تحليلي ارتباطي از جايگاه كعبه معظّمه1

تحليلي ارتباطي از جايگاه كعبه معظّمه

قسمت اول

چكيده

«كعبه» مقدّس‏ترين معبد الهي است كه عمري به درازي حيات اين جهان دارد و همچون نگيني بر تارك هستي، درخشش خويش را در ظلمت ديجور اين عالم فاني استمرار مي‏بخشد. انتساب تشريعي به خالق هستي، قدمت زماني، معماري و تجديد بنا توسط پيامبران عظيم‏الشأن الهي، قبله‏گاه انبيا و اوليا مورد احترام همه امت‏ها، تجلّي‏گاه توحيد، مهبط وحي، هدايت‏گر عالميان، مايه قوام و استواري مردم، كانون امنيت و آسايش، عامل پيوند مؤمنان عالم، كانون طلوع اسلام و بعثت پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله، محل تولّد اميرمؤمنان عليه‏السلام، محل ظهور منجي عالم بشريت و كانون برگزاري مراسم عظيم عبادي ـ سياسي حج؛ برخي از برجسته‏ترين ويژگي‏هاي اين حرم قدسي است.
اين نوشتار با رويكردي ارتباطي، نقش و كاركرد خانه كعبه را به عنوان محوري‏ترين كانون ارتباطات متنوع امت اسلام تحليل كرده، ظرفيت‏هاي بالفعل و بالقوّه آن را در جهت وحدت و اتحاد امت اسلام به عنوان يك راهبرد تعيين‏كننده برجسته مي‏سازد.
كليدواژه‏ها: كعبه، حرم، حج، قبله، ارتباطات، امت، مناسك.

مقدّمه

كعبه، نام قديمي‏ترين، مقدّس‏ترين و محبوب‏ترين معبد الهي است كه در شهر مكّه و در سرزمين حجاز واقع شده و مسلمانان همه روزه براي انجام مناسك مذهبي گوناگون و به طور موسمي، براي انجام مراسم حج و عمره با آن در ارتباط هستند. حريم اطراف كعبه را مسجد مقدسي به نام «مسجدالحرام» احاطه كرده كه بر قداست اين بقعه متبرك افزوده است. كعبه، مسجدالحرام و اماكن مقدّس جانبي همه در شهر مكّه و اطراف آن قرار گرفته و به همين اعتبار، اين شهر مقدّس نيز عنوان حرم و بلدالامين به خود گرفته است. سالانه مراسم با شكوه حج در ماه‏هاي خاصي كه احتمالاً به حرمت حرم، ماه حرام لقب گرفته‏اند، در اين شهر و اطراف آن برگزار مي‏شود. در شرق و ناحيه شمالي شهر مكّه، سه منطقه قدسي و متبرك وجود دارد كه بخشي از مراسم و مناسك نمادين حج در آن اقامه مي‏شود و به نوعي از اجزاي مكمّل بيت شمرده مي‏شوند. اول، ناحيه‏اي صحرايي به نام «منا» در شرق و حدود شش كيلومتري مكّه و بالاتر از آن منطقه ديگري به نام «مشعر» در حد فاصل ميان منا و عرفات و سوم، سرزمين مسطح «عرفات» است كه در شمال و در 24 كيلومتري مكّه واقع شده است. حج‏گزاران، پس از احرام و تلبيه و انجام برخي مناسك در كنار بيت به سوي عرفات حركت كرده، روز نهم ذي‏حجه را در عرفات و شب آن را در وادي مشعر بيتوته مي‏كنند و سحرگاه روز بعد (روز دهم ذي‏حجه) به سرزمين منا وارد مي‏شوند. پس از ورود، بخشي از مراسم عبادي خود همچون قرباني، حلق يا تقصير، رمي جمرات و بيتوته مجددا به مكّه بازگشته و باقي‏مانده اعمال حج خود را به جاي مي‏آورند. اين نوشتار بر آن است تا ضمن توصيف كلي اين مكان مقدّس، ابعاد ارتباطي آن را برجسته سازد.

نام‏هاي كعبه

در قرآن كريم، از اين معبد قدسي با نام‏هاي متفاوتي يادشده كه هر يك معرف برخي از ويژگي‏هاي آن است: بيت؛2 بيتي؛3 بيت‏الحرام؛4 الكعبه؛5 بيت‏العتيق.6
در منابع روايي و غير آن، گاه به اعتبار اينكه كعبه در وسط مسجدالحرام واقع شده، به قرينه ظرف و مظروف بدان مسجدالحرام نيز اطلاق شده است؛ در موارد اندكي نيز، بدان «بكه» گفته شده، اگرچه اين عنوان بيشتر در مورد مسجدالحرام و شهر مكّه، به كار رفته است. نكات تكميلي اين بخش را ابن‏خلدون چنين توصيف مي‏كند: «مكّه و آن را ام‏القري و كعبه نيز مي‏نامند از كلمه "كعب" به
علت بلندي آن و هم آن را "بكه" گويند. اصمعي گويد: زيرا مردم با يكديگر نرمي مي‏كنند، و مجاهد گويد باء بكه را به ميم بدل كرده‏اند، چنان‏كه لازب را لازم گويند؛ چه مخرج ميم و باء بهم نزديك است و نخعي گويد بكه با باء بر خانه كعبه و مكّه با ميم بر شهر اطلاق شود و زهري گويد بكه به باء بر كليه مسجد و مكّه به ميم بر حرم اطلاق گردد.»7
اينكه چرا بيت‏اللّه را «كعبه» نام نهاده‏اند، احتمالات گوناگوني در وجه تسميه آن بيان شده است: كعبه را كعبه گفته‏اند چون به شكل مربع و چهارگوش است؛8 كعبه، كعبه است چون در وسط زمين قرار گرفته و هر چه در وسط چيزي قرار گيرد، بدان كعب گفته مي‏شود.9 به هر چيزي كه داراي ارتفاع و بلندي از سطح زمين باشد كعبه مي‏گويند، و خانه خدا به دليل داشتن ارتفاع ظاهري و رفعت معنوي و الهي، كعبه نام گرفته است. (بر طبق روايات: «لاينبغي لاحد ان يرفع بنائه فوق الكعبه»؛10 كعبه را كعبه گفته‏اند چون اشرف، اقدم و پرفضليت‏ترين مكان جهان است.
كعبه از كعب يعني شكل مربع و مكعب يا به معناي مكان مرتفع است.11 كعبه تقريبا ساختماني به صورت مربع بنا شده كه هر ضلع آن به سمت يكي از جهات چهارگانه: شمال، جنوب، مشرق و مغرب بوده ... چهارگوشه كعبه از قديم‏الايام، چهار ركن ناميده مي‏شد: ركن شمالي را ركن عراقي، ركن غربي را ركن شامي، ركن جنوبي را ركن يماني و ركن شرقي را كه حجرالاسود در آن قرار گرفته، ركن اسود ناميده‏اند.12 تولد حضرت علي عليه‏السلام در كعبه نيز موجب پيوند خوردن ولايت آن حضرت با كعبه شده است. كعبه بي‏ولايت جز يك سازه سنگي نيست.13
سيد حسين نصر درباره ويژگي فضايي كعبه و حضور همه جايي آن مي‏نويسد:
در مورد معماري اسلامي اين «تقدّس‏بخشي» بيش از هر چيز به مدد قطبي كردن فضا بر اساس حضور خانه كعبه شكل مي‏گيرد. خانه كعبه مركز زمين است و زائران مسلمان به دور آن طواف مي‏كنند و در نمازهاي روزانه به سوي آن روي مي‏گردانند. اما اين نتيجه در ضمن به مدد خلق فضايي كيفي حاصل مي‏آيد كه به تعبيري با تكرار كلمه «اللّه» بر سطح و سطوح درون احجام جهان جسماني كه بناها و شهرهاي اسلامي را تشكيل مي‏دهد، تعين مي‏يابد. فضاي معماري اسلامي، فضاي كمّي هندسه دكارتي نيست، بلكه فضاي كيفي مرتبط با هندسه قدسي است كه به واسطه حضور امر قدسي انتظام پيدا مي‏كند. خانه كعبه توسط خداوند به عنوان سمت و سوي نماز يا قبله مسلمانان برگزيده شده است. چون جهت‏ها را معين مي‏دارد و قطبي مي‏كند و مجموعه‏اي نامرئي از «خطوط [تمركز ]قدرت» پديد مي‏آورد كه تمام نقاط پيراموني را به سوي مركز فرامي‏خواند، حضوري همه جايي و فراگير دارد، بلكه حتي سمت و سوي خود فضا را نيز مشخص مي‏كند.14
اين ساختمان مكعب شكل و تا حدي مستطيل شكل (به ابعاد 10 متر در 12 متر در 15 متر) از سنگ‏هاي معمولي و سياه رنگ ساخته شده و در گرداگرد آن صحن وسيع مسجدالحرام با ديوارها و درب‏هاي متعدد قرار گرفته است. در اطراف كعبه، اماكن مقدّس و تاريخي ديگري همچون «مقام ابراهيم» قرار دارد؛ جايي كه ابراهيم خليل عليه‏السلام براي عبادت در آنجا مي‏ايستاده است و هر حج‏گزار پس از فراغت از طواف و گردش دور كعبه، بايد مطابق سنّت و شيوه حضرت ابراهيم عليه‏السلام، در جاي او بايستد و به سوي كعبه نماز گزارد. همچنين در كنار كعبه ديواري كوتاه به صورت هلال كشيده شده كه «حجر اسماعيل» نام گرفته و بر طبق نقل، اسماعيل ذبيح و مادر او هاجر و برخي از پيامبران بزرگ در آن مأوا گزيده‏اند. در گوشه‏اي از مسجد، چاه يا چشمه معروف «زمزم» قرار گرفته كه در پاسخ به تقاضاي هاجر و اسماعيل به صورتي معجزه‏آسا جوشيد و تا قيام قيامت تشنگان را از كوثر زلالش سيراب خواهد كرد. در بيرون و در جوار مسجد، دو تپه سنگي و دو صخره به نام «صفا» و «مروه» وجود دارد كه حاجي بايد به عنوان يكي از اعمال عبادي واجب خويش، مسافت ميان اين دو (حدود چهارصد متر) را هفت بار قدم بزند و با لباس احرام و با حالت خشوع و تضرع و دعا، آمادگي خود را براي هرگونه تلاش در كسب «صفا» و «سعي» در جلب رضاي حق ابراز دارد.

ويژگي‏هاي كعبه

خانه كعبه از ويژگي‏ها و امتيازات منحصر به فردي برخوردار است كه در آيات و روايات و متون تاريخي بدان اشاره شده است. اهمّ اين ويژگي‏ها عبارتند از:
1. اولين معبد و بقعه مقدّس در روي زمين: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكا وَ هُدي لِلْعَالَمِينَ.»(آل‏عمران: 96) با توجه به اينكه همه پيامبران الهي و پيروان آنها اقامه نماز مي‏كردند و قاعدتا به سمت قبله‏اي متوجه مي‏شدند و قبله‏اي نيز جز كعبه در تاريخ حيات ديني بشر وجود نيافته است. همه پيامبران الهي و امت‏هاي پيشين، و مسجدالحرام اولين مسجد جهاني بوده است.
كعبه اولين بنايي است كه به دست بشر براي عبادت و تكريم خداي متعال به وجود آمده است... اين بنا نهصد و نود و سه سال قبل از بناي هيكل سليمان يا دو هزار سال قبل از ميلاد مسيح به وجود آمده و اين معني نيز بر احترام آن افزوده است.15
2. اولين نقطه مسكوني زمين: بر طبق روايات، كعبه و بخش‏هايي از حريم آن، اولين نقطه‏اي است كه از آب سر برآورده و قابليت اسكان يافته است. ساير نقاط زمين متعاقبا و از ناحيه آن گسترش و توسعه يافته است. يكي از شگفتي‏هاي بسيار مهم زمين‏شناختي كه قرآن و روايات در چهارده قرن قبل بدان توجه داده‏اند، روز موسوم به «دحوالارض» يا گسترش زمين مطابق با 25 ذي‏قعده است؛ روزي كه زمين در آن اعلان موجوديت كرده و سپس به تدريج به صورت امروزين بسط و گسترش يافت. مؤمنان به شكرانه اين رويداد بزرگ، اين روز را مقدّس شمرده و به انجام اعمالي مأمور شده‏اند. نام‏گذاري مكّه به «ام القري» (مادر شهرها) نيز احتمالاً به همين دليل صورت پذيرفته است. از اين‏رو، محل استقرار كعبه اولين نقطه و خود نخستين خانه روي زمين است.16
3. معماري پيامبران الهي به ويژه ابراهيم خليل عليه‏السلام: بنيان‏گذاري كعبه به شهادت آيه 37 سوره ابراهيم به پيامبران پيشين (آدم يا شيث) برمي‏گردد و حضرت ابراهيم عليه‏السلام بيشتر به بازسازي و تطهير آن همت گمارده است: «وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ.» (بقره: 127) اعمال حج انتساب و پيوند عجيبي با حضرت ابراهيم عليه‏السلام و مخانواده او دارد. حاجي در اعمال حج بخش معظمي از تاريخ زندگي اين خانواده و اعمال صادره از آنها را در عمل مرور مي‏كند. اين انتساب اگر دقيقا مورد توجه و معناكاوي قرار گيرد، بالقوّه مي‏تواند همه مؤمنان و حتي مشركان مدعي پيروي از ابراهيم عليه‏السلام را چه در ارتباط طولي و تاريخي و چه در ارتباط عرضي و معاصرت به هم پيوند داده و اختلافات و فاصله‏هاي موجود آنها را توجيه‏ناپذير سازد. لازم به ذكر است كه خانه كعبه بر حسب نقل تاكنون بيش از ده بار بدين صورت تجديد بنا و مرمت شده است: ملائك عظام؛ حضرت ابوالبشر؛ جناب شيث و اولاد و احفاد او؛ حضرت خليل؛ طايفه عمالقه؛ عشاير جرهم؛ قصي بن كلاب بن مره؛ قريشيان پيش از بعثت؛ عبداللّه‏بن زبير. سلطان مرادخان رابع، سلطان عثماني نيز براي بار يازدهم بنيان رصين كعبه را تجديد كرده است كه تا اين زمان (سنه 1040ق) به همان حالت باقي است.17
4. شرف انتساب به خداوند: «وَ عَهِدْنَا إِلَي إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ.» (بقره: 125) به بيان برخي مفسّران: «قواعد خانه كعبه بر خلوص بالا برده شد و به تقوا مورد پذيرش خداوند تعالي قرار گرفت و چون هندسه كعبه بر توحيد و آبادي آن بر تقوا و خلوص استوار شده، از شرف اضافه به نام خداي تعالي برخوردار گشته و خانه خدايي شده كه هر آنچه در آسمان‏ها و زمين است از آن اوست و به اذن خداوند تعالي، او در هر لحظه از بام تا شام در آن ياد مي‏شود و شجره طوبي شده و ميوه‏هايش خانه‏هايي گشته‏اند كه خداوند رخصت داده تا برافراشته شوند و نامش در آنها از مساجد و مشاهد و امثال آنها، ياد شود: «فِي بُيُوتٍ أَذِنَ‏اللَّهُ أَن تُرْفَعَ‏وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ... .» (نور: 36)18
5. عتيق و كهن: «... وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ.» (حج: 29) عتيق علاوه بر معناي قديمي و كهن، در معاني ديگري نيز همچون ارزشمند و نفيس، آزاد و رها (= از ماده عتق) از بندگي غير خدا، آزاد از قيد مالكيت و تملّك‏ناپذيري آن توسط افراد، دولت‏ها و نهادهاي بين‏المللي؛ آزادي زائران آن از عذاب جهنم؛ آزاد از ويراني و تخريب توسط ظالمان و طاغيان (= جاودانگي و بقا) به كار رفته است.19 دليل ديگر بر استقلال طبيعي آن، اين است كه منطقه حرم، مسجدالحرام و كعبه تماما جزء مشتركات يعني اماكن قابل انتفاع براي همگان هستند.
6. افضيلت انحصاري: كعبه به اعتبار تقدم تاريخي، قدسيت و فضيلت زياد، برتر از بيت‏المقدّس معرفي شده است. در برخي روايات، برتري كعبه بر بيت‏المقدّس به برتري مقام معمار آن يعني حضرت ابراهيم عليه‏السلام به عنوان يك پيامبر اولوالعزم بر معمار بيت‏المقدّس يعني حضرت سليمان عليه‏السلام به عنوان يك پيامبر تبليغي استناد يافته است. و در برخي روايات، تفاوت اين دو معبد به برخورداري كعبه از حمايت ويژه خداوند و ماندگاري آن در مقابل حوادث و وقايع روزگار تعليل شده است. ظاهرا در خصوص بيت‏المقدّس چنين تضميني داده نشده است.
7. استقرار در محاذات بيت‏المعمور: كعبه بر طبق برخي روايات، محاذي با بيت‏المعمور كه در ظلّ عرش اعظم خداوند ساخته شده، استقرار يافته است. اين نشانه اعتبار و عظمت كعبه تلقّي شده است.
8. داراي حرمت و احترام ويژه: «جَعَلَ اللّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ.»(مائده: 97) و به بيان برخي روايات، كعبه محبوب‏ترين بقعه از بقاع ارض در نزد خداوند است.20
9. مكان نزول آيات‏الهي: نزول دفعي قرآن و نزول تدريجي آن تا سال سيزدهم بعثت در مكّه و حرم صورت پذيرفته است.
10. تجلّي‏گاه توحيد: «وَ إِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِي شَيْئا.» (حج: 26) كعبه از همه مظاهر شرك و بت‏پرستي اعم از مرئي و نامرئي پيراسته شده است.
11. كانون اعلان برائت و بيزاري از مشركان: «وَ أَذَانٌ مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ إِلَي النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الأَكْبَرِ أَنَّ اللّهَ بَرِيٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ... .»(توبه: 3)
12. طهارت و پاكيزگي: كعبه از هر نوع آلودگي اعم از شرك، بت، بت‏پرست و هر پليدي ديگر پاكيزه و مبرّاست: «وَ إِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِي شَيْئا وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ.» (حج: 26 / بقره: 125 / حج: 32 / توبه: 28)
پيامبر گرامي صلي‏الله‏عليه‏و‏آله در روز فتح مكّه، اين خانه را از لوث وجود انواع بت پاك ساختند. در روز فتح مكّه مكرّمه در داخل و خارج كعبه 360 عدد صنم بوده و هريك از اينها در بالاي كرسي‏ها نشانده شده بودند.21 علاوه بر 360 بت، تمثال برخي پيامبران پيشين نيز بر ديوارهاي آن نقش شده بود كه پيامبر در روز فتح مكّه محو كردند.22 عدم جواز ورود مشركان به حرم نيز دليل ديگري بر طهارت اين مكان مقدّس است. بوركهارت در فلسفه شكستن بت‏هاي اطراف كعبه مي‏نويسد:
بنابراين، در نظر اسلام، ويران ساختن بت‏ها و در نتيجه، به كنار نهادن هر صورتي كه محتملاً چون بتي درآيد روشن‏ترين تمثيل ممكن براي نشان دادن «يك امر واجب است» كه همان تطهير قلب براي وصال به توحيد و شهادت و يا آگاهي از اين است كه «هيچ خدايي جز خداي متعال نيست.»23
13. اشتمال بر آيات بيّنات: «فِيهِ آيَاتٌ بَيِّـنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَ... .»(آل‏عمران: 97) در اينكه مراد از آيات بيّنات به استثناي «مقام ابراهيم» كه خود آيه بدان اشاره كرده، چيست، اختلاف‏نظر وجود دارد. مجموع مصاديقي كه مفسّران در ذيل آيه مذكور بدان اشاره كرده‏اند، از اين قرار است: مقام ابراهيم، امنيت، وجوب حج آن بر مؤمنان مستطيع، چاه زمزم، صفا و مروه، حجر اسماعيل، حجرالاسود، دوام و بقاي خانه در مقابل حوادث، يادآوري مبارزات و بندگي قهرمان توحيد، تسليم و رضاي اسماعيل، ايثار و فداكاري هاجر، بعثت پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله، صبر و بردباري پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله و اصحاب وي در سال‏هاي اوليه بعثت، نزول اجلال جبرئيل، زيارتگاه پيامبران الهي، نزول قرآن كريم و مهبط وحي، عروج پيامبر اسلام، مولد حضرت علي عليه‏السلام، شكستن بت‏هاي مشركان، مبدأ هجرت پيامبر، پايتخت فرهنگي جهان اسلام.
14. پرچم و بيرق اسلام: حضرت علي عليه‏السلام مي‏فرمايد: «كعبه پرچم اسلام است»؛ يعني همان‏گونه كه پرچم‏ها رمز اتحاد و يگانگي جمعيت‏ها و نشانه همبستگي آنهاست و بر پا بودن آن علامت حيات آنهاست، كعبه براي اسلام، اينچنين است. در حديث ديگري وارد شده: «لايزال الدين قائما ما قامت الكعبه»؛ مادام كه كعبه به پاست، اسلام به پاست؛ يعني مادام كه حج زنده و باقي است اسلام زنده و باقي است. كعبه پرچم مقدّس اسلام است، رمز وحدت و استقلال مسلمانان است.24
15. خانه مردم: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ» (آل‏عمران: 96) كعبه ملجأ، مأمن و مايه قوام مردم معرفي شده است و تقريبا در همه آيات مربوط كعبه به نوعي به مردم استناد يافته است و اين خود تأكيد ديگري بر ابعاد و آثار جمعي آن است.
«وَ أَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ.» (حج: 27)؛ «وَلِلّهِ عَلَي النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ» (آل‏عمران: 97)؛ «وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ» (بقره: 125)؛ «جَعَلَ اللّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَاما لِلنَّاسِ» (مائده: 97) به بيان ديگر، تأكيد بر ناس، مبيّن بعد اجتماعي كعبه و اعمال مربوط به آن همچون حج است. از اين‏رو، كعبه هم خانه مردم و هم خانه خداست.
16. مورد احترام همه امت‏ها: در جاهليت عرب هم كعبه مورد احترام و تعظيم بوده و به عنوان اينكه حج جزء شرع ابراهيم است، به زيارت حج مي‏آمدند. تاريخ گوياي آن است كه اين معنا اختصاص به عرب جاهليت نداشته، بلكه ساير مردم نيز كعبه را محترم مي‏دانستند... .25 ابن خلدون نيز اختصاص موقوفات به كعبه توسط پيشينيان را نشانه احترام آن در نزد ايشان دانسته است:
ملت‏هاي گذشته از روزگار جاهليت مكّه را گرامي مي‏داشتند و پادشاهاني مانند كسري (خسرو) و ديگران اموال و گنجينه‏هاي بسيار بدان مي‏فرستادند و داستان شمشيرها و دو آهوي زرين كه عبدالمطلب هنگام كندن چاه زمزم يافته است، معروف مي‏باشد. و رسول صلي‏الله‏عليه‏و‏آله هنگامي كه مكّه را گشود در چاهي كه در خانه كعبه واقع بود هفتاد هزار اوقيه زر يافت و اين مبلغ از ارمغان‏هايي بوده است كه پادشاهان، آنها را براي خانه كعبه مي‏فرستاده‏اند و قيمت زر مزبور معادل دو ميليون دينار و به وزن دويست قنطار بوده است.26
از جمله دلايل اين ادعا مي‏توان به نظام تقسيم كار قبايل عرب در ارتباط با حرم و زائران آن اشاره كرد. بر طبق منابع تاريخي، در دوره جاهليت و همچنين در اوايل ظهور اسلام براي هر چه بهتر برگزار كردن مراسم حج، تأمين نيازهاي حرم و ارائه خدمات به زائران، مناصبي وجود داشت كه ميان قبايل و يا افراد خاصي تقسيم شده بود.
17. صخره‏آسايي و استحكام نمادين: سنگ بودن كعبه نمادي از نفوذناپذيري، استحكام و جاودانگي است. پالس در توضيح بعد نمادين سنگ‏هاي مقدّس مثل حجرالاسود از ديد الياده مي‏نويسد:
الياده اين حلول فوق طبيعي در اشياي طبيعي را ديالكتيك امر مقدس مي‏نامد. سنگ مقدّس هر چند عيني، داراي شكلي معين و شايد قابل انتقال از جايي به جاي ديگر است، ولي به خاطر ويژگي ديگرش، يعني سختي و استحكام به نظر يك مؤمن، آيينه‏اي است از امر مقدس، اگر چه امر مقدّس با محدوديت‏هاي اين سنگ كاملاً در تقابل است. اين سنگ مي‏تواند خدايي را نشان دهد كه غير قابل انتقال، فراتر از تغييرات و خالق قادر، بي‏نهايت و مطلق جهان است.27
ملّاصدرا در تفسير روايتي كه قلب مؤمن عارف را بيت‏اللّه و حرم‏اللّه معرفي كرده، با استناد به روايات، به ويژگي‏هاي ديگري نيز توجه داده‏اند؛ از جمله: برخوردار از كرامت ظاهري؛28 محترم و مقدّس نزد همه امت‏ها حتي مشركان و در همه اعصار از آدم تاكنون؛ تنزل يافته از آسمان نازل؛ جاودانگي و بقا تا قيام قيامت؛ استقرار ياقوت بهشتي يعني حجرالاسود در جنب آن؛ محبوب‏ترين موضع زمين نزد خداوند.29
18. محل تولد حضرت علي عليه‏السلام: تولد مولي‏الموحدين اميرالمؤمنين عليه‏السلام در اين خانه افتخاري است كه به شهادت تاريخ جز وي نصيب احدي نشده است. فريقين بر اين امر متفق‏اند كه حضرت در 13 رجب سال سي‏ام بعد از عام‏الفيل يعني ده سال پس از بعثت پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله در خانه كعبه ديده به جهان گشود. برخي مورّخان در نقل اين واقعه ادعاي تواتر كرده‏اند.30

سيدحسين شرف‏الدين1

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار