مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار

  اخبار ایران و جهان تاریخ و سیاست مهدویت علمی فرهنگی خانواده معارف اسلامی
 تبلیغات در سایت   
علائم ظهور
پیوندهای ویژه  
نخستين سلسله قدرتمند شيعه
نظارت بر اعمال شيعيان در عصر...
درماني‌آسان براي يبوست
7 عادت آدم‌هاي موفق
آثار تربيتى نماز
بسیار زیبا به رنگ سبز!
بناهای تاریخی اصفهان
دعا براي امام زمان عليه السلام...
دور افتاده
4‌ خطاي تغذيه‌اي ‌كه شما را...
تفسیر کلمه فتنه
نقاشی های تلفیقی و شگفت انگیز...
آسيب‏شناسى انقلاب اسلامى
پایتخت دولت مهدوی کجاست؟
اتصال به «شعوركيهاني»
آرايش ، چرا و چگونه؟
ارزش سجده
گل های بسیار زیبا، رنگارنگ و...
وادي السلام ، بزرگ ترين و قديمي...
ملائکه در خدمت امام زمان(علیه...
خطرات استفاده از کولر خودرو...
بصیرت چيست؟
پروردگار قبل از اینکه خدایی...
تصاویری زیبا از مراحل رشد یک...
مروري‌ بر تاريخ‌ رابطه‌ آمريكا...
داستان شهر عشق
گاهي به تلويزيون نگاه نکن!
گزارش تصویری  
اخبار تازه   
بهترین بازیگر زن جشنواره فیلم فجر به شهدای ایران‌زمین ادای احترام کرد
«هنگامه قاضیانی» پس از دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن سی‌امین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر،...
اتفاق ساده در شبکه طبرستان
تجلیل از ایثارگران شبکه تبرستان، پخش برنامه اتفاق ساده و تجلیل از خانواده های شهدا از اخبار صدا و سیمای...
جدول تغییرات قیمت در بازار موبایل
به دنبال نوسانات قیمت ارز برخی از مدل‌های تلفن همراه طی دو ماه گذشته با افزایش قیمت در بازار عرضه می‌شوند...
خروس چيني تخم گذاشت+عکس
يك مرد روستايي در چين ادعا كرد كه خروسش تخم مي‌گذارد.
عروس و داماد در راهپیمایی+عکس
راهپیمایی ‌ 22 بهمن ...
خطری که "جمهوری اسلامی" را تهدید میکند
شاید هیچ کشوری در جهان وجود نداشته باشد که به اندازه ایران ، در یک مقطع زمانی فشرده 33 ساله این همه تضییقات...
نتايج آزمون دوره‌های ترمی علمی کاربردی منتشر شد
فهرست اسامی پذيرفته‌شدگان نهايی کدرشته ‌محل‌های‌متمرکز و معرفی شدگان چند برابر ظرفيت کدرشته محل‌های نيمه‌متمرکز...
بازار مسکن در رکود؛ قیمت آپارتمان در برخی مناطق تهران
فعالان بازار مسکن رکود خرید و فروش مسکن در تهران در شرایط فعلی را در نتیجه افزایش قیمتها و کاهش قدرت...
طلسم تغییر نام دانشگاه تربیت معلم شکست
با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی عنوان خوارزمی پس از سالها بر تابلوی سر در دانشگاه تربیت معلم جای گرفت...
پاشازاده: دستیار کسی می‌شوم که فوتبال را بیشتر از من بفهمد
مهدی پاشازاده در واکنش به صحبت‌های سرمربی استقلال گفت: اگر قرار باشد روزی در کنار یک مربی کار کنم دستیار...
ملت ایران در انتخابات قدرت بی‌نظیر اتحاد و ولایت‌پذیری خود را نمایش می‌دهند
سازمان بسیج مستضعفین در پیامی تاکید کرد: ملت عزیز ایران در سی و سومین صحنه انتخابات در جمهوری اسلامی...
این غذا شما را خنگ می کند!
آیا می دانید چه غذایی این تاثیر را بر هوش شما دارد؟
رییس‌جمهوری که به مراسم ازدواجش نرفت!
دو روز پیش مراسم ازدواج «ادریس دبی» رییس جمهور چاد با یک دختر سودانی برگزار شد.
فوتبال با دروازه های بهشتی
در 23 بهمن سال 1365 ، تیم های فوتبال منتخب چَوار و منتخب جوانان استان ایلام، در ساعت 16 آغازگر یک مسابقه...
ویژه نامه دهه فجر
ویژه نامه هفدهم ربیع الاول
 
  دفعات نمایش: 437    جمعه 23 اسفند 1387 

سكولاريسم‌ و سكولاريزاسيون


سكولاريسم‌ و سكولاريزاسيون

‌‌

‌واژه‌شناسي‌ سكولاريسم‌

سكولار1 به‌ كسي‌ مي‌گويند كه‌ علاقه‌ و گرايشي‌ به‌ امور معنوي‌ و مذهبي‌ ندارد.2 اين‌ واژه‌ را به‌ دنيوي، مادي‌ و غيرمذهبي‌ نيز ترجمه‌ كرده‌اند.3
در فرهنگ‌ آكسفورد، سكولاريسم4 چنين‌ تعريف‌ شده‌ است:
اعتقاد به‌ اين‌ كه‌ قوانين‌ آموزش‌ و ساير امور اجتماعي‌ بيش‌ از آن‌كه‌ - يا به‌ جاي‌ آن‌ كه‌ - مبتني‌ بر مذهب‌ باشد، بر داده‌هاي‌ علمي‌ بنا شود.5
رايج‌ترين‌ معادل‌ فارسي‌ واژة‌ سكولاريزاسيون6 «جدا انگاري‌ دين‌ و دنيا» است. براين‌ ويلسون، پس‌ از يادآوري‌ اين‌ نكته‌ كه‌ مفهوم‌ سكولاريزاسيون‌ فاقد يك‌ تعريف‌ قطعي‌ و مورد اتفاق‌ است، چنين‌ گفته‌ است‌ :
پديده‌هاي‌ هم‌ بسته‌اي‌ كه‌ اين‌ مفهوم‌ به‌ آن‌ها اشاره‌ دارد، طيف‌ اجتماعي‌ گسترده‌اي‌ را در بر مي‌گيرند. وجه‌ مشترك‌ همة‌ آن‌ها عبارت‌ است‌ از توسل‌ هر چه‌ كم‌تر به‌ توضيح‌ و تبيين‌هاي‌ ماوراي‌ طبيعي، توسل‌ هرچه‌ كم‌تر به‌ منابعي‌ كه‌ براي‌ تأمين‌ اهداف‌ ماوراي‌طبيعي‌ به‌ كار مي‌آيد، و حمايت‌ هر چه‌ كم‌تر از اعمال‌ يا فعاليت‌هايي‌ كه‌ رابطه‌ با قواي‌ ماوراي‌ طبيعي‌ يا اتكا به‌ اين‌ نيروها را تشويق‌ و تبليغ‌ مي‌كند.
وي‌ سپس‌ به‌ پاره‌اي‌ از واژه‌هاي‌ ديگر كه‌ بر همين‌ معنا دلالت‌ دارند اشاره‌ كرده‌ و گفته‌ است:
تعابير ديگر و كمابيش‌ محدودتري‌ كه‌ به‌ برخي‌ از تحولات‌ همين‌ فرايند اشاره‌ دارند، عبارتند از: تقديس‌ زدايي، عَلماني‌ يا غيرروحاني‌ كردن‌ و مسيحيت‌زدايي.
سپس‌ ادامه‌ داده‌ است:
تعبير سكولاريزاسيون‌ در زبان‌ انگليسي‌ به‌ خصوص‌ به‌ برچيدن‌ مقامات‌ و مناصب‌ و كاركردهاي‌ روحاني، يا به‌ انتقال‌ برخي‌ وظايف‌ و كاركردهاي‌ معين‌ همچون‌ قضاوت، آموزش‌ و كارهاي‌ اجتماعي، از روحانيون‌ به‌ متخصصاني‌ اشاره‌ دارد كه‌ ديگر احراز شرايط‌ عقيدتي‌ ايشان‌ براي‌ قبول‌ اين‌ وظايف‌ و نقش‌ها ضروري‌ يا مربوط‌ و مناسب‌ نمي‌نمايد.
همان‌گونه‌ كه‌ ويلسون‌ يادآور شده‌ است، تعبير مسيحيت‌زدايي‌ بيش‌تر به‌ زوال‌ و افول‌ يك‌ سنت‌ ديني‌ خاص‌ - به‌ ويژه‌ در زمينة‌ نظارت‌ و اشراف‌ اين‌ سنت‌ ديني‌ بر فعاليت‌هاي‌ نهادي‌ - عنايت‌ دارد، و به‌ عنوان‌ يك‌ اصطلاح، بر بي‌طرفي‌ اخلاقي‌ تعبير سكولاريزاسيون‌ دلالت‌ ندارد. وي‌ در پايان‌ در تعريف‌ سكولاريزاسيون‌ چنين‌ مي‌نويسد:
اگر بخواهيم‌ سكولاريزاسيون‌ را به‌ اجمال‌ تعريف‌ كنيم، مي‌توانيم‌ بگوييم: فرايندي‌ است‌ كه‌ طي‌ آن‌ وجدان‌ ديني، فعاليت‌هاي‌ ديني‌ و نهادهاي‌ ديني، اعتبار و اهميت‌ اجتماعي‌ خود را از دست‌ مي‌دهد، و اين‌ بدان‌ معنا است‌ كه‌ دين‌ در عملكرد نظام‌ اجتماعي‌ به‌ حاشيه‌ رانده‌ مي‌شود و كاركرد اساسي‌ در عملكرد جامعه‌ با خارج‌ شدن‌ از زير نفوذ و نظارت‌ عواملي‌ كه‌ اختصاصاً‌ به‌ امر ماوراي‌طبيعي‌ عنايت‌ دارند، عقلاني‌ مي‌شود.7

‌تفاوت‌ سكولاريسم‌ و سكولاريزاسيون‌

دستاورد اين‌ دو پديدة‌ اجتماعي‌ يك‌ چيز است‌ و آن‌ حذف‌ دين‌ و آموزش‌هاي‌ مذهبي‌ از متن‌ برنامه‌هاي‌ مديريتي‌ و كشورداري‌ است؛ با اين‌ تفاوت‌ كه‌ سكولاريسم‌ به‌ عنوان‌ يك‌ ايدئولوژي‌ و طرز تفكر خاص‌ آگاهانه‌ براي‌ نيل‌ به‌ اين‌ مقصود تلاش‌ مي‌كند، ولي‌ سكولاريزاسيون‌ صرفاً‌ يك‌ فرايند و پديده‌اي‌ اجتماعي‌ است‌ كه‌ در شرايط‌ خاص‌ و بر اثر يك‌ سلسله‌ عوامل‌ اجتماعي‌ به‌ جداسازي‌ دين‌ از دنيا مي‌انجامد. ويلسون‌ دربارة‌ تفاوت‌ اين‌دو چنين‌ گفته‌ است:
سكولاريزاسيون‌ اساساً‌ به‌ فرايندي‌ از نقصان‌ و زوال‌ فعاليت‌ها، باورها، روش‌هاي‌ انديشه‌ و نهادهاي‌ ديني‌ مربوط‌ است‌ كه‌ عمدتاً‌ با ساير فرايندهاي‌ تحول‌ ساختاري‌ اجتماعي‌ يا به‌ عنوان‌ پيامد ناخواسته‌ يا ناخودآگاه‌ فرايندهاي‌ مزبور، رخ‌ مي‌دهد؛ در حالي‌ كه‌ سكولاريسم‌ يا دنيوي‌گري‌ يا اعتقاد به‌ اصالت‌ دنيا يك‌ ايدئولوژي‌ است. قائلان‌ و مبلغان‌ اين‌ ايدئولوژي‌ همه‌ اشكال‌ اعتقاد به‌ امور و مفاهيم‌ ماوراي‌ طبيعي‌ و وسايط‌ و كاركردهاي‌ مختص‌ به‌ آن‌ را طرد و تخطئه‌ مي‌كنند و از اصول‌ غيرديني‌ و ضدديني‌ به‌ عنوان‌ مبناي‌ اخلاق‌ شخصي‌ و سازماني‌ حمايت‌ مي‌كنند.8

‌تطورات‌ تاريخي‌

گفته‌ شده‌ است: تعبير سكولاريزاسيون‌ در زبان‌هاي‌ اروپايي، بار نخست‌ در معاهدة‌ وستفالي9 در سال‌ 1648 ميلادي‌ به‌ كار رفت‌ و مقصود از آن‌ توضيح‌ و توصيف‌ انتقال‌ سرزمين‌هاي‌ تحت‌ نظارت‌ كليسا، به‌ زير سلطة‌ اقتدار سياسي‌ غير روحاني‌ بود. در آن‌ ايام‌ تعبير سكولاريس10 در بين‌ مردم‌ متداول‌ بود و تفكيك‌ ميان‌ امر مقدس‌ و ديني11 و امر دنيوي‌ يا عرفي12 تداعي‌كنندة‌ اعتقاد به‌ برتري‌ امور و مفاهيم‌ مقدس‌ يا ديني‌ بر امور دنيوي‌ يا غيرمقدس‌ بود.
علاوه‌ بر اين، دير زماني‌ بود كه‌ كليسا كشيش‌هاي‌ موسوم‌ به‌ «ديني» را از كشيش‌هايي‌ كه‌ «عرفي» دانسته‌ مي‌شدند - يعني‌ روحانياني‌ كه‌ در درون‌ تشكيلات‌ ديني‌ خدمت‌ مي‌كردند، از روحانياني‌ كه‌ در خدمت‌ جامعة‌ بيرون‌ از تشكيلات‌ ديني‌ بودند - تفكيك‌ مي‌كرد.
بعدها تعبير «سكولاريزاسيون» به‌ معنايي‌ متفاوت‌ - گر چه‌ مرتبط‌ با همان‌ مفهوم‌ اوليه‌ - به‌ معاف‌ و مرخص‌ كردن‌ روحانيان‌ از قيد عهد و پيمانشان‌ براي‌ خدمت‌ به‌ كليسا اطلاق‌ شد.
اين‌ اصطلاح‌ بعدها براي‌ دلالت‌ بر نوعي‌ تحول‌ اجتماعي‌ به‌ كار رفت‌ كه‌ جامعه‌شناسان‌ پيشين‌ از جمله‌ اگوست‌كنت‌ پيش‌ از آن‌كه‌ تعبير سكولاريزاسيون‌ كاربرد گستردة‌ جامعه‌شناختي‌ بيابد، آن‌ را مي‌شناختند. در جريان‌ يا فرايندي‌ كه‌ با اين‌ تعبير توضيح‌ داده‌ مي‌شود، نهادهاي‌ گوناگون‌ اجتماعي‌ به‌ تدريج‌ از يكديگر تمايز مي‌يابند و هر روزه‌ از قيد قالب‌هاي‌ مفروضات‌ ديني‌ كه‌ پيش‌تر از عملكرد آن‌ها خبر مي‌داده‌ و در موارد زيادي‌ خود اين‌ عملكردها را برمي‌انگيخته‌ و هدايت‌ مي‌كرده‌اند، رها مي‌شوند.پيش‌ از آن‌كه‌ اين‌ تحول‌ واقع‌ شود، عمل‌ اجتماعي‌ در گسترة‌ بسيار وسيعي‌ از فعاليت‌ها و تشكيلات‌ انساني‌ مطابق‌ و موافق‌ با پيش‌فرض‌هاي‌ ماوراي‌ طبيعي‌ تنظيم‌ مي‌شد، جريان‌ تمييز و تمايز ساختاريي‌ كه‌ در آن‌ نهادهاي‌ اجتماعي‌ به‌ عنوان‌ امور متمايزي‌ تلقي‌ مي‌شوند كه‌ خودمختاري‌ يا استقلال‌ قابل‌ توجهي‌ دارند، نيز متضمن‌ از دست‌ رفتن‌ حاكميت‌ مفاهيم‌ ماوراي‌ طبيعي‌ بر امور بشر است؛ از اين‌ رو نوعاً‌ به‌ عنوان‌ «جدا انگاري‌ دين‌ و دنيا» از يكديگر شناخته‌ مي‌شود. طي‌ اين‌ جريان‌ مفاهيم‌ ماوراي‌ طبيعي‌ به‌ تدريج‌ از همة‌ نهادهاي‌ اجتماعي، جز آن‌ نهادهايي‌ كه‌ اختصاص‌ تام‌ به‌ مقولات‌ ماوراي‌ طبيعي‌ دارند، طرد مي‌شوند. اين‌ مفاهيم‌ و امور ماوراي‌ طبيعي، در حالي‌ كه‌ هنوز هم‌ مي‌خواهند بر ساير حوزه‌هاي‌ زندگي‌ اجتماعي‌ سايه‌ بگسترانند، اندك‌ اندك‌ به‌ عنوان‌ نهادهاي‌ ديني‌ جداگانه‌اي‌ تلقي‌ مي‌شوند كه‌ دامنة‌ آن‌ها هر روز محدودتر مي‌شود.
سرانجام‌ جامعه‌شناسان‌ معاصر از سكولاريزاسيون‌ يا سكولاريسم، براي‌ نشان‌ دادن‌ مجموعه‌اي‌ از جريانات‌ استفاده‌ مي‌كنند كه‌ طي‌ آن‌ زمام‌ امور جامعه، امكانات‌ و منابع‌ و افراد، از كف‌ مقامات‌ ديني‌ خارج‌ شده، و روش‌هاي‌ تجربي‌ مشربانه‌ و غايات‌ و اهداف‌ اين‌ جهاني‌ به‌ جاي‌ شعاير و نحوة‌ عمل‌هاي‌ نماديني‌ نشسته‌ است‌ كه‌ معطوف‌ به‌ غايات‌ آن‌جهاني‌ يا فوق‌ طبيعي‌اند.13
از آن‌چه‌ گفته‌ شد اين‌ نكته‌ نيز بر مي‌آمد كه‌ سكولاريزاسيون‌ و به‌ دنبال‌ آن‌ سكولاريسم، خاستگاه‌ غربي‌ دارد و در اروپاي‌ مسيحي‌ پديد آمده‌ است. ويلسون‌ در اين‌ باره‌ مي‌گويد:
جدا انگاري‌ دين‌ و دنيا مفهومي‌ غربي‌ است‌ كه‌ اساساً‌ فرايندي‌ را كه‌ به‌ خصوص‌ به‌ بارزترين‌ وجه‌ در طول‌ قرن‌ جاري، در غرب‌ رخ‌ داده‌ است، توصيف‌ مي‌كند.14
بنابراين: آن‌چه‌ در باب‌ سكولاريسم‌ در دنياي‌ غرب‌ رخ‌ داد، نخست‌ به‌ صورت‌ يك‌ پديدار و فرايند اجتماعي‌ نمايان‌ شد (سكولاريزاسيون)، و به‌ تدريج‌ شكل‌ يك‌ ايدئولوژي‌ رسمي‌ را به‌ خود گرفته‌ و با جامعه‌شناسان، متكلمان‌ و فلاسفة‌ دين‌ و ديگر نظريه‌پردازان‌ غربي‌ روبه‌رو شد.

پی نوشتها :

Secular-1
Not concerned with spiritual or religion. (Oxford Dictionary) -2
3- محمدرضا باطني: فرهنگ‌ انگليسي‌ - فارسي.
Secularism-4
5- The belief that laws education, should be based on facts, science rather than1 religion.
Secularization -6
7- ميرچا الياده: فرهنگ‌ و دين، برگزيدة‌ مقالات‌ دائرة‌المعارف‌ دين، هيأت‌ مترجمان، زير نظر بهأالدين‌ خرمشاهي، صص‌ 127-129.
8- ميرچا الياده: فرهنگ‌ و دين، برگزيدة‌ مقالات‌ دائرة‌المعارف‌ دين، هيأت‌ مترجمان، زير نظر بهأالدين‌ خرمشاهي، ص‌ 126.
Westphali -9
Secularis -10
Sacred -11
Secular-12
13- ميرچاالياده: فرهنگ‌ و دين، برگزيدة‌ مقالات‌ دائرة‌المعارف‌ دين، هيأت‌ مترجمان، زيرنظر بهأالدين‌ خرمشاهي، صص‌ 124-126.
14- همان، ص‌ 142.

نويسنده: علی ربانی گلپایگانی
منبع: كتاب ریشه ها و نشونه های سکولاریسم

 
ثبت نظر شما  
نام و نام خانوادگی
 
نشانی پست الکترونیکی
 
متن نظر شما
 
   

برای این مقاله هیچ نظری ثبت نشده






ارتباط با ما نقشه سایت اخبار ایران و جهان تاریخ و سیاست مهدویت علمی فرهنگی خانواده معارف اسلامی صفحه اصلی

پرتال فرهنگی اطلاع رسانی نور
copyright 2007 Noorportal.net All Right Reserved ©
صفحه اصلیارتباط با مانقشه سایتدرباره ما