تعامل تمدن اسلام و غرب

«در چندين قرن ممالك اسلامى بهترين كشورها را تشكيل و بالاترين تمدن را به جهان نشان دادند. خوب است دست كم كتاب گوستاولوبون و كتاب تاريخ تمدن اسلام را ببينند. با آن كه در آن كتاب ها نيز از تمدن اسلام خبرى نيست مگر به قدر فهم مصنف آن ها و مانند آن ها از تمدن اسلام، طاق هاى نقاشى و ظروف چينى و بناهاى مرتفع و پرده هاى قيمتى را فقط مى فهمند، با آن كه اين ها و صدها مانند اين ها در تمدن اسلام، جزء حساب نمى آيد.»
(امام خمينى رحمه الله، كشف الاسرار، ص 272 - 273)
مطالعه عصر درخشش تمدن اسلامى و ياداورى آن دوران غرورآفرين و تماشاى انحطاط مسلمانان معاصر بسيار تاثر برانگيز است. اين اندوه زمانى افزونى مى يابد كه اروپاى قرون وسطا، كه به تصريح تمام دانشمندان تمدن شناس از فرهنگ بهره اى نداشت، به چنان عظمت مادى دست يافت كه چشم ها را خيره نمود و جوانان ايرانى غافل از تاريخ درخشان و زيباى تمدن اسلامى را به بحران بى هويتى كشاند.
آرزويى است بس بلند، اما دست يافتنى: بايد از اين فرصت استثنايى براى شناخت تاريخ تمدن اسلام و ايران استفاده كرد و شكوه و عظمت آن را براى فرزندان اسلام ياداورى نمود و آنان را از اقتدار و استعدادى كه در ذات خود دارند آگاه ساخت و به آنان فهماند كه كم تر از آبا و اجداد خود نيستند، بايد به آن ها هويت بخشيد و ملاك ها و معيارهايى كه مسلمانان را به اوج افتخار رساند و غرب را در نظر آنان وحشى نمود زنده كرد تا با اتكا بر توانمندى هاى خود، هويت، عظمت و شكوه از دست رفته خويش را براى بار ديگر بازيابند.

مزاياى تعامل تمدن اسلام و غرب

1. كشف و شناسايى عوامل شكوفايى تمدن اسلام و كوشش در جهت تقويت آن ها؛
2. كشف و شناسايى عوامل انحطاط تمدن اسلام و كوشش در جهت جلوگيرى از ظهور مجدد آن عوامل؛
3. شناخت نقاط عطف و روشن تمدن اسلام و معرفى آثار فرهنگى - علمى اين تمدن براساس اسناد و مدارك در جهت تكذيب شرق شناسان متعصبى كه سعى در مبهم نشان دادن و تاريك نمودن اين نقاط درخشان دارند؛
4. بازيابى هويت اسلامى مسلمانان در جهت اتكا بر گذشته خويش و اجتناب از حقارت و بى هويتى آنان؛
5. اگر گفت وگوى تمدن ها را به معناى تعامل تمدن ها و دست كم شناسايى عناصر تمدنى و اخذ و اقتباس وجوه مثبت يك تمدن بدانيم، تعامل تمدن اسلام و غرب مى تواند تجربه مفيدى را در اين زمينه، فراروى ما قرار دهد.

مفاهيم «تمدن»

«تمدن» از «مدينه» اخذ شده و به لحاظ لفظ در معانى ذيل به كار رفته است:
1. شهرنشين شدن، به اخلاق و آداب شهريان خوگرفتن؛
2. هم كارى افراد يك جامعه در امور اجتماعى، اقتصادى، دينى، سياسى و مانند آن. (1)
3. تخلق به اخلاق اهل شهر و انتقال از خشونت و جهل به حالت ظرافت و انس و معرفت؛
واژه معادل «تمدن» در زبان لاتين Civilization مى باشد كه از Civitas و Civis اخذ شده و به معناى شهر است.
بنابراين، هم در زبان شرقى وهم در زبان لاتين، انتساب به شهر و شهرنشين را ملاك تمدن گرفته اند. (2)
تمدن در اصطلاح، «شامل مجموعه پيچيده اى از پديده هاى اجتماعى قابل انتقال حاوى جهات مذهبى، اخلاقى، زيبايى شناختى، فنى و يا علمى و مشترك در همه اعضاى يك جامعه وسيع و يا چندين جامعه مرتبط با يكديگر است» . (3)

رابطه تمدن با فرهنگ

در تعاريفى كه از «تمدن» و «فرهنگ» ارائه شده است، گاهى تمدن صورتى از فرهنگ محسوب مى شود كه در اين صورت، تمدن و فرهنگ ممكن است مترادف باشند و در صورتى كه فرهنگ داراى پيچيدگى بيش تر و خصوصيات فراوان تر و كيفيتا پيشرفته تر باشد، در يك معنا به كار مى روند.
برخى نيز تفاوت آن دو را صرفا به لحاظ حوزه اى كه هر يك پوشش مى دهند در نظر مى گيرند. از نظر اين گروه، «زمانى سخن از تمدن مى رود كه ارزش هاى كلى تر و در زمينه اجتماعى وسيع ترى مطمح نظر باشند، تمدن در مقايسه با فرهنگ حوزه وسيع ترى دارد و مردمانى بسيار و از ديدگاه فرهنگى منفك و متمايز را در برمى گيرد.» (4)
تمدن زمانى در نقطه مقابل فرهنگ تعريف مى شود كه در اين صورت معناى فرهنگ تغيير كرده همه عقايد و آفرينش هاى انسانى مربوط به اسطوره، دين، تفسير و ادبيات را شامل مى شود و حال آن كه تمدن به حوزه خلاقيت انسانى مرتبط با فن آورى (تكنولوژى) و علم اشاره دارد. (5)
از تعاريف فوق، تعريف اخير به طور غيرمستقيم تمدن (تكنولوژى و علم) را به امور مادى و محسوس و فرهنگ (عقايد، اسطوره و دين) را به امور معنوى مربوط داشته است. احتمالا بر همين اساس است كه برخى فرهنگ را وجه معنوى و متعالى زندگى اجتماعى و تمدن را وجه مادى و فنى زندگى اجتماعى معنا كرده است. (6)
نكته اى كه تمايز اين دو را قدرى روشن تر مى كند اين است كه تمدن امرى تاريخى و فرهنگ مربوط به زمان حال است، نوربرت الياس در تبيين اين تمايز، كه بر مبناى مصطلح آلمانى اين دو واژه مطرح شده است، مى گويد: «تمدن معرف يك روند يا دست كم معرف سرانجام يك روند است»، اما فرهنگ با فراورده هاى انسانى مربوط مى شود كه «همچون شكوفه در كشتزارها» حضور دارند. (7)
اگر تاريخى بودن تمدن و غيرتاريخى بودن فرهنگ را بپذيريم مى توان اين نتيجه را گرفت كه فرهنگ به عالم موجود، زنده و متجدد تعلق دارد اما تمدن مربوط به امورى است كه غالبا دوران آن به سرآمده و صرفا گزارش ها و آثار آن به صورت امورى متجسد و محسوس در اختيار ما است. البته اين امور مى تواند منشا اثر باشد.
نوشتار حاضر تعامل تمدن اسلام و غرب را از همين وجه تمايز مورد بررسى قرار داده است.

پى نوشتها :

1- محمدمعين، فرهنگ معين، ج 1، ص 1139
2 و 3- آلن ليرو، فرهنگ علوم اجتماعى، ترجمه باقر ساروخانى، چاپ دوم، 1370، ص 47
4- ژوليوس گولد و ويليام. ل. كولب، فرهنگ علوم اجتماعى، ص 267
5- فرهنگ علوم اجتماعى، ترجمه باقر ساروخانى، ص 47
6- عبدالحسين نيك گهر، مبانى جامعه شناسى، ص 260
7- چنگيز پهلوان، فرهنگ شناسى، ص 29

نويسنده: عبد الرسول يعقوبى
منبع: كتاب تعامل تمدنی

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار