|
اشاره معلمی، شغل و حرفه¬ نیست؛ بلکه ذوق و هنر وتوانمندی است. معلمی در قرآن به عنوان جلوه¬ای از قدرت بی¬پایان الهی، نخست ویژه ذات مقدس خداوند متعال است. در نخستین آیات قرآن که بر قلب مبارک پیامبر اعظم(صلی الله علیه وآله) نازل شد، به این هنر خداوند اشاره شده است:
بخوان به نام پروردگارت که جهانیان را آفرید و انسان را از خون بسته سرشت. بخوان و پروردگارت کریم¬ترین است؛ همان که آموخت با قلم و آموخت به انسان آن چه را نمی¬دانست.( علق: 1-5)
در این آیات ، خداوند ، خود را (( معلم)) می¬خواند و جالب این که معلم بودن خود را، بعد از آفرینش پیچیده¬ترین شاهکار خلقت، یعنی انسان آورده است.
معلم ازدیدگاه قرآن خداوند، خود نخستین معلم1 است که بعد حضرت آدم را معلم فرشتگان قرار می¬دهد و آن گاه خضوع و سجده آن ها را در مقابل معلمشان، آدم، واجب می¬گرداند. خداوند در سوره بقره این چنین از مقام معلم تجلیل می¬کند:
نام¬ها را به تمامی به آدم بیاموخت. سپس آن ها را به فرشتگان عرضه کرد و گفت: اگر راست می¬گویید، مرا به نام¬های این ها خبر دهید. گفتند: منزهی تو! ما را جز آن چه خود به ما آموخته¬ای، دانشی نیست. تویی دانای حکیم.
گفت: ای آدم! آن ها را از نام¬هایشان آگاه کن. چون از آن نام¬ها آگاهشان کرد، خدا گفت: آیا به شما نگفتم که من نهان آسمان¬ها و زمین را می¬دانم، و بر آن چه آشکار می¬کنید و پنهان می¬داشتید آگاهم؟ و به فرشتگان گفتیم: آدم را سجده کنید. همه سجده کردند جز ابلیس، که سر باز زد و برتری جست و از کافران شد.( بقره: 31-34)
خداوند در آیاتی از قرآن، پیامبران را معلمشان بشر معرفی می¬کند:
به یقین، خدا بر مؤمنان منت نهاد[ که] پیامبری از خودشان در میان آنان برانگیخت، تا آیات خود را بر ایشان بخواند و پاکشان گرداند و کتاب و حکمت به آنان بیاموزد. قطعاً پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند.( آل عمران: 164)
همان طور که در میان شما فرستاده¬ای از خودتان روانه کردیم[که] آیات ما را بر شما می¬خواند و شما را پاک می-گرداند، و به شما کتاب و حکمت می¬آموزد، و آن چه را نمی¬دانستید، به شما یاد می¬دهد.(بقره: 151)
اوست آن کس که در میان بی¬سوادان، فرستاده¬ای از خودشان برانگیخت تا آیات او را بر آنان بخواند و پاکشان گرداند و کتاب و حکمت بدیشان بیاموزد.(جمعه: 2)
معلم از دیدگاه روایات پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) : خدای تبارک و تعالی و مورچگان در لانه¬هایشان و ماهیان دریا، بر کسی که بر مردم خیر بیاموزد، درود می-فرستند.2
پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله): آیا می¬خواهید شما را از بهترین بهترین¬ها خبر دهم، خداوند، بهترین بهترین¬هاست و من بهترینِ فرزندان آدمم و بهترینِ شما پس از من، کسی است که علمی را یاد بگیرد و آن را به دیگران بیاموزد.3
امام علی(علیه السّلام): از جای خود برای پدرت و معلمت برخیز، گر چه حاکم و فرمانروا باشی.4
امام صادق(علیه السّلام): هر که دانش را برای خدا بیاموزد، برای خدا عمل کند و برای خدا به دیگران یاد بدهد، در آسمان¬ها بزرگ شمرده می¬شود و گفته می¬شود برای خدا یاد گرفت و برای خدا عمل کرد و برای خدا به دیگران یاد داد.5
معلم از دیدگاه بزرگان
امام خمینی(رحمت الله علیه): هر مقداری که انسان عظمتش زیادتر شد، مسؤولیتش زیادتر است و چون معلم عظمتش زیاد است، مسؤولیتش زیاد است.6
معلم اگر خوب باشد، مملکت خوب می¬شود؛ معلم اگر منحرف باشد، مملکت خراب می¬¬شود. پس شمایید که می¬توانید یک مملکتی را به پیش برانید؛ هم معنویاتش را و هم مادیاتش را. و شما که می¬توانید یک مملکتی را خدای نخواسته به عقب برانید؛ هم معنویتش را و هم مادیاتش را .7
مقام معظم رهبری: اگر می¬خواهید کار معلمی شما مورد رضای خدا و نسل¬های آینده قرار گیرد و در انجام وظیفه¬تان از شما به نیکی یاد شود، بچه¬ها را متدین بار بیاورید. متدین بار آوردن بچه، فقط کار معلم تعلیمات دینی نیست؛ یک معلم ریاضی، یک معلم فیزیک، یک معلم فارسی و ادبیات هم با یک نکته¬گویی به جا و با یک تک مضراب، می¬تواند تفکر دینی را در اعماق دل شاگرد و مخاطب خود جا دهد تا یادش نرود. گاهی حتی بیش از معلم دینی می¬توانند اثر بگذارند.8
در روایات هست که وقتی با معلم حرکت می¬کنی، اگر شب تار است، تو جلوتر از معلم برو، تا اگر چاهی در راه وجود دارد، تو بیفتی و معلمت سالم بماند. این، آن روح رفتار تکریم آمیز نسبت به معلم را نشان می¬دهد.9
شهید رجایی: معلمی شغل نیست؛ معلمی عشق است. اگر به عنوان شغل انتخابش کرده¬ای، رهایش کن و اگر عشق توست، مبارکت باد.
شهید مطهری: معلم باید نیروی فکری متعلم را پرورش دهد و او را به سوی استقلال رهنمون شود. باید قوه ابتکار او را زنده کند؛ یعنی در واقع، کار معلم، آتش گیره دادن است. فرق است میان تنوری که شما بخواهید آتش از بیرون بیاورید و در آن بریزید تا آن را داغ کنید و تنوری که در آن هیزم و چوب جمع است و شما فقط آتش گیره از خارج می¬آورید و آن قدر زیر این چوب¬ها و هیزم¬ها قرار می¬دهید که این ها کم¬کم مشتعل می¬شود.
معلم در کلام شاعران
جامی در هفت اورنگ: همی بود دایم به فرهنگ و رای *** به تعظیم استاد کوشش نمای
استاد شهریار: می¬تـــــوان در ســــایـه آمــوختـن *** گـــــنج عشــق جـاودان اندوختن
اول از استـــــــــاد،یاد آمـــوختیم *** پـس، سویــــدای سـواد آمـوختیم
از پــــــدر گر قـــــالب تن یافتیـم ***از معلــــم جـان روشـن یافتیــــــم
ای معلـــــم چون کنم توصیف تو؟ *** چـون خدا مشکل تـوان تعریف تـو
ای تــو کـشتیّ نجـــــات روح مـا *** ای به طـــــوفان جهـــالت نـوح مـا
یک پدر بخشندة آب و گل است *** یک پدر روشنگر جـان و دل است
لیک اگر پرسی کدامین برتریــــن *** آن کـه دین آمــوزد و علــم یقیــن
شهریار: مردم معــــــادن زر و سیمند در ســـرشت *** جـــویای این خـــزائن پنــهان معلـــم است
هرگز گزافه نیست که گویم پس از خدای *** آن کس که خلق می¬کند انسان، معلم است
محمد حنیفه نژاد: آری ، معلمی همه عشق است و سوختن *** آن را که عشق نیست، مگو کان معلم است
* * *
معلم ای سفیر عشق ای قاموس علم و مظهر ایثار
چه گویم در ثنایت من، که خود هر واژه ایثار و عشق و مجد را مانی
چه نامم نام تو ای عشق، ای گل واژه ایثار؟
ولی تو، اصل و نسل و ریشه و بنیاد هر علمی
مگر آن نازنین دکتر
که شاید ساعتی منجیِ چندین جان می¬باشد
الفبا را به پیش تو فرا نگرفت؟
مگر آن افسران و قاضی و جمع وزیران و مهندس¬ها
که اکنون هر کدام در علم خود یک وزنه می¬باشند
به پیش تو زمانی جمله شاگردی نمی¬کردند؟
مگر استادی¬ات از یادشان رفته؟
* * *
معلم ای سفیر عشق
ای گلواژه ایثار
دلاور پاسداری که درون صحنه پیکار
بانگ عشق را سر داد
و با قلبی معطر از شمیم عشق
چون مرغی به خون غلتید
مگر درس الفبا را به پیش تو فرا نگرفت؟
تو درس عشق و آزادی بدو دادی
* * *
معلم ای سفیر عشق ای گل¬واژه ایثار
چه گویم نام تو اکنون
که خود، هر واژه ایثار و عشق و مجد را مانی
اگر امروز، مهندس ساختمان و جاده می¬سازد
و یا دکتر به زحمت جان انسان را
ز بیم درد و رنجی در امان دارد...
تو والاتر ز آنهایی
چرا که تو خودت انسان می¬سازی
پی نوشتها: 1. (( خدا شما را تعلیم می¬دهد و او بر هر چیزی آگاه است)).( بقره: 282)
2. کنز العمال، ح 28736.
3. الترغیب و الترهیب، ج1، ص 119.
4. غررالحکم، ح 2341.
5. کنز العمال، ح28736.
6. صحیفه¬ نور، ج7، ص 255.
7. همان، ص 433.
8. از بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار فرهنگیان و معلمان استان کرمان، 12/2/1382.
9. سخنرانی در دیدار وزیر آموزش و پرورش و معلمان نمونه سراسر کشور، به مناسبت روز معلم،12/2/1370 . |