مباني نظري انسجام اسلامي

امروزه ـ به ويژه با شرايط پيش آمده در عراق پس از اشغال آن توسط آمريكا و انگليس ـ كمتر كسي در ضرورت تفاهم و انسجام مسلمانان ترديد دارد. اگر هنوز نغمههاي ناسازي در ميان شيعيان يا سنيان به گوش ميخورد؛ بايد پذيرفت كه يا با انگيزهي خدمت به دشمنان اسلام است يا از روي بيخبري و ناآگاهي از اوضاع كنوني و بيتفاوتي و بيدردي است. به سختي ميتوان پذيرفت كه كساني دلسوز اسلام و مسلمانان باشند و باز نغمهي جدايي سر دهند. چنين به نظر ميرسد و اين اميد وجود دارد كه دست كم در سالي كه به نام اتحاد ملي و انسجام اسلامي ناميده شده است مخالفانِ وحدت و برادري شيعه و سني جايگاه و پايگاهي در تريبونهاي رسمي و در مراكز و محافل عمومي نداشته باشند و با آنان حداقل چونان دگرانديشان رفتار شود. كساني كه از شعار وحدت اسلامي دست كشيدهاند يا آن را خلاف تعصب شيعي ميدانند بايد رسماً مسؤوليّت ريخته شدن خون مسلمانان در جنگهاي مذهبي را بپذيرند و بايد به همسويي خود با دشمنان قسم خوردهي اسلام و مسلمانان اذعان و از آن دفاع كنند.
وحدت اسلامي براي آنكه پايدار و ماندگار شود ناگزير بايد بر مباني استواري بنيان شود. گرايشهاي تقريبي زماني دوام مييابد كه دلايل و شواهد آن از متن كتاب و سنت استخراج شود و فقيهان معظّم بر رواييِ آن تأكيد كنند و خود پيشگام ترويج و تحقق آن باشند. امام خميني (ره) به عنوان يك فقيه طراز اول كه زمانه شناس و بلكه تاريخ ساز هم بود، بي هيچ ترديدي و با صراحت و قاطعيت تمام خواهان وحدت امت اسلامي بود و خود در اين راه گامهاي بزرگي برداشت و از همه مهمتر برخي از بنيادهاي نظري آنرا مورد بررسي قرار داد و بر آنها صحّه گذاشت. در اين مجال محدود به برخي از اين پايههاي نظري از منظر امام خميني (ره) نظري ميافكنيم و بحث مبسوط را به فرصتي ديگر وا ميگذاريم.
1. از مهمترين مباني نظري تقريب، پذيرفتن مسلمان بودن همهي گويندگان شهادتين و همهي پذيرندگان توحيد و نبوت است. اسلام ظاهريِ مسلمانان غير شيعه كه مسوّغ جريان احكام مسلمانان از قبيل ازدواج، ارث و جز آنها ميشود، تقريباً مورد اذعان همهي عالمان شيعه است. امّا در مورد اسلام واقعيِ آنان و نجات اخروي ايشان اين همداستاني وجود ندارد. به نظر ميرسد كه تا اين ديوار بياعتمادي و اين به رسميت نشناختنها وجود داشته باشد، نميتوان به وفاق امت اسلامي خوشبين بود. امام خميني از فقيهان روشن انديشي است كه در اين خصوص به صراحت اعلام نظر كرده و فرموده است: اما اعتقاد به ولايت، بيترديد در مسلمان بودن معتبر و ملحوظ نيست... امامت از اصول مذهب است نه دين... و تحقيق آن است كه آنچه در حقيقت اسلام ملحوظ است به گونهاي كه ملتزم به آن مسلمان گفته ميشود، فقط اعتقاد به اصول سه گانه يا چهارگانه يعني؛ الوهيت، توحيد، نبوت و معاد بنا به يك احتمال ميباشد.([1])
امام در مكاسب محرمه نيز بر اين مطلب تأكيد فرموده و اسلام را همان پايبندي به توحيد و نبوت خاصه دانسته است.([2])
از اين نگاه مسلماناني كه حقانيت امامت برايشان روشن نشده، هرچند به خاطر پايبند نبودن به اين اصل رفيع از مراتب والاي اسلام محروم ماندهاند، از حريم اسلام و مسلماني بيرون نبوده، نه فقط در ظاهر، بلكه به واقع مسلمان و مشمول نجات هستند. در اين نگاه، مسلمانان امت واحدهاي هستند كه در ميان خود اختلافهايي در فروع فقهي يا فروع اعتقادي و در برخي قضاياي مهم تاريخي دارند كه اين اختلافها ـ‌ چه قابل حل باشند و چه نباشند ـ نبايد به وحدت و يگانگي آنان آسيبي بزند؛ همچنانكه ميان اهل سنت و نيز ميان شيعيان از اين دست اختلافات بسيار است و هيچگاه صرف وجود اين اختلافات، مجوز خروج از تسنن يا تشيع نشده است.
2. دومين مبنايي كه ميتواند براي هميشه مجوز و مبناي همگرايي مسلمانان باشد؛ تعميم و توسعهي مفهوم تقيّه است. تقيّه، هرچند از ويژگيهاي تشيع شناخته ميشود، اما به واقع اگر به درستي فهم و تبيين شود، مورد قبول همهي مسلمانان و مورد تأييد صريح قرآن كريم است؛ هرچند شيعيان به دليل اقليت و در خطر بودن بيشتر بدان پايبند بودهاند، اما تقيّه را عموماً محدود به تقيّهي خوفي كردهاند و جواز آن را محدود به مواقع خطر دانستهاند. در اين صورت، با زوال خطر جايي براي تقيّه نيست، امّا نوع مهمتري از تقيّه وجود دارد كه از آن به تقيّه مداراتي معمول ميشود و اتفاقاً همين نوع تقيه مورد توجه و عمل ائمهي اطهار: و اصحاب ايشان بوده است. بنا به تقيّه مداراتي، هرچند خطري هم در كار نباشد، امّا براي حفظ پيوستگي و همبستگي مسلمانان ميتوان برخي شعائر و اعمال را به گونهاي انجام داد كه مورد قبول ديگر مسلمانان است. بر مبناي تقيّه مداراتي كه هم در گفتار ائمهي معصومين: و هم در سيرهي عملي آنها شواهد بسياري بر آن وجود دارد، تفاهم و همگرايي با عموم مسلمانان يك اصل مهم و بنياديني است كه تكليف ما را در بسياري از رفتارهاي ديني تحت تأثير قرار ميدهد و هر كاري را كه از آن بوي جدايي و واگرايي ميآيد، ناموجه ميسازد. امام خميني (ره) به اين نوع تقيّه پايبند و معتقد بود و به رغم باورهاي عميق وجدّي ولاييِ خويش، بنا به اين نوع تقيّه، نماز در پشت سر امامان سني در مكه و مدينه را مجاز و بلكه راجح ميدانست و شرطيت سجده بر مهر و مانند آن را ملغي ميدانست.
3. سومين مبنايي كه ميتواند مبناي تقريب ماندگار شود؛ باور داشتن به توطئهگري و بدانديشي دشمنان اسلام در هميشهي تاريخ و در قبال مسلمانان است. اگر بپذيريم كه همواره دشمنان در كمين اسلام هستند و از مهمترين حربههاي آنان جدايي ميان مسلمانان است و باز اگر توجه داشته باشيم كه وظيفهي ما فقط حفظ تشيع يا مردم خودمان و كشورهاي شيعي نيست و در صيانت از كيان اسلامي فرقي بين شيعه و سني نيست؛ در اين صورت همواره در راه انسجام اسلامي گام بر ميداريم. زمانهشناس بودن و داشتن دغدغهي تعالي و گسترش اسلام همواره به خويشتنداري، و تعامل با همكيشان حكم ميكند. امام خميني (ره) از همين پايگاه و خاستگاه است كه ميفرمايد: تمام بدبختيهاي مسلمين براي اين تفرقهاي هست كه در بينشان است... اگر مسلمين با هم بودند، اين طور ذليل نبودند... برادران من اتكال به خدا داشته باشيد، وحدت كلمه داشته باشيد... با هم باشيد... رمز پيروزي مسلمين در صدر اسلام، وحدت كلمه و قوت ايمان بود.([3]) بعد از جنگ عمومي، عثماني را تكه تكه كردند...، مسلمين بايد يكپارچه بشوند و با ابرقدرتها مقابله كنند.([4]) يك دسته از مسلمانان شيعه هستند و يك دستهاي از مسلمانان سنّي، يك دسته حنفي، و دستهاي حنبلي و دستهاي اخباري هستند... ما همه برادر هستيم و با هم هستيم... امروز اختلاف بين ما، تنها به نفع آنهايي است كه نه به مذهب شيعه اعتقاد دارند و نه به مذهب حنفي و يا ساير فرق. آنها ميخواهند نه اين باشد، نه آن.([5])
برآمدن حكومت شيعيِ ولايت فقيه در ايران و دولت شيعي در عراق نبايد كساني را به اين توهم سوق دهد كه ديگر دورهي غربت و اقليت بودن شيعه به پايان رسيده و ديگر دشمنان اسلام از كيد و مكر و توطئه باز ايستادهاند؛ خير، ما هنوز در اقليت هستيم و حتي اگر اكثريت هم از آنِ ما باشد، ما موظفيم در قبال دشمناني كه هميشه در پي ضربه زدن به اسلام و مسلماني هستند، وحدت كلمه را حفظ كنيم و بي پرده و شجاعانه هرآنچه را كه به اين وحدت ضربه ميزند و مايهي آزردگي ديگر مسلمانان ميشود، كنار بگذاريم و بدانيم كه اسلام مهمترين دارايي ماست كه همه بايد در حفظ آن بكوشيم. امامان ما هم از جان و آبروي خود مايه گذاشتند تا همين اسلام را حفظ كنند. به قطع در فضايي كه اسلام، محترم و حاكم است، تشيع هم بهتر ميتواند ببالد و پيش برود. اينكه امام خميني در اغلب قريب به اتفاق سخنرانيها و پيامهايشان به جاي نام بردن از شيعه و تشيع همواره بر اسلام تأكيد ميكردند و حتي در نامهي مشهور خود به حوزههاي علميه از مراجع شيعه به عنوان مراجع اسلام نام بردند همه نشانگر آن است كه همه بايد در اسلام ذوب شويم و ضمن پايبندي به باورهاي اصيل شيعيِ خود، در ظاهر و باطن و در خفا و علن و در قدرت و ضعف، جوياي وحدت مسلمانان و خواهان امت واحدهي اسلامي باشيم.

پي¬نوشتها:

[1]. كتاب الطهارة، ج 3، ص 330 ـ‌ 316، چاپ نجف اشرف، سال 1389 ه . ق.
[2]. المكاسب المحرمة، ج 1، ص 249، سال 1381 ه . ق.
[3]. صحيفه نور، ج 5 ، ص 49.
[4]. صحيفه نور، ج 6 ، ص 220.
[5] . صحيفه نور، ج 12، ص 259.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار