شعر دفاع مقدس چگونه به تكامل رسيده است

شعر دفاع مقدس بعد از پشت سر گذاشتن شرايط خاص سياسي- اجتماعي سال‌هاي بعد از پذيرش قطعنامه 598 و بيرون آمدن از بحران‌هاي سياسي آن سال‌ها، سرانجام به مثابه رودي كه به دريا مي‌ريزد، در كالبد «شعر پايداري» حلول مي‌كند و حل مي‌شود.
شاعران دفاع مقدس كه بعد از پشت سر گذاشتن دو دهه پربار، اكنون به بالندگي و بلوغ ادبي رسيده‌اند، از اين پس گستره ذهن و زبان خود را از مرزهاي جغرافيايي ايران به جهان گسترش مي‌دهند و همنوا با شاعران پايداري جهان، در مسير بيدارگري و استعمارستيزي گام برمي‌دارند. از همين رو در شعر شاعران اين دوره، كمتر شاهد يكجانبه‌نگري و پرداختن به مضامين داخلي و درون‌مرزي هستيم.
شاعران دفاع مقدس بعد از پشت سر گذاشتن دو منزل، اكنون در دهه سوم انقلاب با برخورداري از دو دهه تجربه گرانسنگ و پربار ادبي، با ذهن و زباني پيراسته و پالايش يافته و با تسلط كامل بر فرم، در حوزه شعر پايداري درصدد خلق آثاري با درونمايه‌هاي انساني و جهاني هستند. شعرهايي كه روح حركت، تكاپو و بيداري را در كالبد مغضوبين جهان بدمد و آنان را به قيام عليه مستكبران و جهانخواران وادارد.
شعر دفاع مقدس در دهه سوم حيات خود، در اتحادي خجسته و خوش‌فرجام با شعر پايداري جهان، تولدي دوباره را آغاز مي‌كند و براي اعاده حيثيت از انسان كه جانشين و خليفه خدا بر روي زمين است، دست در دست خلق‌هاي ستمديده جهان مي‌دهد تا آتش بر خرمن هرگونه استبداد، استعمار و استكبار دراندازد و با استناد به وعده صادق خداوند در قرآن، وراثت زمين را به مستضعفين بشارت دهد:
ناشناسان/ گردباد را/ مي‌انگاشتند/ كه در وزيدن فقط خاكروبه‌ها را مي‌زدايد/ برگ‌هاي سست درختان را مي‌پراكند/ و يا/ چراغ مهتابي‌ها را مي‌لرزاند/ اما هفته پيش همين كه آمد همه چيز را برد/ آهن قفل‌ها را/ لباس‌هاي اتوكشيده كمدها را/ امضاها را/ تنديس ستون‌ها را/ تگرگ نيز چندان مهربان نبود/ پرندگان را/ در هنگامه خواندنشان به خاك سپرد/ مولوي قرار نبود عاشق شود/ شمس را ملامت كردند/ من مردم را مي‌شناسم و عواقب را/ اما واقعه دارد آن سوي پوست‌هايمان ظهور مي‌كند.
(طاهره صفارزاده، طنين در دلتا، چاپ پنجم، صص 60-61)
شعري كه در بالا از طاهره صفارزاده - ‌كه يكي از بنيانگذاران شعر انديشه، بيداري و پايداري در ايران است- آورده شد بهانه خوبي است براي اشاره به اين نكته كه پيش از پيدايش و شكل‌گيري جرياني به نام «شعر دفاع مقدس» در ايران، جريان شعر پايداري به عنوان يك جريان ادبي شاخص و قدرتمند در جهان و ايران وجود داشته است كه حتي - بدون اغراق- مي‌توان گفت كه آغاز شعر پايداري به بسيار، بسيار دورترها، يعني زمان آفرينش عالم هستي و قتل «هابيل» به دست «قابيل» و شكل‌گيري دو جبهه «حق و باطل» در تاريخ برمي‌گردد. يعني از روز و روزگاري كه دست قابيل به خون هابيل آغشته شد و نهال شوم ظلم و ستم در جهان پا گرفت، و اين گونه ادبي، تا زماني كه آثاري از ظلم و بيدادگري در جهان هست، همچنان پابرجا خواهد بود، چنان‌كه حضرت امام (قدس‌سره‌الشريف) نيز روي اين نكته تأكيد كرده و فرموده‌اند: «جنگ ما جنگ ايمان و رذالت بود و اين جنگ از آدم تا خاتم زندگي وجود دارد».
در حوزه شعر پايداري- علاوه بر طاهره صفارزاده- از موسوي گرمارودي و علي معلم دامغاني نيز به عنوان دو چهره شاخص و تأثيرگذار مي‌توان نام برد، يكي در حوزه شعر مدرن ديني- با شعر خط خون- و ديگري در حوزه شعر كلاسيك و سنتي. البته ديگر شاعران انقلاب و پيش از انقلاب نيز هر يك به سهم خود در اين عرصه داراي مقام و جايگاهي هستند كه پرداختن به يكايك آنها نياز به فرصتي فراخ‌تر دارد و از حوصله اين گفتار خارج است. جان كلام آن كه شعر دفاع مقدس در سير تكويني و روند تكاملي خود، از سه منزل عبور مي‌كند:
1ـ منزل اول «شعر دوره جنگ» است. نگاه شاعران در اين منزل تنها به مرزها و حادثه‌اي به نام جنگ معطوف است.
2ـ منزل دوم «شعر اعتراض» است. در اين گونه از شعر كه سرشار از مضامين تند سياسي، اجتماعي است، نگاه شاعران به گستره كشور بزرگي به نام ايران معطوف است.
3ـ و سومين منزل شعر دفاع مقدس، منزل پايداري است. به اين معنا كه شعر دفاع مقدس پس از گذر از دو منزل پيشين، به مثابه رودي كه به دريا مي‌ريزد، در منزل سوم در كالبد شعر پايداري حلول مي‌كند و با آن يكي مي‌شود.
آخرين نكته‌اي كه اشاره به آن در اين بخش ضروري است، ياد كرد از چهره‌هاي شاخص ادبيات پايداري در جهان است. بديهي است شعر و ادبيات پايداري در كشورهايي همچون امريكاي لاتين، آفريقا و فلسطين، لبنان و سوريه كه سال‌ها مورد طمع بيگانگان و استعمارگران و آماج دسيسه‌هاي شوم استكبار و صهيونيسم جهاني بوده‌اند، بيش از ساير كشورها از قدمت و بالندگي برخوردار است و بي‌شك آثار خلق شده توسط شاعران مقاومت اين كشورها نمونه و سرمشق خوبي براي شاعران مقاومت ساير كشور مي‌تواند قرار گيرد.
شاعران نام‌آوري همچون: اوكتاويوپاز (مكزيك)، لنگستون هيوز و رابرت فراست (امريكا)، پابلو نرودا (شيلي)، خورخه لوئيس بورخس (آرژانتين)، ارنستو چه‌گوارا (اسپانيا)، ديويد ديوپ (سنگال)، محمود درويش، سميح‌القاسم، توفيق زياد و سالم جبران (فلسطين).
در خاتمه اين گفتار- به عنوان حسن ختام- شما را دعوت به مطالعه شعري از يكي از شاعران پايداري فلسطين مي‌كنيم، شعري با نام «كَفَرقاسم» از سميح القاسم، شاعر نام‌آور فلسطيني:
به رغم شب رنج‌ها و ستم‌ها اي كَفَر قاسم
پيام‌آوران مبارزه در رسيدند
به رغم ستم طاغوت كه زهر خشم به لب دارد
به رغم ديوار سيم‌ها كه به راه نشسته است
به رغم كين مسلسل كه ستم برمي‌كشد
آمديم... پس سلطه‌گر ننگ خايد
ما از خلق توييم
خلقي كه با پيمان قربانيان و يادگار جنايت‌ها مي‌زيد
ما فرزندان توييم كز جور تن مي‌زنند
از جليل پايدار آمده‌ايم
چون شعله‌اي به فراز آشيانه‌هاي ظلم
از «كَرمِل» استوار آمده‌ايم.
هزار درود اي مزارهاي عزيزان
از گورهايي كه ناشناخته ماندند
چه چيز به تسلا گوييم؟
ما در دودمان سوگ توأمانيم
آمده‌ايم به بيداري‌ات برانگيزيم...
پيام ما را پاسخ گو
آي كَفَر قاسم!

(ادبيات مقاومت، غسان كنفاني، مترجم: موسي اسوار، چاپ اول، صص113-114

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار