مقدمه
در شرایطی که تمام کانون های قدرت شرق و غرب در ابعاد سیاسی، نظامی، اقتصادی و تبلیغی در برابر ملت مسلمان ایران صف آرایی کرده بودند، رژیم بعث عراق که انقلاب اسلامی را در آغاز راه می دید و آن را ضعیف می پنداشت، با حمایتی همه جانبه از سوی ابرقدرتهای جهان، به حمله ای ناجوان مردانه بر ضد انقلاب اسلامی ایران دست زد.
در آن بر همه از تاریخ که کشور در شرایطی سختی به سر می برد و هیچ دولتی حاضر به یاری رساندن به ما نبود و حتی برای تهیه سیم خاردار هم مشکل داشتیم، به این نتیجه رسیدیم که تنها ما هستیم و خدای ما، و با همین امیدمان به خدا بود که توانستیم انقلاب، دین و کشور را حفظ کنیم.
ما توانستیم با تکیه بر همت بلند جوانانمان، روی پایِ خود بایستیم و با نوآوری و خلاقیت فرماندهان و رزمندگان اسلام، زیر سایه ایمان، شجاعت و از خود گذشتگی آن ها، تحت رهبری هوشمندانه رهبر کبیر انقلاب اسلامی، امام خمینی(رحمت الله علیه) به پیروزی سترگی دست یابیم.
در ادامه، به ذکر چند نمونه برجسته از خلاقیت ها و ابتکارهای تاریخ ساز سلحشوران جبهه نور می پردازیم.
بسیج؛ هنر تحسین برانگیز رهبر کبیر انقلاب
بخش عظیمی از رزمندگان اسلام را در طول هشت سال دفاع مقدس، بسیجیان تشکیل می دادند. تشکیل سازمان بسیج به دستور امام خمینی(رحمت الله علیه)، هنر نوآورانه و تحسین برانگیز امام خمینی(رحمت الله علیه) بود که انگیزه های مقدس و احساس تعهد ملت را در قالب یک سازمان درآورد.
به گفته مقام معظم رهبری،«سازمان بسیج یکی از نوآوری های امام بزرگوار بود.. این جزو ابتکارات ماندگار امام(رحمت الله علیه) است.... ما دیدیم که برخی از سران کشورهای اسلامی نسبت به این قضیه با صراحت اظهار کردند که این کار بسیار بزرگی است و حقیقتاً هم بزرگ بود. ... تشکیل بسیج و نقشی که در آن روز در دفاع مقدس ایفا کرد، حادثه ماندگاری است».1
تاکتیک جدید سپاه در آغاز جنگ تحمیلی
نیروهای سپاه پس از گذشت چهارماه از شروع جنگ تحمیلی، نخستین ابتکار عمل خود را با ارائه پیشنهادهای جدید برای شروع مرحله تازه دفاع مقدس ارائه کردند. این استراتژی در فروردین سال 1360 مورد پذیرش سران نیروهای زمینی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی قرار گرفت و در عملیات هایی که در ادامه جنگ تحمیلی انجام شد، از این استراتژی جدید بهره بردند. برخی از آموزه ها در این استراتژی به شرح زیراست:
1. انتخاب تاکتیک جدید با اتکا بر نیروهای پیاده و اجرای عملیات در شب
این شیوه جدید که برای نخستین بار به معرض آزمون گذاشته شده بود، بر خلاف آموزه نیروهای کلاسیک که در آن، در شکستن خطوط دشمن و پیشروی، بیشتر بر آتش ونیروهای زرهی تأکید می شد، نیروهای پیاده اساس کار را تشکیل می داد. بهره برداری از تاریکی هوا و اجرای عملیات در شب نیز بخش دیگری از ویژگی های شیوه جدید بود که به منظور جبران کمبود و امکانات مورد تأکید بود؛ ضمن این که تجربه نشان داد دشمن در برابر عملیات در شب، آسیب پذیر است.
2. ایجاد شبکه اطلاعاتی در خطوط برای جمع آوری اطلاعات از دشمن و تکیه بر اطلاعات در طرح ریزی2
پس شروع مرحله جدید دفاع مقدس و شکست های پیاپی ارتش عراق، آن ها در بررسی شکست های خود در مورد نیروهای ایرانی چنین اظهار نطر کردند:«حمله هایی که به وسیله افراد پیاده انجام می دهند، طرح شخصی است و زمان معیّنی ندارد. حمله های نیروهای پیاده ایران، راه کار مشخصی نیز ندارد و از مکان معلومی حمله نمی کنند؛ گاه از پهلو و حتی گاهی نیز جبهه ای حمله می کنند».3
از این اظهارات کاملاً مشخص است که ارتش و رژیم بعث عراق هرگز نتوانست تاکتیک های نوین رزمندگان ایران را بشناسد یا پیش بینی کند.
حماسه فتح خرمشهر
عملیات 25 روز بیت المقدس، طی چهار مرحله، یکی از طولانی ترین نبردها در طول جنگ تحمیلی به شمار می رود. یکی از نتایج این عملیات فتح خرمشهر درسوم خرداد 1361 بود.
طرح ریزی عملیات بیت المقدس، از پیچیدگی و دشواری های فراوانی برخوردار بود؛ چرا که ناهمواری و وسعت منطقه، ضرورت افزایش نیروهای خودی را ایجاد می کرد. در نتیجه، برای انجام این عملیات می بایست ترکیب و.... از نیروهای مردمی و نظامی به وجود می آمد و در کمترین زمان ممکن، قرارگاه های مشترک عملیاتی ایجاد می شد. این کار بزرگ، مستلزم برخورداری از توانایی و ابتکار عمل ویژه ای برای طرح ریزی و هدایت نیروها بود.
عبور از رودخانه کارون در این عملیات، از دیگر نوآوری های رزمندگان به شمار می آید. عملیات عبور از رودخانه برای نخستین بار در جنگ انجام می گرفت و یکی از علل انتخاب آن، احتمال زیاد غافل گیری دشمن بود و البته به علت عدم استقرار نیروهای دشمن در آن موضع، احتمال پیروزی در کل عملیات بالا می رفت. در نهایت با وجود همه موانع موجود که عبور از رودخانه را ناممکن و شاید بعید نشان می داد، رزمندگان جان بر کف اسلام این عملیات را با موفقیت به پایان رساندند.4
در حین عملیات، سرلشگر شهید منصور ستاری فرمانده نیروهای هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، با نوآوری و ابتکار عمل خود در نحوه کنترل آتشبار موشک هاک، باعث سرنگونی بسیاری از هواپیماهای دشمن و فراهم شدن زمینه پیروزی نیروهای جمهوری اسلامی ایران شد.5
مقام معظم رهبری درباره عملیات بیت المقدس چنین فرمودند: «تاکتیک هایی که جوانان مؤمن در عملیات بیت المقدس که منتهی شد به آزادی خرمشهر به کار بستند، و طراحی ای که آن ها کردند، تا امروز هم بر آن کسانی که در مقوله های نظامی صاحب فکر و نظرند، درس آموز است. تاکتیک های پیچیده، پرتحرک، دشوار و به حسب ظاهر نشدنی، اما به دست معجزه گر جهانِ مؤمنِ ایرانی، جوانِ مبتکر متکی به خدا، عملی و شدنی شد که بی سابقه بود».6
بهت زدگی جهان در پی پیروزی رزمندگان اسلامی در عملیات والفجر8
عملیات والفجر 8 درساعت 22:10 روز دوم بهمن 1364 آغاز شد. برخی از مهم ترین اهداف این عملیات عبارت بود از: انهدام سکوهای پرتاب موشک، فتح شهر فاو و مسدود کردن راه ورود عراق به خلیج فارس.
مهم ترین ویژگی های این عملیات عبارتند از:
1. انتخاب هوشمندانه و خلاقانه منطقه عملیاتی فاو به حدی بود که تا دو روز پس از عملیات، ارتش عراق تصور نمی کرد که حمله بزرگ سال 1364 ایران از آن منطقه باشد.
2. تاکتیک جدیدی برای فریب هواپیماهای عراق به منظور جلوگیری از حمله به سایت های موشکی مورد استفاده قرار گرفت و از توپ های ضد هوایی نیز به شکل انبوه استفاده شد. به همین دلیل، انهدام هواپیما در عملیات والفجر8، در طول جنگ بی سابقه بود. طبق... معتبر، 45 تا 47 فروند از هواپیماهای عراقی در این عملیات سرنگون شدند و گمان می رود تعداد دیگری نیز آسیب دیدند که توانستند خود را به داخل عراق برسانند.
3. عبور غواصان از اروند رود و شکستن خط را باید اصلی ترین و مهم ترین ویژگی عملیات والفجر 8 دانست.در واقع، عبور از اروندرود با عرض و عمق و شتاب بسیار زیاد این رودخانه که به گفته برخی از کارشناسان به حدود هفتاد کیلومتر در ساعت می رسید، کار بسیار پیچیده و خطیری بود که می بایست با محاسبه دقیق و آگاهی از جوانب امر صورت می گرفت. این مسئله آن اندازه مخاطره انگیز بود که برخی از فرماندهان نظامی کلاسیک، عملیات عبور از اروندرود را ناممکن دانستند و کمترین موفقیتی برای آن قائل نبودند. اما دقت نظر فرماندهان سپاه در دست یابی به اطلاعات لازم، آموزش های خاص برای عبور از اروند رود، انتخاب حساب شده غواص ها، انتخاب مناسب ترین نقطه بریا عبور با توجه به عرض رودخانه و توجه کافی به حالت های گوناگون جزر و مد آب و عوامل دیگر، باعث شد شکل جدیدی از عملیات نظامی که در نوع خود در تاریخ نظامی جنگ های معاصر بی سابقه بود، انجام شود و نیروهای خودی با اقتدار کامل، ضمن عبور از اروند رود و شکستن خط، منطقه را تصرف کنند.7
در این زمینه، عبدالرشید، فرمانده سپاه سوم عراق چنین می گوید:«ایران در عملیات جاری خود، روش های نظامی نوینی را به کار برده است و برخلاف توقع، در شرایط جوّی سختی که باران های شدید می بارید، با استفاده از مردان قورباغه ای و پیش غراولان رزمی، حمله خود را به موانع آغاز کرد».8
رادیو امریکا نیز گفت:«تحلیل گران نظامی غرب معتقدند که ایران برای عبور از شط العرب، نیاز به تجهیزات کافی داشته است و آن ها متعجب از این موضوعند که چگونه با تجهیزات اندک، توانسته اند از این آب راه عبور کرده و به موانع عراقی ها دست یابند».9
شگفت انگیز ترین عملیات هوایی جهان
عملیات 3 H در فروردین 1360 از سوی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام شد. نیروی هوایی با ارائه.... نقشه نبرد هوایی که بیشتر کارشناسان خودی، ریسک پذیری آن را بسیار بالا می دانستند، اقدام به حمله ای نمود که نه تنها صدام، بلکه هیچ یک از کارشناسان جهان هرگز انجام این عملیات را پیش بینی نمی کردند. این عملیات به دست افسران نیروی هوایی، به صورتی کاملاً متکبرانه طرح ریزی شد؛ به نحوی که در سراسر جهان بی سابقه بود. در این عملیات، هشت فانتوم به کمک یک فروند بوئینگ 707 هواپیمای ملی ایران، پایگاه «الولید» در مجموعه 3H، واقع در غربی ترین نقطه خاک عراق را که در نزدیکی مرز این کشور با اردن بود، به تلی از خاک تبدیل کردند. عراق بیشتر هواپیماهای جنگنده و مدرنِ خود را به همراه تجهیزات جنگی اش، برای دور ماندن ازحملات هوایی ایران و جلوگیری از نابودی نیروی هوایی خود، به آن منطقه منتقل کرده بود. بوئینگ 707 در این عملیات، وظیفه سوخت رسانی به هشت فانتوم را در مسیر رفت و برگشت بر عهده داشت؛ چرا که مسیر طولانی بود و هیچ هواپیمایی نمی توانست این مسیر را بدون سوخت گیری دوباره بپیماید.
این عملیات با موفقیت کامل به پایان رسید و منجر به نابودی کامل 48 هواپیمای دشمن شد که بیشتر آن ها بمب افکن های روسی بودند. موفقیت این افسران با ایمانِ از جان گذشته و نوآور، کنجکاوی کارشناسان مسائل جنگی را برانگیخت و آن ها را به شگفتی وا داشت.10
نوآوری رزمندگان در عملیات دارخوین
عملیات فرماندهی کل قوا در منطقه دارخوین در 21 خرداد 1360 انجام شد. این عملیات با توجه به تأثیرات آن در شکستن محاصره آبادان، از اهمیت زیادی برخوردار بود. هدف این عملیات، تصرف خاک ریزهای دشمن و سه کیلومتر پیشروی به سمت جنوب بود. ابتکار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، حفر کانالی به طول دو کیلومتر و با عمق یک متر و هشتاد سانتی متر در دلِ تاریک شب برای نزدیک شدن به موانع دشمن بود که سه ماه به طول انجامید.این کار برای نخستین بار در جنگ انجام شد ودر غافل گیری دشمن و موفقیت عملیات، نقش مؤثری داشت.11
عملیات طریق القدس و ابتکار عمل رزمندگان
هدف این عملیات، آزاد سازی سوسنگرد و بستان و تأمین مرزهای بین المللی بود. تاکتیک ویژه در عملیات طریق القدس، عبور از منطقه تپه های... بود که نقش اساسی و تعیین کننده ای درکسب پیروزی داشت. این ایده، از سوی سرلشگر شهید ولی الله فلاحی، فرمانده نیروی زمینی ارتش ارائه شد. عملیات در نیمه شب هشتم آذر 1360 با عبور از منطقه رملی آغاز شد. دشمن کاملاَ گیج شده بود؛ زیرا عبور نیروهای پیاده از تپه های رملی را تصور نمی کرد و این امر را تنها با هِلی برد امکان پذیر می دانست. آن ها بسیار غافل گیر شدند هنگامی که تانک های ایران را در مقابل خود دیدند.12.
پی نوشت ها: 1. ویژه نامه سروقامتانِ روزنامه جوان، سخنان مقام معظم رهبری در 1/3/ 1381.
2. محمد درودیان، تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق، (جنگ؛ بازیابی ثبات)، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ج2، صص 138و 139.
3. ستاد عملیات جنوب، گزارش از موقعیت جنگ در ماه دهم، 6/4/1360، ص3.
4. نک: تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق، (جنگ بازیابی ثبات)، صص 220- 224.
5. پاکباز عرصه عشق، انتشارات سازمان عقیدتی سیاسی ارتش، 1380.
6. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار گردان های نمونه عاشورا و الزهرای بسیج،5/9/1386.
7. نک: حسین اردستانی، تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق،(تنبیه متجاوز)، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ج2، صص169-183.
8. حسین اردستانی، «توصیف تحلیل عملیات والفجر8»، فصلنامه بررسی های نظامی، س4،ش19، زمستان 1373، ص 176.
9. محمود رودیان، از خرمشهر تا فاو، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1367، ص 214.
10. http://www. Tebyan. Hamedan. Ir
11. نک: تجزیه وتحلیل جنگ ایران و عراق،(جنگ؛ بازیابی ثبات)، ج2، صص142-144.
12. همان، صص 173و 180. زهرا روزبهایی |