ويژگي‌هاي اخلاقي در زمينه نوآوري و شكوفايي

نوآوري بدون خلاقيت امكان پذير نيست،بنابراين،لازم است ضمن تعريف دقيق اين دو واژه راهكارهاي عملي خلاقيت، نوآوري و شكوفايي در عرصه‌هاي مختلف روشن گردد.

تعريف خلاقيت و نوآوري

اگرچه واژه خلاقيت با نوآوري،به طور مترادف استفاده مي‌شود،اما بيشتر محققان معتقدند كه دو اصطلاح نوآوري و خلاقيت،بايد به طور جداگانه بررسي قرار گيرند؛چرا كه داراي معاني جداگانه‌اي هستند.
خلاقيت اشاره به آوردن چيزي جديد به مرحله وجود دارد، در حالي كه نوآوري،دلالت برآوردن چيزي جديد به مرحله استفاده دارد.تعريف‌هاي مربوط به اين دو مفهوم در زير بيان شده است:
ـ خلاقيت،عبارت است از بكارگيري توانايي‌هاي ذهني به منظور ايجاد يك فكر يا مفهوم جديد (رضائيان، 1374 ، 31)
ـ نوآوري،فرايند اخذ ايده خلاق و تبديل آن به محصول، خدمات و روش‌هاي جديد عمليات است.
ـ نوآوري عبارت از كاربردي ساختن افكار و انديشه‌هاي جديد ناشي از خلاقيت مي‌باشد، به عبارت ديگر،در خلاقيت اطلاعات به دست مي‌ايد و در نوآوري، آن اطلاعات به شكل‌هاي گوناگون ارائه مي‌شود.

تفاوت تغيير و نوآوري

در مورد نوآوري و تغيير نيز، تفاوتهايي وجود دارد. تغيير،ايجاد هر چيزي است كه با گذشته تفاوت داشته باشد.اما نوآوري،ايجاد ايده‌هايي است كه براي ما جديد است.از اين رو،تمام نوآوري‌ها مي‌توانند،منعكس كننده يك تغيير باشند،در حالي كه تمام تغييرها،نوآوري نيستند.ولي در حقيقت نتيجه‌اي از فرايند خلاقيت و نوآوري هستند.(كنز وكان، 1978م)

ويژگي‌هاي افراد خلاق و نوآور

كسي كه زندگي خلاق دارد،احساس توانمندي را در خود پرورش مي‌دهد، او اهل تفكر و انديشه است و به جاي به هدر دادن زمان،آن را به گونه‌اي مديريت مي‌كند كه زمان بيشتري براي انديشيدن در سؤالات اساسي درباره خداشناسي، خودشناسي، آثار خلقت و پديده‌هاي ناشناخته جهان هستي داشته باشد.انسان خلاق از سرگرميهايي انفعالي فاصله مي‌گيرد،از انگاره هاي انفعالي دوري مي‌جويد و با علاقه مندي و نشاط،در جهت هدف‌هايش گام بر مي‌دارد.او به اندازه‌اي غرق در انديشه‌هاي نو است كه فرصتي براي خودخواهي نمي‌يابد.
روزهاي گرانبهاي عمرش را به «بطالت» تباه نمي‌كند،خوب مي‌داند كه بيكاري و وقت گذراني اسباب پريشاني خاطر مي‌شود.انسان خلاق دلبسته ماديات نيست.رستگاري را در «نام و آوازه»جستجو نمي‌كند،از سلامت رواني كامل برخوردار است و توانايي آن را دارد كه انديشه و حرف‌هاي تازه را، پشت سر هم،مطرح كنند،بدون اينكه دچار ركود گردد.
انسان انديشمند،خلاق و نوآور است،در هر پديده‌اي چيزي نو مي‌يابد،ديدي گسترده و ذهني جستجوگر دارد، كنجكاو و در جستجوي تازه‌ها و نايافته‌ها مي‌باشد.(مالتز، بي تا،صص 213 ـ 212) علاوه بر اين افراد خلاق داراي يك سري از ويژگيهايي هستند كه اين ويژگيها را مي‌توان،با درجات متفاوت،در تمام افراد جامعه پيدا كرد.

سلامت رواني و ادراكي

سلامت رواني و ادراكي به انسان اين توانايي را مي‌دهد كه به طور سريع،ايده‌هاي زياد را ايجادكند. بهره‌مندي از ذهني سالم،بازو گشود.اين امكان را براي قوه خلاقه فراهم مي‌كند تا از آنچه مي‌خواهد تصوير روشني بيافريند، عملي سرچشمه موفقيت و پيروزي قرار مي‌گيرد كه در وراي آن،انديشه‌اي سالم نهفته باشد، همان گونه كه ورزش عضلات را قوي تر و سالم تر مي‌سازد تفكر،مطالعه كتاب هاي خوب و مفيد و نگارش تجارب، افكار و منش‌ها،نيز موجب تقويت و سالم تر شدن روان و ذهن گرديده و در نهايت،موجب باروري و شكوفايي خلاقيت مي گردند.

ابتكار

ابتكار عبارت از توانايي در ايجاد و ارائه پيشنهادهايي جديد است،به طوري كه بتوان،به پشتوانه انديشه سالم و ذهني پويا در هر زمان پيشنهاد تازه‌اي را يافته و ارائه داد،ارائه پيشنهاد جديد، خود،گونه‌اي از خلاقيت و نوآوري است.انسانهاي خلاق چشمه جوشاني از پيشنهادهاي سازنده و مفيد هستند.

ترجيح دادن پيچدگي نسبت به سادگي

در نظر گرفتن چالش‌هاي جديد از مسائل پيچيده مي‌باشد.افرادي كه خلاقيت نداشته و تمايلي به بروز چنين امري را از خود نشان نمي‌دهند،هرگز سراغ سختي‌ها نمي‌روند و همراه در جستجوي راه‌هاي بي‌دغدغه و آسان هستند چنان كه به طور معمول،راه‌هاي پيموده شده را انتخاب مي‌نمايند و اشتياقي به خطر كردن و پذيرش وظايف سنگين را ندارند.اين افراد،خواهان سايبان امنيتي ساخته شده به دست ديگران مي‌باشند،در حالي كه افراد خلاق و مبتكر،همواره در تلاش و تكاپو هستند،به هر كور سويي رضايت نمي‌دهند و سرچشمه نور را مي‌جويند.
بنابراين،پيچيدگي‌ها را انتخاب كرده و به دنبال يافتن راه حلي ساده براي آنها هستند.ولي افرادي كه تمايل به خلاقيت ندارند،به جاي پرداختن به ريشه‌ها خود را با برگها و شاخه‌ها سرگرم كرده و با رفتن به سراغ مسائل ساده خود را قانع و راضي مي‌سازند.

تمركز نيروي ذهني بر والاترين هدفي كه دارند

افراد خلاق هميشه و در هر شرايطي،ذهن و نيروي خود را بريك موضوع ويژه متمركز مي‌كنند و در جستجوي دستيابي به هدفي برتر و بالاتر هستند و پيوسته،بر قله رستگاري و موفقيت چشم مي‌دوزند، همانند متمركز شدن نور،توسط ذره بين در يك نقطه و يا تمركز ليزر،در يك نقطه كه حتي در فولاد هم نفوذ مي‌كند،اما انسان‌هايي كه از خلاقيت كمتر برخوردارند،هدف‌ها و مسؤليت‌هاي متعددي را بر مي‌گزيند،اما در هيچ زمينه‌اي،به طور،كامل به پيروزي دست نمي‌يابند.پراكنده كاري،نتيجه ذهني پراكنده و غير متمركز مي‌باشد كه مانع تمركز ايده هاست،هر چند بررسي پيشينه انسانهاي بزرگ و «نابغه» نشان مي‌دهد كه در ميان آنان افرادي شلوغ و غير منظمي هم وجود دارند،ولي به نظر نمي‌رسد،اين امر،به معناي پراكندگي ذهني آنها باشد و شايد اهميت دادن بيش از اندازه به امور بزرگتر سبب بي‌توجهي آنان به امور كوچك‌تري از قبيل نظم دادن به اطراف خود باشد.

استقلال راي و داوري

و آن به معناي متفاوت بودن از همكاران در ارائه نظرات و انديشه‌هاي نو مي‌باشد.افراد خلاق،بر خلاف افرادي كه تمايلي به خلاقيت ندارند،انسانهايي پيرو و دنباله رو نيستند،بلكه اين افراد، صاحب فكر،انديشه، سبك و روش خاصي هستند.آنها بنابر اعتقاد به روح عظيم انساني و توسط ديدگاهي فراتر از ماديات با تكيه بر خودشناسي، خداوند گنجينه‌هاي علوم نهان كه خداوند كه پروردگار در روح انسان به وديعه گذاشته است و نيز با تكيه بر ذهن جستجوگر،انديشه و مطالعه،به ايده‌هايي مي‌رسند كه مي‌تواند جهان را متحول سازد.

انعطاف پذيري ادراك

انعطاف‌پذيري ادراك،همان توانايي دست كشيدن از يك قاعده و چارچوب ذهني است؛و اين،يعني توانايي كنار نهادن چارچوب هاي ذهني بسته و خشك،توانايي ديدن انديشه‌هاي جديد و بررسي افكار نو و پذيرش مناسب ترين و كارآمد ترين آنها.ما با دو سؤال از خود مي توانيم به ميزان انعطاف پذيري‌مان در زندگي شخصي و اجتماعي پي‌ببريم.
الف ـ تا چه اندازه به اشتباهها و كوتاهي خود در برابر ديگران اعتراف مي‌كنيم؟
ب ـ تا چه اندازه،به آنچه نمي‌دانيم،اعتراف‌ و كلمه نمي‌دانم را بر زبان جاري مي‌كنيم؟ تكرار در اعتراف بهنگام ،اشتباههات و اقرار صادقانه به آنچه نمي دانيم،باعث مي‌شود،اين ويژگي خوب،به يك رفتار طبيعي و عادت شايسته تبديل گردد و اين توانايي را به ما مي‌دهد تا چارچوب‌هاي ذهني باطل را فرو بريزيم.هر اندازه،خلاقيت و نوآوري بيشتر باشد،به همان اندازه انعطاف پذيري بيشتر و وقت كمتري صرف دفاع از طرز فكرهاي غلط گذشته،خواهد شد.مطالعه سيره انبيا و اولياء(ع) و دانشمندان و نوابغ بزرگ جهان اسلام نشان مي‌دهد كه چقدر اهل تفكر و انديشه بودند و چگونه به «افكار منحط و متهجرانه» با شكيبايي گوش فرا مي‌داندند و سپس،با منطقي كه هر انسان انديشمند و صادقي را قانع مي‌كرد،دريچه هايي از انديشه‌هاي بزرگ و خلاق را كه تا آن روز هرگز نشنيده بودند،در مقابل آنان مي‌گشودند.

منابع:
1. تفسير نمونه، جلد 23، استاد ناصر مكارم شيرازي، 1374هـ . ش، چاپخانه امير المؤمنين، تهران.
2. تفسير نور، جلد 1، حجه الاسلام و المسلمين محسن قرائتي، 1383، ناشر: مركز فرهنگي درس هايي از قرآن، تهران.
3. اصول كافي، مطابق نقل تفسير «نور الثقلين»، جلد 5، صفحه 193.
4. مجمع البيان، ذيل ايات مورد بحث (ايه 29 سوره الرحمن)، ــ اين حديث در «روح المعاني»، از «صحيح بخاري» نيز نقل شده اشت.
5. مالتز، ماكسول، روان شناسي خلاقيت، ترجمه مهدي قراچه داغي. ص 213 ــ 212.
6. رضائيان، علي، اصول مديريت، تهران، انتشارات سمت، 1374، ص31.
7. كنز وكان، روان شناسي اجتماعي، 1978م.
8. 2008 www.creativity.ir.
نفيسه رحماني زروندي
بشارت ، شماره 66

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار