ضرورت مهندسى فرهنگى

در جهان بينى اسلامى، فرهنگ از اهميت ويژه اى برخوردار است. هدف از انواع توسعه فرهنگى دستيابى به الگوى انسان مطلوب و تحصيل آخرت است. بر اين اساس فرهنگ در راس همه امور و تعيين كننده هدف غايى توسعه مى باشد. در خصوص مهندسى فرهنگى، گستره و ضرورت آن با سركارخانم عشرت شايق، نماينده مردم تبريز در مجلس هفتم كه هم اينك مدير مجموعه فرهنگى تاريخى سعدآباد مى باشد گفت گويى داشته ايم كه توجه خوانندگان محترم را بدان جلب مى كنيم.

* تعريف خود از فرهنگ را بيان فرماييد .
** براى فرهنگ تعاريف و مفاهيم مختلف و متعددى گفته شده است كه از آن جمله مى توان گفت: فرهنگ به عنوان پايدارترين حوزه اجتماع، شكل و ماهيت حركت جامعه را مشخص مى كند و به تعبيرى فرهنگ عبارت از آن محيط انسانى و معنوى است كه مايه قوام، دوام و بالندگى بوده و ما در آن زندگى مى كنيم، هم بر آن اثر مى گذاريم و هم از آن تاثير مى پذيريم و اين تاثيرات متقابل براى افراد نهادينه شده است. همچنين فرهنگ را عبارت از مجموعه اى از باورها و عقايد، سنت ها و آداب و رسوم، ارزش ها و نگرش ها و رفتارهايى دانسته اند كه به شيوه زندگى فردى و اجتماعى در جوامع مختلف شكل و جهت مى دهد. در جهان بينى اسلامى، فرهنگ از اهميت ويژه اى برخوردار است به گونه اى كه در نگاه تمامى انديشمندان اسلامى كه در دوره معاصر به به انديشه ورزى در خصوص مقوله توسعه فرهنگى پرداخته اند، محور و هدف همه انواع توسعه فرهنگى و رويكردهاى آن دستيابى به الگوى انسان مطلوب و تحصيل آخرت است. بنابراين براساس اين ديدگاه، فرهنگ در راس همه امور بوده و تعيين كننده هدف غايى توسعه است.
* مهندس فرهنگى چيست و گستره آن تا كجاست؟
** مهندسى فرهنگى در واقع تبيين چگونگى ارتباط حوزه فرهنگ با ساير حوزه هاى نظام اجتماعى و همچنين تعيين جايگاه و نوع تعامل زير نظام فرهنگى با ساير زيرنظام هاى ديگر نظير اقتصاد، سياست و اجتماع است و چنين طرحى بدون توجه به جهان بينى و ايدئولوژى حاكم بر يك جامعه امكانپذير نيست. مهندسى فرهنگى يعنى رصد نمودن عوامل شكل دهنده به فرهنگ، شناخت وجوه گوناگون آن و هويت فرد و جامعه به عنوان منشا رشد و تعالى يا ثبوت اجتماع انسانى و تعيين سهم و چگونگى تعامل هر يك از اين بخش ها و تنظيم اين روابط جهت شكل دهى به فرهنگ عمومى كه وجدان جمعى و كنش هاى اجتماعى را تشكيل مى دهد و در يك تعبير ساده يعنى ساماندهى اوضاع فرهنگى جامعه كه در آن مسووليت بخش هاى مختلف مشخص گرديده تا طبق نقشه هاى تهيه شده حركت كرده و به اهداف معين دست يابيم.
* پرداختن به مهندسى فرهنگى چه ضرورت هايى دارد؟
** وقتى در امور فرهنگى فاقد مهندسى باشيم در واقع كارمان روزمره شده است و نتيجه آن رها كردن امور، به انتظار حوادث نشستن، ضدفعل بودن و علاج واقعه را قبل از وقوع نكردن است. جامعه امروز هم نيازمند مهندسى فرهنگ است تا اضافات و آلودگى ها پالايش شوند و هم مهندسى فرهنگى كه بدانيم حداقل ها براى حضور موفق جامعه رو به رشد چيست؟ و در اين حالت است كه صيانت از مرزهاى فرهنگ فراهم مى شود چون تنها راه تعالى و مقابله با هجمه فرهنگى دشمنان پالايش و بالندگى فرهنگى است. در هر امورى اگر طرح جامع نداشته باشيم يا تدبير لازم به عمل نياوريم اعمالمان مقطعى و كم اثر خواهد بود. اگر مهندسى فرهنگى نداشته باشيم و بخواهيم وارد يك اصلاح اجتماعى و فرهنگى شويم قطعا موفق نخواهيم شد، چون در چنين حالتى تصور درستى از عوامل دخيل و ميزان اثر آنها در دست نيست.
* مضرات نداشتن مهندسى فرهنگى چيست؟
** يكى از مضرات نداشتن مهندسى فرهنگى، فراموش شدن اولويت هاست. چون وزن موضوعات مطرح در سطح جامعه معلوم نيست و هر كس از ديدگاه خود اولويت ها را تعيين و اعلام مى نمايد و اين طرز كار بيشترين آسيب را در بخش فرهنگ به جا مى گذارد چون در كارهاى فرهنگى معمولا آرزوها، آرمان ها و اهداف كلى بيان مى شود اما از مسير نيل به اين هدف ها كمتر صحبت به ميان مى آيد.
يكى ديگر از مضرات نداشتن مهندسى فرهنگى، ناهماهنگى اقدامات است. امروزه وقتى اتفاقى مى افتد همه مى دويم كه چه كار كنيم؟ هنوز اين كارمان به نتيجه نرسيده فردا يك اتفاق تازه مى افتد كه ربطى به موضوع امروز ندارد. نتيجه اين فرآيند اين خواهد بود كه براى فردا و فرداها برنامه اى نخواهيم داشت. و اين همان آشفته بازارى است كه در زمينه فرهنگ جامعه اتفاق افتاده است.
* مهندسى فرهنگى چگونه بايد اجرايى شود؟
** ابتدا بايد توجه داشته باشيم كه مهندسى فرهنگى كه امرى اجتماعى و فردى است نمى تواند كار آسانى باشد، به خصوص اين كه امروزه فرهنگ و بسيارى از الگوهاى رفتارى جوامع به شدت تحت تاثير عوامل جهانى به ويژه ارتباطات قرار دارد و در بسيارى از مواقع رفتارهايى به عنوان الگو مورد استفاده قرار مى گيرد كه توسط ساير جوامع مهندسى شده و با اهداف خاصى كه عمدتا استعمارى است ارايه مى شود و اين مشكل دامنگير اغلب كشورهاى جهان سوم مى باشد. براى پرداختن به مقوله فرهنگ كه موضوعى جارى و دايمى است بايد به صورت تدريجى، نسبى و منطقى عمل شود و در اين ميان داشتن اراده محكم و نقشه مشخص مهم ترين نياز و اساسى ترين شرط است. تغيير و تحول فرهنگ عمومى و خرده فرهنگ ها كه موضوع مهندسى فرهنگى محسوب مى شود مانند تعمير كشتى روى آب است كه بايد به تدريج و با دقت تمام صورت گيرد و نمى توان به يكباره تمام قسمت هاى آن را تغيير داد.
فرهنگ همواره در حال تغيير و حركت است و سكون در آن راه ندارد، بنابراين مهندسى فرهنگ نيز بايد مستمر بوده و حالت پويايى داشته باشد.
* الزامات مهندسى فرهنگى در يك جامعه اسلامى چيست؟
** هدف جامعه اسلامى رشد، تعالى و كمال مادى و معنوى انسان بر اساس مبانى دينى و اخلاقى است پس بايد ملاك و معيار در كليه سياستگذارى ها و برنامه ريزى ها نيز خود انسان باشد و مهندسى فرهنگى در واقع فراهم ساختن بستر مناسب براى رسيدن به چنين هدفى است كه با در نظر گرفتن متغيرهاى شكل دهنده به شخصيت انسان، توسعه انسان مدار را تجويز، توصيه و پيگيرى مى كند.
لازمه تحقق اين هدف، شناخت كامل فرهنگ موجود و متغيرهاى اساسى آن و برنامه ريزى براى دستيابى به فرهنگ مطلوب در سايه طراحى نقشه يا نقشه هاى راه مناسب با استفاده از منابع و مقدورات است. براى مثال بايد به تعامل حوزه فرهنگ با ساير حوزه هاى جامعه و همچنين فرهنگ اسلامى، ملى ومدرن توجه كرده و نسبت به تبيين جايگاه فرد و جامعه در مهندسى فرهنگى اقدام شود.
* چه نهادهايى در رابطه با مهندسى فرهنگى مسووليت دارند؟
** بايد گفت به طور كلى همه دستگاه ها و نهادهاى فرهنگى، آموزشى و اجتماعى كشور در رابطه با مهندسى فرهنگى مسووليت دارند اما با توجه به مسووليت هاى تعريف شده و اختيارات قانونى، اصلى ترين مسووليت اين كار بر عهده شوراى عالى انقلاب فرهنگى است و اين نهاد مسوول مستقيم مهندسى كشور تلقى مى گردد. در عين حال ساير دستگاه ها و نهادهاى فرهنگى و آموزشى نيز كه با مردم به صورت عام سر و كار دارند داراى مسووليت مى باشند و هر چه مخاطبين اين دستگاه ها بيشتر باشد و گستره آنها به لحاظ سنى و اعتقادى وسيع تر باشد مسووليت آنها نيز بيشتر خواهد بود.
با توجه به اين كه در جهان كنونى، تصوير حرف اول را در فرهنگ سازى مى زند بنابراين به جرات مى توان گفت رسانه ملى تاثيرگذارترين دستگاه در قبال فرهنگ عمومى كشور است ضمن اين كه مسووليت ساير دستگاه ها نيز به نوبه خود مهم مى باشد مانند آموزش و پرورش، آموزش عالى، حوزه هاى علميه و رسانه هاى مكتوب و حتى فرهيختگان جامعه كه به صورت فردى در اين امر دخيل هستند و به طور كلى هر نهاد و فردى كه روى افكار، اخلاق و رفتارهاى عمومى تاثير مى گذارد در كار مهندسى فرهنگ جامعه است.
* عملكرد شوراى عالى انقلاب فرهنگى در خصوص مهندسى كشور را چگونه ارزيابى مى كنيد؟
** هر چند شوراى عالى انقلاب فرهنگى در سال هاى اخير اقداماتى در اين مورد انجام داده است ولى نتوانسته انتظارات را برآورده سازد و مشكلات فرهنگى جامعه همچنان روى هم انباشه مى شود كه به نظر مى رسد حداقل بخشى از اين عدم موفقيت مربوط به اختيارات شوراى عالى انقلاب فرهنگى باشد به طورى كه مصوبات شورا براى دستگاه ها و نهادهاى اجرايى بيشتر حالت توصيه و پيشنهاد پيدا مى كند تا يك مصوبه لازم الاجرا و بايد همان طورى كه مصوبات شوراى عالى اقتصاد وشوراى امنيت ملى براى همه نهادهاى اقتصادى و امنيتى لازم الاجرا است مصوبات شوراى عالى انقلاب فرهنگى نيز براى همه به ويژه دستگاه ها و نهادهاى فرهنگى لازم الاجرا باشد كه به نظر مى رسد داشتن برخى اختيارات در زمينه بودجه و اعتبارات و همچنين ارزيابى و عزل و نصب مسوولين فرهنگى توسط شوراى عالى انقلاب فرهنگى بتواند تا حدودى دستگاه ها و مسوولين را در قبال تصميمات شورا پاسخگو سازد و در چنين شرايطى است كه خود شوراى عالى انقلاب فرهنگى در برابر افكار عمومى پاسخگو خواهد بود.
* مهم ترين وظيفه شوراى عالى انقلاب فرهنگى در رابطه با مهندسى فرهنگى چيست؟
** شوراى عالى انقلاب فرهنگى ابتدا بايد به مهندسى نهادهاى فرهنگى كشور بپردازد و وظايف هر يك از دستگاه ها را مشخص نموده و تقسيم كار نمايد تا هر كدام در حيطه وظايف مربوط به خود حركت نموده و آثار اقدامات خود را در فرهنگ عمومى جامعه نشان دهند. در اين صورت مى توان نقاط ضعف و قوت هر يك از نهادها را دريافت و براى بر طرف كردن نقاط ضعف و تقويت نقاط قوت اقدام نمود. امروزه تعارضات فرهنگى بين بسيارى از متوليان فرهنگ كشور چه آنهايى كه كارهاى نظرى و تئورى مى كنند و چه كسانى كه دست اندركار فعاليت هاى اجرايى اين حوزه هستند به چشم مى خورد كه براى از بين بردن اين تعارضات يا به حداقل رساندن آنها راهى جز مهندسى فرهنگى وجود ندارد. در هر صورت يك نكته را نبايد فراموش كرد و آن بزرگى موضوع فرهنگ است كه هيچ گاه يك نهاد يا دستگاه اجرايى به تنهايى قادر به مهندسى، اداره و تغيير آن نيست بلكه همه بخش هاى يك جامعه در موضوع فرهنگ دخيل هستند.
* مردم چه نقشى مى توانند در مهندسى فرهنگى داشته باشند؟
** فرهنگ فقط متعلق به نخبگان جامعه و يا قشر خاصى نيست و بايد به گونه اى رفتار شود كه مردم به طور عام در مورد فرهنگ جامعه احساس مسووليت نمايند.
در مهندسى فرهنگى هر قدر نقش مردم پررنگ تر ديده شود اهداف مورد نظر در زمان كمترى محقق مى شود و اثر آن ماندگارتر خواهد بود البته طبيعى است كه براى اين امور مديريت قوى تر و دقت بيشترى لازم است چون مديريت فرهنگ عموم مردم به مراتب پيچيده تر از مديريت چند دستگاه و نهاد فرهنگى است.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار