جايگاه نوآوري و شكوفايي در قرآن

انسان، به عنوان خليفه و نماينده خدا برروي زمين،سرشار از استعداد و توانايي است.او مي‌تواند، هستي و موجودات را به اراده خود درآورد و در جهت ساختن و اصلاح جامعه اي پويا و موفق به كارگيرد،اما انساني با اين ويژگي و توانايي ذاتي،از بسياري از ظرفيت‌ها و استعدادهاي خود غافل مانده است و چه بسا،به تدريج،توانايي‌هاي خود را از دست مي‌دهد.بنابراين،بحث خلاقيت و نوآوري، براي شكوفايي استعدادها و توانايي‌هاي نهفته در وجود آدمي،اهميت زيادي پيدا مي‌كند.مقام معظم رهبري،سال جديد را،سال نوآوري و شكوفايي در همه عرصه‌ها نام نهادند.نو شدن،نوآوري و نوماندن مقوله هايي هستند كه اگر از جامعه اي رخت بربندند، آن اجتماع را به فرسايش و كهنگي دچار مي‌كنند و چنانچه در پيكر جامعه‌اي دميده شوند،به آن شادابي و نشاط و ماندگاري مي‌بخشند؛همان رسالتي كه در دستور كار طبيعت قرار دارد و هر ساله،در بهار،شاهد عظمت اين رويش هستيم.اگر تك تك افراد جامعه موفق شوند كه از استعدادها و ظرفيت‌هاي وجودي خويش،به خوبي بهره برداري نمايند،به خود شكوفايي مي‌رسند و از اين رهگذر، جامعه نيز پويا و رشد يافته مي‌شود.

شكوفايي ظرفيت هاي انساني در قرآن

در نگرش و تحليل قرآن، انسان، موجودي فراتر از هر موجودي است كه در تصور و حتي تخيل انساني مي‌گنجد؛زيرا وي را خليفه و جانشين خدا بر هستي دانسته است. اين به آن معنا مي‌باشد كه در ميان آفريده‌هاي خداوند،هيچ موجودي را نمي توان يافت كه به پاي بشر برسد.در ايات قرآني،براين نكته تأكيد شده كه او موجودي است كه همه اسماي الهي را به صورت نرم افزاري و غير فعال دارا مي‌باشد و تلاش‌هاي انساني،در يك فرايند،آن را به شكوفايي و باروري مي‌رساند.اسماي الهي،در تفسير و تحليل قرآني به معناي ظرفيت‌هايي است كه به شكل قوه،در ذات انسان نهاده شده،البته اين زماني است كه شخص،خود،در تلاشي كه بنابر اصطلاح قرآني، «كدح» ناميده مي‌شود،در يك فرايند زماني مي‌كوشد،تا سرمايه‌هاي سرشته در ذات خويش را به فعليت برساند.خود شكوفايي به اين معناي مي‌باشد كه شخص از همه ظرفيت‌ها و توانمندي‌هاي خويش بهره گيرد.در اين حالت گونه‌اي اعتماد به نفس و عزت نفس در آدمي پديد مي‌ايد كه وي را از ديگري بي نياز مي‌كند.چنين مسئله اي را پيامبر(ص) به شكل‌هاي گوناگون بيان داشته است كه يكي از آنها،مسئله به كارگيري ظرفيت‌هاي شيطاني در راستاي اهداف خدايي خود و جامعه ايماني بوده است.

اهميت بحث نوآوري و ابتكار در قرآن

قرآن كريم در داستان تاريخ بشر كه از آدم تا خاتم(ص) گزارش كرده،بيان مي كند كه خداوند،هر عصري مجموعه‌اي را كه از آن با عنوان«منهاج»و روش‌هاي نوشونده ياد كرده،فرو فرستاده است تا براي هر عصر تاريخي بتواند مفيد و سازنده باشد و فرد و جامعه را به سوي كمال شايسته پيش برد.به عبارت ديگر، نوآوري يك سنت واجب الهي و اسلامي بوده كه مي‌كوشد دين را از حصار زمان و مكان بيرون سازد و آن را پويا و به روز نمايد. از طرف ديگر،يكي از نام‌هاي خداوند سبحان «بديع» است و واژه «يا بديع» در دعاهاي مختلف تكرار مي‌شود. در قرآن كريم نيز تعبير بديع السماوات والارض در ايه 117سوره بقره به كار رفته،مفهوم بديع،در لغت،به معني نوآوري‌ها و تجديد مستمر حيات آسمانها و زمين است.اين ايه اشاره مي‌كند كه آفرينش خداوند،همواره بديع و ابتكاري مي‌باشد.او نه تنها مالك همه موجودات، بلكه خالق آنها نيز مي‌باشد،آن هم به طور بديع و بدون نقشه قبلي.(تفسير نور،جلد 1 ذيل ايه 117 سوره بقره) در ارتباط با ايه 29 سوره الرحمن،كل يوم هو في شأن نيز،بسياري از مفسران در تفسير اين ايه آورده‌اند كه خداوند،هر لحظه،در حال نوآوري است و نظام هستي،هر آن،در حال تجديد شدن مي‌باشد و اساسا،بهار طبيعت كه سالانه تكرار مي‌شود،جلوه‌اي از اين تجديد‌هاي مستمر محسوس و ملموس براي ماست.مفهوم اينكه خداوند،هر روز،در يك شان ويژه‌اي مي‌باشد، آن است كه نظام هستي،به صورت لحظه به لحظه،از مبدا فياض خداوندي در حال مستفيض شدن است و اين؛يعني نوآوري و شكوفايي هميشگي.
همچنين،در تفسير نمونه (جلد 23)، در بيان اين ايه آمده است:خلقت خداوند، پيوسته و هميشگي و پاسخگويي او به نيازهاي نيازمندان نيز چنين است و هر روز،طرح تازه‌اي را پديد مي آورد.يك روز،به گروه‌هايي قدرت مي‌دهد، روز ديگر آنها را بر خاك سياه مي‌نشاند.يك روز،سلامت و جواني مي‌بخشد،روز ديگر،ناتواني مي‌سازد. يك روز،غم و اندوه را از دل مي‌زدايد،روز ديگر مايه اندوهي مي‌آفريند.خلاصه هر روز،بنابر حكمت و نظام احسن، پديده تازه و حادثه جديدي را به وجود مي‌آورد.با توجه به اين حقيقت،از يك سو،نياز هميشگي ما به ذات پاك او روشن مي‌شود و از سوي ديگر،پرده‌هاي نوميدي از دلها كنار مي‌رود.
در روايتي از امير المؤمنان،علي(ع)مي‌خوانيم:حمد و ستايش مخصوص خداوندي است كه هرگز نمي‌ميرد و شگفتي‌هاي خلقتش پايان نمي‌گيرد،زيرا هر روز در شأن و كاري مي‌باشد و موضوع تازه‌اي مي‌آفريند كه هرگز نبوده است.(اصول كافي،جلد5،صفحه193)
و در حديث ديگري از رسول خدا(ص) در تفسير اين ايه مي‌خوانيم:من شأنه ان يغفر ذنباً،و يفرج كرباً و يرفع قوماًً و يضع آخرين:از كارهاي او اين است كه گناهي را مي‌بخشد و ناراحتي و رنجي را برطرف مي‌سازد،گروهي را بالا مي برد و گروه ديگري را پايين مي‌آورد.(مجمع البيان،ذيل ايه29سوره الرحمن)
آري!كارهاي الهي تقليدي نيست،بلكه سرشار از ابتكار و نوآوري است.نياز هميشگي موجودات،لطف و فيض هميشگي خدا را درخواست مي‌كند و او هر لحظه،داراي فيضي جديد و پيوسته براي آفريده‌ها مي‌باشد.توجه به همه اين ايات،نشان مي‌دهد كه قرآن، اهميت بحث نوآوري را مورد توجه قرار داده و همواره،محيط پيرامون و طبيعت را،به عنوان مظهر نوآوري‌ها،بيان كرده و انسان ها را به تفكر در آن دعوت نموده است.

نفيسه زروندي رحماني
بشارت شماره 67

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار