اصلاحات فرهنگي زير بناي تاسيس جامعه علوي

اشاره :مهمترين گام در يك برنامه جامع اصلاحات ، اصلاحات فرهنگي است. اگر اصلاحات فرهنگي در يك جامعه به خوبي شكل گرفت و فرهنگ و اعتقادات مردم متعالي شد، تمام ابعاد ديگر اصلاحات به راحتي محقق خواهد گشت. اصلاحات فرهنگي چيزي جز حاكميت حقيقي دين (اسلام حقيقي) بر زندگي فرد و اجتماع نيست. در حقيقت، هدف از اصلاحات فرهنگي، حاكم كردن «خدامحوري» به جاي «هوا محوري» است.از نظر اميرالمؤمنين(ع) اگر جامعه اي در عين برخورداري از حاكم يا مسؤولي كه داراي چهار خصوصيت خيرخواهي، دلسوزي، دانش و تجربه باشد، از بيعت او دست بردارد، فقط حسرت درو مي كند و ندامت برمي چيند، و در واقع، به دليل استهلاك قوا و سرمايه هاي انساني و ذخيره هاي مالي، بايد برداشته هاي پيشين خود، آه ندامت بركشد. چنين جامعه اي به اصلاحات در تمامي شؤون بويژه اصلاحات فرهنگي نياز دارد.
گفتگوي ما با دكتر «تقي زاده داوري» به بررسي اين موضوع اختصاص يافته است. دكتر محمود تقي زاده داوري، رئيس مؤسسه شيعه شناسي و معاون پژوهشي دانشگاه قم، دكتراي عمومي و تخصصي خود را در رشته فلسفه اجتماع از دانشگاه منچستر انگلستان اخذ كرده و علاوه بر مسؤوليتهاي مذكور، در دانشگاه هاي مختلف نيز به تدريس و تحقيق مشغول است.از وي دو كتاب و بيش از بيست مقاله پژوهشي به چاپ رسيده است.
* آقاي دكتر، يكي از مسايلي كه همواره در خصوص جامعه معاصر امام علي ( ع ) مطرح است، موضوع نگاه فرهنگي چنين جامعه اي به موضوعات فرهنگي و اصلاحات فرهنگي است. به نظر شما، آيا چنين جامعه اي مي توانست درك صحيحي از اين مفاهيم داشته باشد؟
** واقعيت اين است، جامعه اي كه اميرمومنان علي(ع) تحويل گرفتند، با جامعه اي كه پيامبر اكرم(ص) در صدر اسلام آن را بنا نهاده بود، تفاوتهايي اساسي داشت. پيامبر(ص) جامعه اي را بنا كرده بود، كه در آن جامعه كوچك مدينه ارزشهاي اجتماعي نابي همچون عدالت اجتماعي، عدم برتري قومي نسبت به قوم ديگر، مساوات اقتصادي، برابري افراد در برابر قانون و آزاديهاي سياسي به معناي انتقاد از رهبران جامعه به خوبي مشاهده مي شد. به تعبيري، مي توان گفت اين جامعه جامعه اي مشاركت جو بود و به خوبي در تصميماتي كه پيامبر(ص) اخذ مي نمود مشاركت مي كرد و به ايشان مشاوره مي داد.
تمايز، تفاوت، تبعيض و نابرابري در برهه اي خاص به طور محسوسي رشد كرد و تفاوتها و تبعيضهاي جنسي به معناي تفوق مرد بر زن، بي عدالتي هاي نژادي يعني تفوق اعراب بر عجم ها، تمايز اقتصادي به مفهوم حقوق بيشتر قريش نسبت به غير قريشيان و غير اعراب و غير مهاجران، تقسيم كانونهاي برتري جويانه ثروت و نيز تقسيم نابرابر منزلت اجتماعي... بنيان نهاده شد.
ايشان بايد سياستهاي فرهنگي را اعمال مي كرد كه ارزشهاي اجتماعي به همان صورت ناب گذشته خود در اين جامعه احيا و رواج پيدا كند. عدالت اجتماعي بار ديگر همگاني و مورد پذيرش عموم واقع شود، مساوات و برابري قومي و نژادي مورد اقبال همگان قرار گيرد و ديگر كسي حقي بيش از سايرين مطالبه نكند و نسبت به حقي كه به طور يكسان ميان او و ديگري تقسيم مي شود، شكايتي نداشته باشد.همه اين مقوله ها مفاهيمي بود كه ايشان مي كوشيد آنها را در جامعه و در ميان مردم رواج دهد و بارها در خطابه ها و سخنان شريف خود آنها را ترويج مي داد و بر اين نكته تصريح مي كرد كه اگر مالي بر مبناي ناحق تقسيم شده، ولو آنكه مهر و كابين زنان و دختران شما باشد، آنها را باز خواهم گرداند.همه اين اصول، ارزشهايي بود كه ايشان مي كوشيد آنها را در جامعه رواج دهد و سياستهايي را نيز بر همين مبنا اعمال مي كرد. چندي پيش، رساله فوق ليسانسي با عنوان «تعديل نابرابريهاي اجتماعي در دولت امام علي(ع) زير نظر من نوشته شد و مؤسسه شيعه شناسي آن را منتشر كرد. در اين رساله نشان داده شده بود ايشان چگونه قدرت را ميان طبقات مختلف جامعه اعم از قريش و غير قريش تقسيم كرد. در واقع، چند درصد از اين قدرت را به قبيله خود و چند درصد از آن را به غير بني هاشم داد. همچنين، مشي مساوات جويانه ايشان در تعديل ثروت مثلا اعطاي هبه ها و هداياي ايشان، در اين رساله به خوبي نشان داده شده بود.
* اين سياستها زمينه هاي عمومي و مردمي داشت؟
** نه، اين سياستها زمينه هاي مردمي نداشت. به عبارتي ديگر، بخش عمده اي از اين جامعه تاب اين سياستها را نداشت و زيربار اين سياستها نرفت. البته، تبليغات دشمنان هم نسبت به ايشان كارساز شد و توانست مردم را فريب دهد و افكار عمومي را منحرف و عليه ايشان بسيج كند. چنانكه مي دانيد، علي(ع) را پس از شهادت، شبانه و مخفيانه به خاك سپردند و قبر مطهر ايشان تا مدتها مشخص نبود. اين مساله به اين دليل بود كه دشمن با توسل به سياستهاي تبليغاتي خود، توانست موفق شود.پس طبيعي است كه وقتي ايشان شعارهايي را بر مبناي عدالت اجتماعي و مبتني بر مساوات اجتماعي و انتقاد آزادانه رعايا از راعيان مطرح مي كردند، گروهي اين سياستها را بر نمي تافتند و با آنها مخالفت مي كردند. ايشان تلاش مي كرد به جاي فرد پرستي در چنين جامعه اي، خدا پرستي را رواج دهد و به جاي آنكه حاكمان محور چرخش مردم باشند، عالم معنا و عالم ربوبي، محور چرخش آنها باشد. اما در چنين شرايطي، سياستهاي معاويه در مذاق افكار عمومي جذابيت بيشتري پيدا كرد و متاسفانه علي ( ع ) و آرمانهاي انساني او براي عامه جذاب نشد.
*اولين اولويتها و تلاشها بر چه مقوله هايي استوار بود؟
** ايشان ابتدا تلاش مي كرد ارزشهايي را كه در جامعه پيامبر(ص) رواج داشت احيا كند و بازگشتي به آن كند، زيرا اين جامعه نيم قرن از جامعه نبوي فاصله گرفته بود و ديگر نخبگان و اشراف و دانه درشتهايي كه با سياستهاي تبعيض گرايانه و برتري جويانه خوگرفته و بدين طريق عامه مردم را تحت تاثير قرار داده بودند، تاب سياستهاي پيامبرگونه را نداشتند. طبيعي است كه در چنين جامعه اي با مشخصاتي كه براي آن برشمرديم، سياستهاي فرهنگي امام(ع) طرفداران چنداني نخواهد داشت.
* آيا در چنين جامعه اي، از مقوله هايي همچون برنامه ريزي فرهنگي و حضور برنامه ريزان فرهنگي و اهتمام آنها براي ياري دادن امام در سياستگذاريها نشاني مي توان يافت؟
** اين جامعه، جامعه اي بود كه با نفوذ شخصيت امام علي(ع) اداره مي شد. نخبگاني كه امروزه نام آنها در تاريخ مشخص است، افرادي همچون «ابن عباس» پسر عموي امير مؤمنان(ع)، عبيدا... بن عباس و مالك اشتر است و همه ما كم و بيش با نامهاي آنها آشناييم در چنين جامعه اي حضور دارند. كاملا مشخص است كه چنين افرادي بايد مشاوران اصلي و گردانندگان حكومت و دولت ايشان باشند.
امام(ع) در ضمن خطبه اي، ابن عباس و عبيدا... بن عباس را به ولايت استاني برگزيدند، اما وقتي به ثروت و مالي دست يافتند، تعدي كردند و امام در نامه اي هشدار دادند كه اگر اين اموال را برنگردانيد، شمشيري به شما مي نوازم كه بدون حساب و كتاب به جهنم برويد. مالك اشتر نيز به دولت و حكومت نرسيد و در راه مصر به شهادت رسيد؛ البته از مجموعه گزارشهايي كه در اين خصوص وجود دارد نيز دقيقا مشخص نيست كه نوع مشاوره اين عده از چه جنسي است.
در روزهايي كه امام بر اثر ضربه ابن ملجم مرادي مدتي در منزل به سر مي بردند، چند نفر از اصحاب ايشان در گرد منزل امام جمع شده بودند. از جمله آنها، «صعصة بن صوهان» است كه مي گريست و ازخانه ايشان بيرون نمي رفت. مجموعه مباحثات ميان صعصعه و امام مكتوب نيست و نمي دانيم وي چه نكاتي را با امام مطرح مي كرد و اصلا جايگاه او در جامعه علي(ع) چه بود و چه مشاوره اي را به امام مي داد. به هر حال، اين افراد جزيي از همراهان امام بودند و طبعا در مسايل مختلف جامعه با امام همكاري مي كردند و در كنار ايشان بودند.

تقي زاده داوري
منبع:روزنامه قدس

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار