ضرورت مديريت منابع انساني

مديريت منابع يكي از مباحث بنيادين دانش مديريت است كه در متن آن مديريت منابع انساني قرار دارد و از درجه اهميت بيشتري برخوردار است، چراكه انسان همانند حيوان محكوم به غريزه و يك زندگي جبري نيست، بلكه با اختيار، آزادي و تعقل خود مي تواند راه هاي گوناگوني را برگزيند، بنابراين نياز به مديريت دارد تا بتواند در مسير كمال خود طي طريق نمايد. نويسنده در مقاله حاضر در مقام تبيين اين مطلب برآمده كه اينك با هم آن را ازنظر مي گذرانيم.
¤ ¤ ¤

اهميت مديريت منابع انساني

به اندازه اي كه عالم انسانيت با عالم حيوانيت تفاوت دارد، ضرورت مديريت در زندگي اجتماعي انسان بيشتر احساس مي شود. دست قدرت خداوندي نيروي مرموز تعقل را در وجود انسان تعبيه نموده تا به وسيله آن قوانين كلي جهان را كشف كند و از اين طريق طبيعت را به استخدام خود درآورد.
انسان همانند حيوانات محكوم غريزه نيست او با آزادي واختيار و تعقلي كه دارد مصلحت انديش است و براساس مصلحت انديشي، قانون وضع مي كند و براي رسيدن به كمال، خويش را ملزم به رعايت آن مي داند. بنابراين انسان با همه اين خصوصياتي كه ذكر شد، در زندگي اجتماعي نياز فراوان به مديريت دارد. چنان كه شهيد مطهري مي فرمايد:
«نياز به مديريت انسان ها بيش از حيوان هاست. گله ي گوسفند اداره اش با يك چوپان بي سواد است كه مراتع را بشناسد، آبخورها را بشناسد، مانع تفرق شود، مانع گرگ شود، احياناً اگر گوسفندي مريض شد، معالجه كند. اما گوسفند دنياي مرموز روحي ندارد، گوسفند نيروهاي سرگردان ذخيره شده ندارد، گوسفند قوانين پيچيده روحي كه لازم است شناخته شود، ندارد. گوسفند خليفه الله و مظهر اسماء و صفات الهي و داراي احسن تقويم نيست. به همين دليل بيش از آنچه گوسفند نيازمند به چوپان است، انسان نيازمند به رهبر است و بيش از تفاوت سطحي چوپان و گوسفند تفاوت سطحي رهبر انسان با خود انسان لازم است يعني راهنمايان و رهبران الهي(1)».
«مطالعه تاريخ و تتبع در زندگي بشر نيز ضرورت مديريت را اثبات مي كند؛ زيرا از آغاز تا به امروز در هر كجا كه چند نفر انسان گرد يكديگر جمع شوند تا زندگي خود را براساس تعاون و همكاي تكميل نمايند نياز به مديريت در رأس نيازهايشان قرار گرفت و نخستين گام و قبل از هرچيز آگاهانه و يا بدون توجه، مديريت محور و موضوع كليه حركت ها مي شد(2)».
فضل بن شاذان از امام رضا(ع) در اين مورد نقل كرده است:
«در مطالعه احوال بشر هيچ گروه و ملتي را نمي يابيم كه در زندگي موفق و پايدار باشد مگر به وجود مدير وسرپرستي كه امور مادي و معنوي آنان را مديريت نمايد(3)».
بايد توجه داشت جنگ هاي فراواني كه بر سر مديريت جامعه در طول تاريخ بشر به وقوع پيوسته، نه به خاطر اين بوده است كه مديريت و سرپرستي را نفي مي كردند، بلكه به اين جهت مي جنگيدند كه خود را شايسته تر براي مديريت و رهبري مي دانستند، درواقع جنگ بشر، بر سر منصب مديريت نبوده، بلكه جنگ بر سر معيارها بوده است، چون اصل مديريت، اصل طبيعي در زندگي اجتماعي است.
حضرت علي(ع) در پاسخ گروه منحرف خوارج كه مي گفتند.
«لا حكم الالله». حكومت و مديريت اجتماع بشر، از آن خداوند است، فرمود:
«سخن حقي است كه از آن، اراده باطل مي شود، آري نيست حكمي مگر از جانب خدا (خداوند متعال حاكم به جميع امور واجب الاطاعه است و از مقتضيات احكام الهي آن است كه بايد در ميان خلق امير و رئيسي باشد تا امر معاش و معادشان را منظم نمايد)اما خوارج مي گويند: امارت و رياست (در بين خلق) مخصوص خداوند است و حال آن كه ناچار براي مردم اميري لازم است خواه نيكوكار يا بدكار باشد(4)...»
حضرت علي(ع) مي خواهد در اين سخن اصل ضروري و طبيعي مديريت را گوشزد كند كه اجتماع بدون مدير هرگز نمي تواند به زندگي خود ادامه دهد، مدير خوب يا بد، بالاخره مديريت، ضرورت زندگي اجتماعي است و ديگر اين افراد اجتماع هستند كه انتخاب مي كنند زشت يا زيبا بودن شيوه مديريت را.
از ديدگاه اسلام، جامعه بشري بدون داشتن مدير و هماهنگ كننده اي آگاه، هرگز قادر به ايستادن بر روي پاي خود نيست.
امام صادق(ع) در اين باره مي فرمايد:
«مردم هر اجتماعي از سه گروه بي نياز نيستند، تا امور دنيا و آخرت خود را به وسيله آن سه دسته انجام دهند و هرگاه اجتماع فاقد آن سه گروه باشد، افراد آن جامعه به صورت حيوانات ضعيفي درخواهند آمد.(5)»
1- فقيهي آگاه و پرهيزگار
2- مديري خيرخواه و مسلط
3- پزشكي بينا در كار و مورد اعتماد
بزرگان انديشمند، مديريت را ضرورت زندگي بشري دانسته اند و گفته اند: «مملكت با سخاوت، فراواني مي يابد و با عدل، آباد مي گردد و با خرد، ثبات مي پذيرد و با شجاعت، نگاهداري مي شود و با رياست مي چرخد(6)».
از ديدگاه اسلام، ضرورت مديريت به حدي است كه اگر گروهي قصد مسافرت داشته باشند، در حالي كه تعدادشان از سه نفر بيشتر نباشد، بايد يكي از آن سه نفر را به عنوان مدير برگزينند تا روح نظم و انضباط را بر اجتماع خود حاكم گردانند و كارها در پناه نظارت و هماهنگي مدير نتيجه مطلوب را به دست آورد. رسول خدا(ص) در اين خصوص فرموده اند:
يعني: «هرگاه در مسافرت تعداد مسافران به سه نفر رسيد، بايد يكي از آن ها مديريت گروه را مسئول شود.(7)»

2- قرآن و ضرورت مديريت

قرآن كريم ضرورت مديريت را در موارد گوناگون و با شكل ها و شيوه هاي خاصي بيان مي دارد تا جامعه بشري را به اين اصل اساسي متوجه سازد. مطالعه در داستان هاي قرآني كه حامل سرگذشت پيامبران بزرگ و مردان برجسته تاريخ مي باشد، اين معنا را بهتر روشن مي كند.
از داستان هاي پرشور قرآني كه در بردارنده نكته هاي فراوان و آموزش هاي بسياري در زمينه هاي گوناگون مي باشد، داستان حضرت ابراهيم(ع) است. در اين داستان موضوع امامت و رهبري ابراهيم(ع) جايگاه ويژه اي دارد.
خداوند در قرآن مي فرمايد:
«و اذابتلي ابراهيم ربه بكلمات فاتمهن قال اني جاعلك للناس اماما قال و من ذريتي قال لا ينال عهدي الظالمين.»
يعني: «و آن گاه كه خداوند، ابراهيم را به انواع فرمان ها آزمايش كرد و با سرافرازي از آزمايش بيرون آمد از جانب خداوند به اوگفته شد من تو را به امامت و مديريت مردم برگزيدم.
ابراهيم گفت: آيا اين پيشوايي به فرزندان من خواهد رسيد. فرمود: اگر داراي صلاحيت باشند، وگرنه امامت و مديريت من به ستمگران نمي رسد.(بقره 124). «امامت به ستمگران نمي رسد.(8)»
آن روزي كه حضرت موسي(ع) در يك مأموريت خدايي عازم كوه طور بود و براي مدت چهل روز از قوم بني اسراييل فاصله مي گرفت، برادرش هارون را به عنوان جانشين خود در ميان مردم معرفي كرد و مديريت و رهبري امت را به او سپرد تا تداخل در مسئوليت ها ايجاد نشود و شيرازه جامعه از يكديگر نپاشد. خداوند در قرآن مي فرمايد:
«وقال موسي لاخيه هارون اخلفني في قومي».
يعني: «موسي به برادرش هارون گفت: تو در ميان قوم من جانشينم باش. (اعراف 141)
موسي به برادرش هارون گفت: تو رياست قوم مرا به عهده بگير؛ زيرا من عازم كوه طور جهت فرمانبرداري امر خداوند هستم.(9)»
پيامبر اكرم(ص) نيز همانند ديگر پيامبران الهي، از جانب خداوند مأمور شد تا در آخرين سال عمرش، در سفر حجه الوداع، جانشين خويش را به مردم معرفي كند و به طور رسمي و اختصاصي با نصب علي(ع) به خلافت و امامت، تكليف مديريت را در امور دين و دنياي امت اسلامي مشخص سازد. خداوند در قرآن مي فرمايد:
«يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله يعصمك من الناس».
يعني: «اي پيامبر! آنچه از جانب خداي تو در مورد معرفي علي(ع) بر تو نازل گرديده، ابلاغ كن و اگر كار معرفي مديريت امت اسلامي صورت نگيرد، رسالت خدا را انجام نداده اي؛ دلهره نداشته باش كه خداوند تو را از شر مردم بدخواه حفظ مي كند. (مائده 67)
اين آيه در شأن علي نازل گشته و علما نيز اتفاق كرده اند كه اداي زكات در حال ركوع واقع نشده جز از علي (10)».

تشيع و ضرورت مديريت

در بينش شيعي، ضرورت مديريت را بايد در «امامت» جستجو كرد زيرا امامت از نظر شيعه به عنوان يك اصل اعتقادي چيزي جز مديريت جامع و كامل نيست كه از جانب خداوند براي رهبري و هدايت امت تعيين مي شود. امام رضا(ع) مي فرمايد:
«الامامه رياسه عامه في امور الدين و الدنيا.»
يعني: «امامت رياستي است عمومي، در امور دين و دنيا(11)»
البته ما در اين بحث نمي خواهيم امامت را كه شيعه به آن معتقد است در سطح يك مديريت ساده اجتماعي تنزل دهيم بلكه امامت در بينش تشيع از مديريت و رهبري اجتماع برتر و بالاتر است، امام با عصمتي كه دارد وصي پيامبر(ص) و مرجع اتقادي و فكري و ديني مردم است و گفتار و رفتارش مفسر احكام دين و حجت و دليل براي امت است.
در نظام اداري و اجتماعي اسلام، مديريت ها از امامت ريشه مي گيرند چنانكه پيامبر اسلام(ص) فرمود:
«من مات بغير امام مات ميته الجاهليه»
يعني: كسي كه بدون امام بميرد، مرگش، مرگ جاهليت است.(12)»

پی نوشتها :

1- امامت و رهبري، ص 235
2- نگرشي بر مديريت اسلامي، صص 45 تا 47
3- بحارالانوار، ج 23، ص 32
4- نهج البلاغه، خ 40- ولايت فقيه، ص 55
5- تحف العقول، ص 321
6- نگرشي بر مديريت اسلامي به نقل از تاريخ فخري، ص 67
7-كنزالعمال، ص 717، ح 17550
8- مجمع البيان، جل 1، ص 352 مكارم شيرازي، تفسير نمونه، ج 1، ص 124- الميزان، ج1، نقل شده است كه امامت به ستمگران نمي رسد.»
9- طوسي، ابي جعفر محمد بن حسن، التبيان في تفسير القرآن، ج 4، ص 832، ذيل آيه 141
10- طبري- جلد 2- كشاف جلد 1- تفسير كبير ج 12- ذيل آيه 67 از سوره مائده
11- الحياه ، ج 2، ص 365
12- بحارالانوار، ج 8، ص 21- الغدير

اصغر شريف زاده
www.kayhannews.ir

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار