عوامل تاثیر گذار بر نوآوري جوانان

انعطاف پذيري و استقلال رأي، دو عامل از عوامل موفقيت، نوآوري و شکوفايي جوانان است. اين دو عنصر اگر به خوبي شناخته و تقويت شوند، مي توانند در ايجاد و بارورکردن خلاقيت و به ظهور رسانيدن نوآوري و شکوفايي، کارساز باشند. در اين شماره از گلبرگ جوان، در پي بررسي عوامل مؤثر بر نوآوري جوانان، به معرفي انعطاف پذيري و استقلال رأي و نقش آن در نوآوري مي پردازيم.

انعطاف پذيري
يکي ديگر از ويژگي هاي فرد نوآور، انعطاف پذيري است که به معناي توانايي کنار گذاشتن چارچوب هاي ذهني بسته گذشته، و توانايي ديدن انديشه هاي جديد و افکار نو و پذيرش مناسب ترين و کارآمدترين باور هاست. فرد انعطاف پذير، اشتباه هاي خود را مي پذيرد و در مقابل، به آنچه نمي داند آگاه است و صادقانه به آن اعتراف مي کند. اين رفتار خوب او، سبب مي شود که در چارچوب هاي ذهني باطل نماند و دقت کمتري را براي پاسداري از افکار نادرست گذشته خود صرف کند.
چنين فردي اگر در جريان حل يک مسئله با مانعي برخورد کند، مسير فکري خود را به آساني تغيير مي دهد و آن موضوع را از زوايا و ابعاد ديگري نيز بررسي مي کند. در نتيجه، خواهد توانست ايده ها، افکار و راه حل هاي گوناگوني را به کار گيرد. نظير اين انعطاف پذيري در مورد دين اسلام وجود دارد. اساساً يکي از عوامل مهم ماندگاري و جاودانگي دين مبين اسلام، در انعطاف پذيري آن ريشه دارد. منظور از انعطاف پذيري در احکام اسلام، قابليت انطباق احکام و قوانين اسلامي با شرايط گوناگون زندگي انسان، و توانايي اين دين در پاسخ گويي و اداره جامعه بشري در دوران مختلف حيات بشر است.[1] همچنين مطالعه احوال دانشمندان و نوابغ بزرگ جهان اسلام نيز نشان از آن دارد که آنان، اهل تفکر و انديشه بوده اند و در مقابل افکار متحجرانه، با شکيبايي و منطق مقابله مي کرده اند.
پيامبر اعظم (ص) در سخني حکمت آميز فرموده است: «مَنْ اِستَوي يَوماه، فَهو مَغْبونٌ؛[2] هرکس دو روزش يکسان باشد، خسارت ديده است». جوان با توجه به اين سخن پيامبر، بايد به ياد داشته باشد که در دنيايي زندگي مي کند که همواره در حال تغيير و تحول و تکامل است؛ از اين رو، هيچ يک از دو روز او نبايد يکسان باشد. لازمه اين سخن، تغيير پذيري در زندگي و ايجاد و خلق هدف هاي جديد است. هدف هاي جديد در زندگي، موجب ارتقاي فرد نوآور مي شود.
ويژگي هاي فرد انعطاف پذير
انسان انعطاف پذير ، ويژگي هاي زير را در افکار و قضاوت هاي خود پديدار مي سازد:
1. رهاساختن خود از جمود رواني: فرد انعطاف پذير هنگامي که در موقعيت هاي گوناگون قرار مي گيرد، مي تواند از خود واکنش هاي مناسب نشان دهد. برخي از اين موقعيت ها عبارت است از:
- قرارگرفتن در شرايط جديد: در چنين موقعيتي، فرد با رها ساختن ذهن خود از چارچوب هاي مشخص ذهني و با استفاده از تجربه هاي گذشته، واکنش جديد و مناسبي از خود نشان مي دهد.
- قرار گرفتن در موقعيت مشابه: در اينجا فرد با درک فرق اساسي بين اتفاقي که پيش تر افتاده با اتفاق کنوني، واکنش جديد و مناسب به اين موقعيت نشان مي دهد.
- قرارگرفتن در شرايط بحراني و هيجاني: مانند بودن در محلي که آتش گرفته يا تحت فشار زياد واقع شدن. در چنين موقعيتي، فرد انعطاف پذير تحت تأثير عواطف و احساسات قرار نمي گيرد و اين رهايي از فشار وارد شده در او، سبب بروز رفتار مناسب مي شود.
بنابراين، افراد انعطاف پذير هيچ گاه خود را به امور مخصوص يا شرايط معيّن محدود نمي سازند و توجه دارند که هر امري را بايد در ارتباط با ديگر امور و هر مسئله اي را با توجه به هدف-هاي دور در نظر گرفت و همواره در واکنش ها بازنگري کرد.[3]
2. ارزش سنجي ديدگاه ها بدون توجه به منبع آنها: بررسي ديدگاه ها و آرا جدا از منابع آنها، بدين منظور است که تمايل و عواطف فرد به صاحب نظريه، مانع درک ارزش نظريه نشود.[4]
3. توجه به مسائل مورد بحث از جهات متعدد: افراد انعطاف پذير، افکار خود را به دو جهت، اين جهت يا آن جهت، يا اين راه و راه ديگر محدود نمي سازند و فرق امور متناقض را با امور متضاد به خوبي درک مي کنند. آنان در بحث و بررسي مسائل، ابتدا جنبه هاي متناقض و متضاد را از هم جدا مي‌سازند و پس از بررسي جهات گوناگون، فرضيه هاي متنوع را براي حل مسئله طرح مي کنند.[5]
استقلال رأي
يکي از ويژگي هاي مهم جوان نوآور، تمايل به استقلال است؛ از اين رو، مي خواهد نيروهاي خود را در معرض نمايش بگذارد. او عقايد و انديشه هايش را به افکار و عقايد ديگران وابسته نمي داند و خود را کمتر وابسته به ديگران حس مي کند. در نتيجه، مي تواند کارهاي مهم را به تنهايي انجام دهد و قادر به انجام خيلي از کارهاست. البته استقلال طلبي او، به اين معنا نيست که براي رسيدن به اهداف خود، ديگران را طرف مشورت قرار ندهد، بلکه اين استقلال، حاصل مطالعه و استفاده از تجربه ديگران است. او مي داند در برخورد با مسائل، بايد از چه ابزارها و امکاناتي بهره برد و چه زمان و چگونه آنها را مورد استفاده قرار دهد. جوان مستقل هنگام برخورد با مسائل پيچيده، منتظر حل آن از سوي ديگران نيست، بلکه توانايي انجام مسئوليت ها و حل مسائل را به تنهايي در خود احساس مي کند.
بر پايه نظر دانشمندان، کساني که از استقلال کمتري برخوردارند، معمولاً خلاقيت کمتري دارند و بر ايده هايشان مسلط نيستند؛ از اين رو، به ذهن نيمه آگاه خلاق خود دسترسي ندارند. آنها بيشتر به ديگران متکي هستند و کمتر اعتماد به نفس دارند و در نتيجه، به ايده-هاي خود ايمان نداشته، تسليم ايده هاي ديگران مي شوند.
جواني که استقلال دارد، در ايجاد دگرگوني هاي اساسي در کارها و تغيير مسير در شيوه زندگي خود، مستقلانه عمل مي کند و در نتيجه، خلاقيت و نوآوري در او بيشتر نمود مي‌يابد.[6]
مقدمه
نوآوري و خلاقيت، مرهون استفاده بهينه از نعمت هاي بي شماري است که خداوند به انسان بخشيده است. اين موهبت الهي، مستلزم ايجاد بستر مناسب براي رشد است. اما گاه شاهد به وجود آمدن موانعي بر سر راه نوآوري و شکوفايي هستيم که به عنوان خطر، روند نوآوري و شکوفايي را کُند يا از ايجاد آن جلوگيري مي کنند. اين موانع را بايد شناخت و بررسي کرد تا در صورت روبه رو شدن با آنها، به طور منطقي برخورد نمود و آنها را از ميان برد. از موانعي که بر رشد روند نوآوري و شکوفايي در جوانان تأثير منفي دارد يا آن را از بين مي برد، «تقليد» و «ترس از شکست» است که به آن مي پردازيم.
1. تقليد
از عواملي که مانع بروز نوآوري و خلاقيت در جوان مي شود، «تقليد» است. تقليد در مقابل تحقيق قرار دارد. منظور از تقليد اين است که شخص در هر کاري، خواه به طور آگاهانه يا ناآگاهانه، از الگوي خاصي پيروي کند. در تقليد کننده، دو عمل پذيرش و پيروي صورت مي-گيرد كه گاه آفت موفقيت و پيشرفت است. البته هر تقليدي ناپسند نيست و مانع نوآوري و شکوفايي نخواهد شد. چه بسا برخي از تقليدها که بر مبناي تحقيق است، در نوع خود نوآوري به شمار آيد.
از برخي آيات قرآن درمي يابيم که تقليد محض و كوركورانه، يکي از آفت ها و موانع ايمان نيز به شمار مي رود؛ چنان‌که پيامبران و مبلغان الهي وقتي پيام و دعوت خداوند را به مردم ابلاغ مي کردند، تنها انگيزه مشرکان بر شرک و بت پرستي، تقليد آنان بوده است. وقتي حضرت ابراهيم(ع) از مشرکان پرسيد: چه کسي را مي پرستيد و آيا اين بت ها منشأ سود و زيان شما هستند؟ آنها در پاسخ گفتند: بلکه نياکان ما نيز چنين مي کردند.[7]
خلق را تقليدشان بر باد داد
اي دوصد لعنت بر اين تقليد باد
مولوي
انواع تقليد
تقليد را مي توان به دو قسمت مثبت و منفي تقسيم کرد. تقليد مثبت، تقليدي است که براي رسيدن به نتيجه مطلوب صورت مي پذيرد و تقليد کننده در آن با تکيه بر تحقيق و آگاهي، روند تقليد را مي پيمايد. تقليد منفي، تقليد محض و کورکورانه است که در آن شخص بهره واقعي از عملش نمي برد و به تعبير مولوي، مانند جويي است که تشنه حقيقي نيست و سخن ديگران را به ديگران منتقل مي کند و نقش واسطه را دارد. اما انديشه و عمل غير تقليدي و از روي تحقيق، مانند صوت زيبا و ذاتي داودي است که خودش اصالت دارد، نه اينکه پژواک و بازگشت صوت ديگري باشد.[8]
از محقق، مقلد فرق هاست
کاين چو داوود است و آن ديگر صداست
منبع گفتار او سوزي بُوَد
وان مقلد کهنه آموزي بود
مولوي
يکي از تقليدهاي مثبت، برخي از تقليدهايي است که از طبيعت صورت گرفته و موجب موفقيت ها و پيشرفت هاي زندگي انسان و جامعه بشري و نوآوري ها شده است. دانش تقليد از طبيعت، دانشي است که با الهام از طبيعت، ايده‌هايي مطرح کرده و آنها را با کاربرد انساني منطبق مي سازد. براي مثال، هنگامي که آفتاب پرست از سوي دشمني مورد تهديد قرار گيرد، رنگ پوست خود را عوض مي کند. از اين ايده در ساخت قاشق هاي حرارت-سنج استفاده شد. اين قاشق ها هنگامي که داغ هستند، به رنگ زرد و هنگام سرد بودن به رنگ صورتي درمي آيند. والدين مي توانند از اين قاشق ها براي اندازه گيري حرارت غذاي کودکشان استفاده کنند، بدون اينکه نيازي به حرارت سنج داشته باشند.[9]
تأثير تقليد بر نوآوري
تقليد، امري است که مانع به کار افتادن عقل و نوآوري و پديد آمدن راهکارهاي تازه مي-گردد؛ زيرا شخص بدون آنکه به بررسي و تحليل مسائل بپردازد، از راه و رسمي مشابه پيروي مي کند که باعث بي توجهي و تأمل نکردن در موضوع مورد نظر مي شود. در نتيجه، تقليد کنندگان داراي انديشه‌اي کوتاه هستند و از فکر کردن و ارائه ايده هاي جديد و فکرهاي نوآورانه پرهيز مي کنند و ترجيح مي دهند از راه هاي ساخته شده به دست ديگران بهره برند. از اين رو، اگر موضوعي پيش آيد که راه حلي نداشته باشد، نمي‌توانند راهي براي عبور از آن پيدا کنند و ايده هاي نو ارائه دهند؛ زيرا از خطر کردن و درگيري با مسئله و موقعيت جديد مي‌هراسند.
1. ترس از شکست
يکي از موانع شکوفايي در جوانان، ترس از شکست است. جوان چون نهالي است که در برابر تندبادهاي مشکلات و مسائل، بر اثر کمي تجربه معمولاً از موفق نشدن مي هراسد. براي او هر عامل ناکامي، به عنوان يک ضربه تلقي مي شود و توالي چند عامل ناکامي و شکست يا حتي فرود آمدن ضربه اي سنگين، به تنهايي قادر است جوان را براي مدت طولاني از ميدان رقابت براي کسب موفقيت کنار بزند؛ زيرا ممکن است او تحليل دقيقي از علت هاي ناکامي خويش نداشته باشد. از اين رو، به اين نتيجه مي رسد که دنيا، محلي ناامن و خطرناک است[10] و از هرگونه اقدام نو دوري مي کند. بنابراين، ترس از شکست، يکي از عوامل بازدارنده براي موفقيت و نوآوري به شمار مي آيد؛ زيرا توقف و ايستايي را در پي دارد، در حالي که موفقيت، در گرو حرکت، پويايي و اقدام شجاعانه است.
شکست، پل پيروزي
دو واژه پيروزي و شکست در زندگي براي جوانان، مفهومي متفاوت با آنچه بزرگسالان درباره آن مي انديشند دارد. جوانان نوعاً به دنبال اموري مي روند که احتمال موفقيت در آنها بيشتر است. ازاين‌رو، از کارهايي که مستلزم خطرپذيري است مي‌پرهيزند و اين موضوع در انتخاب و تصميم‌گيري آنان تأثير زيادي دارد. آنان به دنبال اهدافي هستند که دست يافتني باشد، در حالي‌که لازمه موفقيت، نهراسيدن و برخورداري از اراده قوي است.
بايد دانست که بسياري از شکست ها مي تواند پلي براي پيروزي و پله هايي براي ترقي افراد به سوي نوآوري و شکوفايي باشد. انسان هاي موفق همواره از مشکلات در راه سازندگي و تحول استفاده مي کنند؛ زيرا مشکلات، فرد را آبداده کرده، فکر و انديشه او را به جريان مي اندازد. امام علي(ع) در روايتي مي فرمايد: «چنانچه از چيزي ترسيدي، خود را در آن بيفکن؛ زيرا سختي حذر کردن و پاييدن، بزرگ‌تر است از آنچه از آن ترس داري».[11]
مطالعه زندگي افراد موفق و نوآور، ثابت مي کند که شکست مقدمه پيروزي است. براي نمونه، علت موفقيت «توماس اديسون» که بيش از هر کس در زندگي شكست خورده، اين بود که ياد گرفت چگونه از شکست نهراسد و چه کاري انجام دهد تا موفق شود.
در فرهنگ اسلامي ـ ايراني ما نيز بر نهراسيدن از شکست بسيار تأکيد شده است؛ چنان‌كه بادغيسي در ابياتي گفته است:
مهتري گر به کام شير در است
شو خطر کن ز کام شير بجوي
يا بزرگي و فرّ و نعمت و جاه
يا چو مردانتْ مرگ روياروي
راهکارهاي غلبه بر ترس از شکست
آنچه جوان به آن نياز دارد، تقويت عواملي است که ترس از شکست را از بين مي برد. در اين ميان، حياتي ترين چيز هايي که جوانان به آن احتياج دارند، شکيبايي، پشتکار و اميد است.
راه ديگر آن است که اشتياق به خطرپذيري را در خود تقويت کند و از خطاها نترسد. نيز با تحقيق و ارزيابي در راه تغيير اتفاقات رخ داده، گام بردارد و مشکلات و موانع را فرصت هايي براي رشد ببيند. مسئله ديگر، پافشاري روي اهداف و تمرکز بر آن است. همچنين پشتکار و مقاومت در برابر مشکلات و فشارها و بررسي انواع راه ها، از مواردي است که به شکستِ ترس از شکست مي انجامد.
پژوهش:نوآوري سخت کوش؛ دکتر کاظمي آشتياني
زهرا روزبهاني
بزرگ ترين فتح تو و ياران هم‌دوشت، درمان ناباروري نبود؛ درمان ناباوري بود. تو باورِ بارورشدنِ باورها را به ما هديه دادي. ارزشمندترين تلاش تو، يافته هاي نو درباره ياخته ها نبود، تو و ياران تو، بنيادِ نماياندن، خواستن و توانستن، و ممکن کردن ناممکن ها را رقم زدي.[12]
دکتر سعيد کاظمي آشتياني، در اول فروردين 1340، در تهران چشم به جهان گشود. وي در سال 1359 وارد دانشگاه علوم پزشکي ايران شد و پس از اخذ مدرک کارشناسي ارشد در رشته فيزيوتراپي در اين دانشگاه، تحصيلات دکتراي خود را در رشته علوم تشريحي در دانشگاه تربيت مدرس در اسفند 1376 با رتبه ممتاز به پايان رساند.[13]
دکتر کاظمي از سال 1361 همکاري خود را با جهاد دانشگاهي آغاز کرد. او همواره در ايام جنگ حق عليه باطل، به صورت هسته مرکزي، دانشجويان را براي ارائه خدمات در جبهه-هاي جنگ گرد هم مي‌آورد. وي از سال 1371 به عنوان رئيس واحد علوم پزشکي ايران در جهاد دانشگاهي خدمت مي کرد.[14]
دکتر کاظمي، پروژه هاي بسيار بزرگي را راهبري و مديريت کرد که هم براي جهاد دانشگاهي عزت و افتخار به وجود آورد و هم براي ايران اسلامي و جامعه علمي و پژوهشي کشور غرور آفريد. وي يکي از جهادگران برجسته و پژوهشگران پرتوان کشور بود.[15] حاصل بخشي از تلاش هاي او، تأسيس مرکز تحقيقات رويان در سال 1370 بود.[16]
دير زماني نگذشت که مؤسسه رويان، قطب اصلي درمان ناباروري و تحقيقات در زمينه بيولوژي توليد مثل در ايران شد و اعتبارش چنان بالا رفت که امروز نام رويان در جهان شناخته شده است.[17] وي در طول عمر پر برکت خود، مسئوليت هاي بزرگي را برعهده داشت که برخي از آنها عبارتند از:
- مدير اجرايي پروژه توليد سلول‌هاي بنيادي در پژوهشكده رويان
- مدير اجرايي پروژه تحقيقاتي شبيه سازي حيوانات (کلونينگ)
- رئيس شش دوره جشنواره بين‌المللي رويان
- رئيس دو دوره جشنواره آسيايي بهداشت خانواده
- داور و مسئول کميته داوري جشنواره بين‌المللي جوان خوارزمي (73 تا 84)[18]
همچنين از فعاليت هاي او مي توان به موارد زير اشاره کرد:
- تأسيس بانک سلول هاي بنيادي بند ناف رويان
- تأسيس مرکز درمان نازايي در شهر قم در سال 1376
- مديريت پروژه تشخيص ژنتيکي قبل از لانه گزيني GD (78 تا 81)
- توليد رده جديد سلول هاي بنيادي در جنين موش (79 تا 81)[19]
معمار رويان
او دانشمندي دل آگاه و شخصيتي توانمند بود که با معماري رويان و ساماندهي تحقيقات درباره سلول هاي بنيادي، نقشي تاريخ‌ساز در تحولات علمي کشور ايفا و موجبات سربلندي بيشتر ايران را در مجامع بين‌المللي فراهم کرد.[20] توکل به خدا و عبادت خالصانه و ذکر معبود و خضوع و خشوع و عشق به اهل بيت ولايت، از مهم ترين ابعاد شخصيتي او بود.[21]
وي در اوج افتخارات علمي و فتوحات جهاني، محو محبوب بود و چنين مي گفت: «بارها گفته ام مدير عامل رويان، خداي متعال است. هرگاه به دستور مديرعامل عمل کرديم، پيش رفتيم و هرگاه خود را ديديم، زمين خورديم. من يک پادو و خدمت‌گزار کوچک در رويان هستم».[22]
مقام معظم رهبري در پيامي که به مناسبت فوت اين مرد بزرگ بيان داشتند، او را چنين وصف کردند: «وي يکي از فرزندان صالح انقلاب و از رويش هاي مبارکي بود که آينده درخشان علمي در کشور را نويد مي‌دهند. مؤسسه رويان، که مجمع ارزشمندي از نوآوران و جهادگران عرصه علوم زيستي است، در رشد و اعتلاي خود، مديون همت و ايمان و پشتکار اين دانشمند جوان و بلندهمت است».[23]
قلب رويان ايستاد!
دکتر سعيد کاظمي آشتياني، شامگاه چهارشنبه 14 دي ماه 1384 در 45 سالگي به دليل عارضه قلبي دعوت حق را لبيک گفت.[24]
پژوهشکده رويان
همان‌طور که اشاره شد، تأسيس و مديريت پژوهشکده رويان، از بزرگ‌ترين دستاوردهاي دکتر کاظمي بوده است. اكنون به معرفي اين پژوهشکده مي پردازيم:
مرکز تحقيقات رويان، در سال 1370 تأسيس شد. اين مؤسسه در مهر 1377، با نام «پژوهشکده رويان» به تصويب وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکي رسيد. در حال حاضر، اين پژوهشکده به عنوان يکي از مراکز تحقيقاتي درماني کشور مشغول به فعاليت است.[25]
پژوهشکده رويان در سال هاي 76 و 77 پروژه کلان سلول هاي بنيادي جنين موشي و انساني را توليد، تکثير و منجمد کرد. هنگامي که ايران کار بر روي سلول هاي بنيادي را آغاز نمود، جزء ده کشور دارنده اين توانمندي بود و در حال حاضر بيش از چهارده کشور به اين توانايي دست يافته اند.[26]
سلول هاي بنيادي، سلول هاي اوليه اي هستند که از توانايي تبديل به انواع گوناگون سلول-هاي انساني برخوردار بوده، از آنها مي توان در توليد سلول ها و در نهايت بافت هاي گوناگون بدن انسان استفاده کرد.[27] امروزه اهميت به کارگيري سلول هاي بنيادين در درمان بيماري هاي سخت چون سرطان، هموفيلي و تالاسمي تا آنجاست که از آن با عنوان «انقلاب دوم پزشکي» در جهان ياد مي کنند.[28]
يکي از دستاوردهاي مهم اين پژوهشکده، توليد گوسفند شبيه سازي شده است که اکنون به بلوغ کامل رسيده و در سلامت کامل در يک گله زندگي مي کند.[29] از ديگر دستاوردهاي اين پژوهشکده، مي توان به موارد زير اشاره کرد:
- نخستين باروري آزمايشگاهي در تهران (1372)
- تولد نخستين جنين منجمد در ايران (1375)
- تأسيس نخستين مرکز سلول هاي بنيادي جنين انسان (1382)[30]
يکي از دستاوردهاي اخير اين پژوهشکده، توليد سلول هاي بنيادي پرتوان القايي است که کشورمان بعد از کشورهايي همچون امريکا، ژاپن، آلمان و چين، موفق شده در اين راه گام بردارد. در واقع ايران، پنجمين کشور دنياست که به اين دانش دست پيدا مي کند.[31]

پي نوشت

[1] . مقاله « انعطاف پذيري در احکام اسلام»، انتخاب، 26/4/1378.
[2] . علامه مجلسي، بحارالانوار، ج68، ص220.
[3] . علي شريعت‌مداري، نقد و خلاقيت در تفکر، تهران، دانش و انديشه معاصر، 1380، ص114.
[4] . همان، ص117.
[5] . همان، ص120.
[6] . جرج اف، نلر، هنر و علم خلاقيت، ترجمه: سيد علي‌اصغر مسدّد، شيراز، دانشگاه شيراز، 1369، ص 77.
[7] . شعراء: 73 و 74.
[8] . محمد فولادي، مقاله «تحقيق و تقليد از ديدگاه مولانا در مثنوي معنوي»، پژوهش هاي علوم انساني، ش2، ص124.
[9] . زهرا امير يوسفي، مقاله «تقليد از طبيعت»، دانشمند، ش427، ص56.
[10] . محمد رضا شرفي، تفکر برتر، تهران، سروش، 1381، ص285.
[11] . سيد علي فيض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج6، ص1169، حکمت 166.
[12]. بنياد سربلندي، يادنامه دکتر کاظمي آشتياني، معاونت فرهنگي جهاد دانشگاهي، واحد علوم پزشکي ايران، ص 53.
[13] . برگرفته از: htt://www.iraseda.ir/showfullitem/r=948
[14] . همان.
[15] . بنياد سربلندي، ص9.
[16] . برگرفته از htt://www.iraseda.ir/showfullitem/r=633
[17] . بنياد سربلندي، ص 26.
[18] . همان، ص29.
[19] . همان، ص 30.
[20] . همان، ص 83.
[21] . همان، ص59.
[22] . همان، ص 100.
[23] . همان، ص 13.
[24] . برگرفته از: htt://www.iraseda.ir/showfullitem/r=948
[25] . برگرفته از: htt://www.iraseda.ir/showfullitem/r=633
[26] . برگرفته از: htt://www.magira.com/view.asID=1214173
[27] . همان.
[28] .برگرفته از: htt://www.iraseda.ir/showfullitem/r=63297
[29] . مجله سوره، ش 21، ص19.
[30] . برگرفته از: htt://www.iraseda.ir/showfullitem/r=633
[31] . برگرفته از: htt://www.iraseda.ir/showfullitem/r=76865

سهيلا بهشتي

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار