استفاده از حربه نيرنگ و نفاق و به كمك ترفندهاى مختلف و طرح مسائل گوناگون از جمله به راه انداختن جنگ ميان شيعه و سنى ، تفرقه‏افكنى بين فرقه‏هاى اسلامى و دامن زدن به اختلافات پيروان فِرق و مذاهب بين صفوف مستحكم مسلمانان جدايى بياندازد . [10]
بنابراين مسلمانان و دانشمندان و علماى اسلام بايسته است كه در همه جا هوشيار باشند و بدانند كه عداوت استكبار جهانى با اسلام است . آنان با احكام نورانى اسلام دشمنى دارند كه ضد ظلم و ستم و استكبار و چپاولگرى است . مخالفت آنها با جمعيت‏هاى بزرگ ميلياردى و متحدى است كه به پيروى از آيين محمد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و زير پرچم اسلام عمل مى‏كنند . مبادا اختلافات مذهبى و عقيدتى و . . . به گونه‏اى مطرح شود كه باعث تفرقه بين مسلمانان و سوء استفاده دشمن مشترك يعنى منافقان و مشركان و استكبار جهانى گردد . شايسته است كه دانشمندان اسلامى در محافل علمى و بدون هر گونه تعصب به صورت عالمانه در مسائل مورد اختلاف به بحث و گفتگو و نقد و بررسى بپردازند اما در مقابل دشمنان اسلام و جهانخواران يد واحده باشند و يكپارچه و متحد رفتار كنند .

پی نوشت ها:

[1] . آل عمران : 103 .
[2] . انفال : 46 .
[3] . فتح : 29 .
[4] . الكافى ، ج 1 ، ص 403 .
[5] . نصيحت در اينجا به معناى خيرخواهى و مصلحت انديشى صادقانه است .
[6] . الكافى ، ج 1 ، ص 403 .

غلامرضا بهرامى

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار