تقويت مهارت نوآوري

با نام گذاري سال جديد، به نام «نوآوري و شكوفايي» بارقه هاي اميد سرعت گيري روند پيشرفت ايران اسلامي دوچندان مي شود. از اين رو شناخت چارچوب فكري نوآوري، تقويت مهارت نوآوري و قالب هاي خلاقيت و خلاقيت پروري در افراد و سازمان ها راه آينده را روشن تر خواهد نمود. مقاله حاضر ضمن معرفي نوآوري و تعاريف آن به بررسي مراحل نوآوري و ويژگي هاي افراد نوآور و نحوه تقويت اين مهارت مي پردازد.
نوآوري و خلاقيت يك فرايند ذهني غيرارادي و ناخودآگاه نيست. هرچند معدود روان شناساني اين امر را غيرارادي و يك امر تصادفي قلمداد مي كنند، اما امروزه به مدد يافته هاي علمي اين امر مسجل شده است كه نوآوري و خلاقيت يك فرايند ذهني فوق العاده اي است كه ناشي از فعاليت نيمه آگاه مغز است. پديده اي سالم و سازدار است كه قواي فكري، ارادي و عاطفي انسان را همسو مي كند. روان شناسان بر اين باورند كه نوآوري شامل يك مقابله واقع بينانه با يك مسئله و درگيري و جذب شدن شديد «آگاهي يا هوشياري» و مرتبط ساختن مطالب با يكديگر به نحوي تكامل يافته است. از اين رو هر انساني كه نسبت به شناخت و تقويت اين نكته از خود مبادرت نمايد انساني خلاق و واجد مهارت نوآوري و خلاقيت خواهد بود. از مدت ها پيش دكترين متعددي در اين خصوص تئوري هاي مختلفي را ارائه نمودند كه مشهورترين آن تئوري TRIZ (نظريه حل ابداعانه مسئله) يا ئئوري هاي مختلف درخصوص حل مسئله است.

تعاريف:

در قرآن كريم واژه هاي «خلق»، نشأ و «فطر» هم معنا هستند. با اين تفاوت كه خلق پديد آوردن از نوع تركيبي، نشأ خواستن و ايجاد كردن و فطر بدع پديدآوردن از چيزي كه هرگز وجود نداشته است.
در سوره مباركه الواقعه آيه35 آمده است: انا انشانا هن انشاء (كه همانا ما آنها را در كمال حسن و زيبايي بيافريده ايم) و در آيه57 همين سوره مي خوانيم: نحن خلقناتكم فلولا تصدقون (ما شما را بيافريديم پس چرا آفريننده را تصديق نمي كنيد) در سوره مباركه الرحمن آيه3 خداوند مي فرمايد: خلق الانسان.
در فرهنگ عميد ابداع يا آفرينش، به معناي چيزي نوآوردن يا كاري تازه كردن آمده است. معني دقيق تر آن، عبارت است از پديدآوردن چيزي كه سابقا نبوده است.
هرچند برخي از محققان دو واژه خلاقيت و نوآوري را مترادف همديگر نمي دانند، اما امروزه اين دو اصطلاح مترادف همديگر استفاده مي شوند. آنها خلاقيت (Creativity) را به آوردن چيزي جديد به مرحله وجود و نوآوري (Innovation) را برآوردن چيزي جديد به مرحله استفاده مي نامند (ديويس1969) .اما امروز كماكان اين دو واژه مترادف و لازم و ملزوم يكديگر به شمار مي آيند.

ما به بيان نمونه اي از جديدترين تعاريف ارائه شده مي پردازيم:

- رابينز نوآوري را فرايند أخذ ايده خلاق و تبديل آن به محصول، خدمات و روش هاي جديد عمليات مي داند. (رابينز1991)
- كنن نيز در مورد تغيير بيان كرد كه تغيير ايجاد هر چيزي است كه با گذشته تفاوت داشته باشد. اما نوآوري ايجاد ايده هايي است كه براي سازمان، جديد است. از اين رو تمام نوآوري ها مي توانند منعكس كننده يك تغيير باشند در حالي كه تمام تغييرها، نوآوري نيستند.
- پروكتور (1999) به نقل از كلي و راجرز (1954) بيان مي دارد خلاقيت پديده اي است كه، هنگامي روي مي دهد كه فرد افكار خود را در جهت فهم متفاوت و بهتر از يك موضوع يا موقعيت سازماندهي مي نمايد.
- ورتهامير (1959) بيان مي كند: خلاقيت عبارت است از توانايي نگاه جديد و متفاوت به يك موضوع و به عبارتي فرايند شكستن و دوباره ساختن دانش خود درباره يك موضوع و به دست آوردن بينش جديد نسبت به ماهيت آن است.
- ريكاردر (1997) مي نويسد: خلاقيت عبارت از خارج شده از قالب هاي ذهني است. او خلاقيت را كشف چيزهاي جديد و معني دار مي داند.

كارل اندرسن در سال1964 تعريف جامع و زيبايي از خلاقيت ارائه نمود. او در سخنراني خود در دانشگاه كاليفرنيا به طور كلي ابعاد مختلف خلاقيت را به شرح زير بيان نمود:

- خلاقيت ميل به دانستن است.
- خلاقيت دوبار نگاه كردن است.
- خلاقيت خط زدن اشتباهات است.
- خلاقيت صحبت كردن و گوش دادن به يك موجود زنده و غيرزنده است.
- خلاقيت وارد شدن به آب هاي عميق است.
- خلاقيت خارج شدن از پشت درهاي بسته است.
- خلاقيت وصل كردن دوشاخه به پرتو خورشيد است.
- خلاقيت دست دادن با آينده است.

مهارت نوآوري

ژان پيازه روان شناس سوئيسي معتقد است، با شروع دوره نوجواني تفكر بيشتر انتزاعي، مفهومي، منطقي و آينده نگر است. در اين سن نوجوان وارد توانايي عمليات منطقي- صوري مي گردد و با اين توانايي مي تواند به حقايق تازه، تجربيات و احساس هاي نوظهور دست يابد. در اين سن است كه افكار و ايده هاي نو به ذهن آدمي حتي به صورت ابتدايي ظهور مي يابد. اين افكار مي تواند در هر حوزه اي اعم از ورزش، رياضيات، ادبيات، كامپيوتر، فيزيك و... باشد. عدم توجه به اين افكار باعث نابودي و در نتيجه عدم رشد فكر خلاق فرد مي شود. ضمن اينكه شناخت و تقويت آن در هر سني باعث رشد و تعالي تفكر خلاق شخص مي گردد. از تلفيق مهارت هاي حل مسئله و تصميم گيري از افكار يا روابط نو برخوردار شده و قدرت كشف و انتخاب راه حل هاي جديد را پيدا مي كند.
به ديگر سخن فردي واجد قدرت حل مسئله، تصميم گيري، خلاقيت و در نتيجه نوآوري است كه بتواند جور ديگري به مسئله نگاه كند. نگاهي كه در عين تفاوت، منتهي به نتيجه مثبتي مي گردد.
چشم ها را بايد شست، جور ديگر بايد ديد، چترها را بايد بست، زير باران بايد رفت. (سهراب سپهري)

مراحل نوآوري

1- آمادگي: در اين مرحله شخص ضمن كلنجار با ضمير خود، پي به وجود سوالاتي در ذهن خود مي برد. ذهن فرد مشغول است و با طرح سوال هاي مختلفي به نقدوبررسي آن مي پردازد.
2- ويرايش: هر شخص مملو از سوالات متعدد است كه بسته به محيط اجتماعي- فرهنگي هر شخصي مي تواند جهت داده شود. سوالاتي كه مي تواند ذهن شخص را ويران يا آباد سازد. آنچه كه مهم است قوه تشخيص، درك و شعور است كه از اين بي شمار سوالات بتواند سوالات مثبت را جدا و به ويرايش آنها بپردازد.
3- اشراق: است كه ارشميدس در حمام به نظريه حجمي پي برد و با فرياد «اورا- اورا» (يافتم- يافتم) ذهن مشغول خود را آسوده كرد. يا داستان نيوتن و افتادن سيب اتفاقاتي است كه بعد از ويرايش سوالات در ذهن آدمي مي افتد. اين امر با مطالعه جوانب متعدد مسئله و نتيجه گيري جامع الاطراف صورت مي پذيرد. اين گونه نيست كه سوالي آني و جوابي آني به ذهن متبادر شود.
4- اثبات و اجرا: در اين مرحله فرد افكار يا ايده هايي كه به صورت جامع بررسي نموده و مورد تاييد قرار داده است را به مرحله اجرا درمي آورد.

ويژگي هاي افراد نوآور

افراد نوآور و خلاق همواره با معنويت مانوس اند. افرادي اجتماعي و انسان دوست به شمار مي آيند.
- براي يافتن جواب سوال هاي خود راه حل هاي متعددي را جست وجو مي كنند.
- افراد جامع الاطرافي هستند. (همه جوانب يك موضوع را بررسي مي كنند.)
- تمركز خود را روي يك موضوع دارند.
- به راه حل هايي مي انديشند كه ممكن است از ديد ديگران اهميت چنداني نداشته باشد.
- از مواجه با عقايد مخالف ابايي ندارند و به طرح نظر و ايده خود مي پردازند.
- پيگير و با پشتكار هستند.
- همواره در جست وجوي اطلاعات جديد و نو هستند.
- قدرت تصويرسازي ذهني از آنچه كه در ذهنشان مي گذرد را دارند.
- افرادي مثبت نگر و پرانرژي هستند.
- افرادي منظم و برنامه ريز هستند.
- دلبسته ماديات نيستند.
- به كار گروهي اعتقاد دارند.
- مسئوليت پذير هستند.

تقويت مهارت نوآوري

- تلاوت روزانه حداقل 10 آيه از كلام الله مجيد و انس با ائمه اطهار؛
- مطالعه مداوم و كسب اطلاعات و تجارب جديد؛
- مشاركت در مباحث؛
- مطالعه زندگي افراد خلاق چون بوعلي سينا، ملاصدرا، جمال الدين اسدآبادي، امام خميني، دكتر حسابي، علامه جعفري و....
- استفاده از فنون ويژه تفكر خلاق مانند «بارش فكري»؛
- تصورات ذهني خود و ديگران را تقويت كنيم. اين امر به بالارفتن قدرت تصويرسازي ذهن ما منجر خواهد شد.
- نوشتن داستان و كشيدن نقاشي بدون الگوبرداري؛
- يادداشت برداري از كتاب، سخنراني ها، گفت وگوها و جلسات؛
- همواره افكار و سوالات خود را به كاغذ بياوريم؛
- انجام بازي هاي فكري و مانوس شدن با هنرهاي تجسمي و شعر و داستان؛
- احترام به عقايد ديگران و ايجاد فرصت براي بيان افكار به خود و ديگران؛
- باور ابتكار و تخيل و فراهم كردن زمينه هاي بروز فعاليت هاي خلاق؛
- احساس امنيت، شادي و آرامش از عوامل شكوفايي تفكر خلاق است؛
- ورزش و طبيعت گردي نيز كمك موثري در رشد مهارت خلاقانه افراد دارد. بسياري از ابداعات با الهام از طبيعت انجام گرفته است.
تكنيك ها و سيستم هاي متعددي براي تقويت مهارت خلاقانه وجود دارد. اين سيستم ها مي تواند فردي و سازماني باشد. ولي بايد نخست به اين مهم اعتقاد داشت كه هر تكنيك و سيستمي در مقابل اراده و خواست انسان است كه معني پيدا معني مي كند. اين گونه نيست كه فردي يك شبه نوآور و يا اعتقاد به نوآوري داشته باشد بايد كه اين مسئله در كنه او جا داشته باشد. اما افراد و سازمان ها مي توانند با برگزاري سلسله جلسات به تقويت اين فرهنگ در خود و سازمان شان ياري كنند.
سيستم مديريت استعداد (TMS) يا (MBE) نگرش بر اساس انتظارات، تحرك مغزي، گردش تخيلي، تفكر موازي و... ابزارهاي موثري هستند كه مي توان با آن افكار مثبت را در سازمان و افراد تقويت نمود.
¤ (Brain Storming) بارش فكري يا طوفان مغزي اين تكنيك را نخستين بار دكتر الكس.اس.اسبورن مطرح كرد و مورد استقبال افراد و سازمان ها قرار گرفت. بارش فكري در واژه نامه بين المللي وبستر چنين تعريف شده است: اجراي يك تكنيك گردهمايي كه از طريق آن گروهي مي كوشند راه حلي براي يك مسئله به خصوص با انباشتن تمام ايده هايي كه درجا به وسيله اعضا ارائه مي گردد، بيابند. در اين روش هيچ انتقادي از هيچ ايده اي جايز نيست. هرچه تعداد ايده ها بيشتر باشد بهتر است. با جمع بندي ايده ها، افراد به تركيب كردن ايده ها تشويق مي شوند.

منابع:
- رابينز، استيفن، مباني رفتار سازماني، ترجمه دكتر قاسم كبيري، تهران: مركز انتشارات علمي دانشگاه آزاد اسلامي، چاپ اول، 1369.
- رضاييان، علي، اصول مديريت، تهران: انتشارات سمت، 1373.
- آقايي فيشاني، تيمور خلاقيت و نوآوري در انسان ها و سازمان ها، تهران: انتشارات ترمه، چاپ اول، 1377.
- الواني، سيدمهدي، مديريت عمومي، تهران: انتشارات ني، 1372.
- آر.كي.جين، اچ.سي. تريانديس، مديريت بر مديريت ناپذير، ترجمه مهيار سرحدي و حسن محمدرضايي بيگدلي، تهران: 1381.
- اندروگرو، تنها بي پروايان پايدارند، ترجمه دكتر عبدالرضا رضايي نژاد، تهران: نشر فرا دوم، 1380.
يعقوب سالكي نيا
صبح صادق شماره 346

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار