خانواده و رسانه

تأثير وسايل ارتباط جمعي بر پيوندهاي عاطفي در خانواده‌ها

شايد خيلي بدبينانه به نظر برسد اگر بگوييم ما مثل حشره‌اي كه در تار عنكبوت گرفتار شده، در محاصره رسانه‌هاييم، ولي حقيقت دارد. راديو، تلويزيون، ماهواره، اينترنت، تلفن همراه و...؛ كمتر كسي است كه حداقل ساعتي از روز را با يكي از اينها سپري نكند.
استفاده از اين ابزار و فن‌آوري نو براي برقراري ارتباط، به دليل شتابي كه به زندگي مي‌دهند و شرايطي كه براي شيوه ارتباط فرد ايجاد مي‌كنند و فرهنگي (فرهنگ غربي) كه در دل خود دارند و ترويج مي‌دهند، آثار عميقي در روابط خانوادگي و اجتماعي فرد دارند.
در پژوهشي كه معرفي خواهد شد، دكتر رضا پورحسين به چگونگي تأثير اين وسايل در پيوندهاي عاطفي خانواده پرداخته است.

چكيده مقاله:

يكي از معيارهاي خانواده منسجم، پيوند عاطفي است. اين پيوند با گفت‌وگوي مداوم و تبادل افكار ميان اعضاي خانواده، شكل مي‌گيرد. و به عنوان عاملي انگيزشي، بر انسجام خانواده مي‌افزايد. اين روند مي‌تواند همچنان ادامه يابد. بر اين اساس، پيوند عاطفي و انسجام خانواده، ارتباط مثبت و هم‌بستگي بالايي با يكديگر دارند.
عوامل گوناگوني به پيوند عاطفي خانواده آسيب مي‌رساند و در نهايت به ‌هم‌ پيوستگي آن را تهديد مي‌كند. يكي از اين عوامل، گسترش رسانه‌هاي جمعي و زياده‌روي در استفاده از آنهاست. رسانه‌هاي جمعي به ‌ويژه رسانه‌هاي شنيداري كه ارتباط آنها يك‌سويه است، به دليل كاركرد متنوع خود و دگرگون‌سازي‌هاي پيوسته، رفته رفته جاي ارتباط‌هاي دوطرفه از نوع چهره‌به‌چهره را گرفته و توانسته‌اند فضاي انفرادي را جايگزين فضاي اجتماعي خانواده كنند، به‌گونه‌اي كه گسترش فني رسانه‌هاي شنيداري و رايانه‌اي، ارتباط مستقيمي با فردگرايي و دوري از گروه دارد.
در اين سير، ارتباط فرد با رسانه الكترونيكي و بي‌احساس شكل مي‌گيرد و به دليل برتري تكنولوژيكي و تجهيز فني ابزارهاي رسانه‌اي، نوعي بيم فرهنگي و انفعال شخصيتي در فرد ايجاد مي‌شود. در نتيجه افراد خانواده به جاي گفت‌وگوي صميمي با يكديگر، با ابزارهاي الكترونيكي ارتباط برقرار مي‌كنند، ارتباطي كه فاقد بار احساسي و عاطفي است. اين آسيب در ارتباط ميان فرزندان و والدين و ارتباط زن و شوهر، بيشتر خود را نشان مي‌دهد.
تجربه‌ها نشان مي‌دهد كه هر اندازه ارتباط ميان فرزندان و والدين و همچنين ارتباط ميان همسران، به دليل تغيير مخاطب كاهش مي‌يابد، اعضاي خانواده از نظر عاطفي و هيجاني و نيز از نظر شناختي، از هم دورتر مي‌شوند. بنا بر آمارهاي رسمي ميزان مشاهده تلويزيون در ايرانيان نزديك به چهار ساعت و نيم در روز است. اين ميزان بسيار زياد است و مي‌تواند به كاهش فضاي گفت‌و‌گو ميان اعضاي خانواده بينجامد. نتيجه ادامه اين روند، افزايش فردگرايي و كاهش جمع‌گرايي است كه عامل مهمي در از هم‌گسستگي خانواده قلمداد مي‌شود.
براي رهايي از اين وضعيت، بايد فرهنگ استفاده از ابزارهاي رسانه‌اي گسترش يابد؛ در اين فرهنگ اين ابزارها بايد در خدمت انسان‌ها باشد نه شكل‌دهنده رفتار آنها. البته رسانه‌ها هر اندازه نجابت به خرج دهند و به سلامت پيام خود اهميت بدهند،‌ نمي‌توانند جاي ارتباط چهره‌به‌چهره را بگيرند. پس خانواده‌ها بايد به كاهش استفاده از ابزارهاي رسانه‌اي و استفاده كنترل‌شده از آنها براي رسيدن به اهداف مورد نظر، روي آورند. طبيعي است در اين وضعيت فضاي خانواده براي گفت‌وگو و هم‌كلامي آماده مي‌شود.

فرهنگ رسانه‌اي، رسانه فرهنگي

تأثير استفاده از وسايل ارتباط جمعي به دليل شرايط آنها و غربي بودن فرهنگ استفاده از آنها يك مسئله است و تأثير پيام‌ها و فرهنگ‌سازي نامناسبشان مسئله‌اي ديگر. براي مثال وقت گذراندن زياد با تلويزيون يك مشكل است و فرهنگي كه برنامه‌هاي نامناسب تلويزيوني منتقل مي‌كنند مشكلي جدّي‌تر.
تأثير گسترده رسانه‌ها از آنجاست كه افراد، وقت زيادي را در حالي كه سراپا چشم و گوش هستند با اين رسانه‌ها مي‌گذرانند و از سوي ديگر، كوچك‌ترين عنصر صوتي يا تصويري در رسانه، داراي كاركرد بياني ويژه‌اي است و تأثير خاصي بر مخاطب مي‌گذارد.
از اين تأثيرگذاري عميق و گسترده مي‌توان براي كاهش اثرهاي منفي رسانه بر فرد و خانواده استفاده كرد. به بيان ديگر، خود رسانه‌ها بهتر از هر عامل ديگري مي‌توانند فرهنگ درست ارتباط با رسانه‌ها را رواج دهند و ب فرهنگ‌سازي مثبت، آثار منفي فرهنگي حاصل از اين رسانه‌ها را بي‌اثر ‌سازند. براي عملي كردن اين دو راه كار، نياز به ساخت برنامه‌هاي ويژه نيست، بلكه مي‌توان در قالب برنامه‌هاي معمول مثل سريال‌ها، مسابقه‌ها و... اين فرهنگ را به سادگي و بسيار نامحسوس منتقل كرد.
فضاهاي پس‌زمينه‌اي برنامه‌ها، به ويژه سريال‌ها و فيلم‌ها قابليت زيادي براي گنجاندن پيام در خود دارند، ولي اغلب آن‌طور كه شايسته است به آنها توجه نمي‌شود. براي مثال حتي موضوع رفتار شخصيت‌هاي فرعي يك فيلم با خانواده و اطرافيان، مي‌تواند جايگاهي براي ارائه كليه رفتارهاي خيلي ساده و پيش پا افتاده، ولي مهم در زندگي خانوادگي يا اجتماعي باشد (البته اين موضوع با اتوپياپي كردن دنياي فيلم متفاوت است) يا مدل مو و لباس شخصيت‌هاي فيلم كه مخاطب به آنها توجه زيادي هم مي‌كند، مي‌تواند جايگاه ارائه مدل مو و لباس بومي به جاي مدهاي وارداتي باشد. حتي صحنه‌هايي كه در حال عبور شخصيت از جلوي دوربين، براي چند لحظه در قاب تصوير مي‌گنجند نيز در سليقه مخاطب تأثير مي‌گذارند.[13]
تأثيرهاي رسانه را مي‌توان در معماري خانه، چيدمان و رنگ‌آميزي منزل، فرهنگ غذا خوردن، مدل مو و آرايش صورت، نوع تفريحات و سرگرمي افراد، روابط عادي روزانه آنها و واژه‌گزيني‌شان ديد. همه اينها عناصر فرهنگ‌ سازند و اگر در نمايش اين عناصر در برنامه‌ها از فرهنگ پربار بومي استفاده شود، افزون بر پربارتر شدن اثر از جنبه زيبايي شناختي، با تكرار اين عنصرها در برنامه‌هاي مختلف،‌ به ترويج فرهنگ بومي هم كمك بزرگي مي‌شود.
به بيان ديگر، داشتن برنامه‌هاي ويژه آموزش مهارت‌هاي زندگي خانوادگي و فردي و اجتماعي در رسانه‌ها بسيار ارزشمند و خوب است، ولي مي‌توان كليه رفتارهاي ساده و در عين‌حال بسيار مهم را در دل برنامه‌هاي روزانه و عادي رسانه به مخاطبان منتقل كرد.
بنا بر آنچه گفتيم، در ارتباط با برنامه‌هاي كنوني رسانه ملي پرسش‌هاي زيادي مطرح مي‌شود، از جمله اينكه چرا آنچه در برنامه‌هاي اين رسانه مي‌بينيم، بيشتر درگيري كلامي ميان زوجين است، نه ارتباط مناسب كلامي بين آنها؟ چرا براي نشان دادن رابطه صميمي پدر با پسر نوجوانش آنها را در كافي‌شاپ نشان مي‌دهيم نه در كوهنوردي يا زمين‌هاي ورزشي و...؟ چرا در بسياري سريال‌ها و فيلم‌ها، آنچه از تلويزيون خانه شخصيت‌ها در حال پخش است، چه فيلم و چه كارتون و چه برنامه‌هاي ديگر، به زباني غير از فارسي است؟ چرا عشق را غيرواقعي به جوانانمان نشان مي‌دهيم؟ آيا جز اين است كه در موارد بسياري اگر پوشش هنرمندان زن و زبان فيلم را تغيير دهيم، هيچ اثر و نشانه فرهنگي نخواهيم يافت كه نشان دهد اين يك فيلم ايراني است؟ (البته برج ميلاد را استثنا كرده‌ايم). و آيا هنر افزون بر اينكه وظيفه دارد مشكلات را نمايش دهد، نبايد دريچه‌اي به دنياي مطلوب باشد؟
بنابراين به طور خلاصه مي‌توان گفت براي كاهش آثار منفي وسايل ارتباط جمعي، كافي است از قابليت پيام‌رساني آنها و تأثيرپذيري مخاطب از آنها در جهت درست و هوشمندانه استفاده كنيم.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار