مقدمه:
استفاده از سيگار و ديگر انواع دخانيات ، ابتدا به صورت يک موضوع جذاب تلقي مي شد و به عنوان يک تفنن غربي وارد جامعه ما باشد. ولي در فرهنگ ايراني مصرف دخانيات همواره يک رفتار مردانه تلقي مي شده به همين دليل هميشه از سوي جامعه، غير از بدي خود سيگار ، مصرف آن توسط زنان زشتي مضاعفي را به دنبال داشت . اين حرکت از ديد فرهنگ عامه زشت، قبيح و دور از شرع و عرف تلقي مي گرديد . به طوري که در فيلم هاي ايراني، زناني که شخصيت هاي منفي يا فاسد و درمانده داشتند، همواره سيگار مصرف مي کردند.
به تدريج سيگار کشيدن که يک تفنن و نشانه اي از فرهنگ يا تجدد وارداتي توسط تحصيل کردگان فرنگ رفته بود، به صورت عادي و اعتيادي خطرناک در بين زنان و دختران نمود پيدا کرد. به گونه اي که آمار تکان دهنده افزايش مرگ و مير و عوارض ناشي از سيگار در زنان، گواهي بر اين ادعاست . تعدادي از زنان در سايه ي زن سالاري و نزديک شدن به جامعه مردان، راهي جز خودنمايي توسط سيگار کشيدن ندارند.
اين مساله به خصوص در بين زنان و دختراني که وارد محيط هاي کاري و تحصيلي و دانشگاهي مي شوند، چشمگيرتر است. اکنون ما شاهد اين جريان و افزايش بي سابقه آمار در دختران دانشجوي سيگاري هستيم . اين مساله وقتي حساسيت خود را نشان مي دهد که بدانيم مصرف دخانيات، شايع ترين علت قابل پيشگيري مرگ و مير در زنان مي باشد. ناقوس مرگ براي زنان معتاد به دخانيات، 14 سال زودتر به صدا درمي آيد. اگر مصرف سيگار در زنان و دختران جوان را با نگاهي متفاوت بررسي کنيم. مي بينيم که اين سکانداران خانواده و اين مادران فردا، چگونه با مصرف دخانيات نه تنها خانواده ، بلکه جامعه را نيز دچار مشکل مي کنند.
افزايش استعمال دخانيات در ميان دختران جوان که مادران فردا مي باشند، تهديدي جدي براي نسل آينده است . اين در حالي است که سن استعمال دخانيات در دختران کاهش يافته و طبق آمار، مصرف سيگار و ديگر انواع دخانيات مانند قليان، در مکانهاي عمومي و پارک ها توسط دختران روندي روبه رشد دارد و با اين رشد روزافزون مصرف دخانيات از سوي زنان و دختران در آينده ي نزديک با يک همه گيري سرطان ريه در زنان جوان رو به رو خواهيم شد. زيرا زنان سيگاري در برابر مردان سيگاري شانس ابتلاي بيشتري به سرطان ريه را دارند.
آمار نشان داده که سرطان ريه حتي بيش از سرطان سينه جان زنان را در معرض تهديد قرار مي دهد . از سوي ديگر زنان سيگاري بيشتر در معرض حملات قلبي، انواع سرطانها و مشکلات دهان و ريه قرار دارند .
تقبيح سيگار در زنان، علاوه بر تاکيد روي مضرات بدني آن ، به خاطر هنجارهاي اجتماعي و مشکلات فرهنگي ثانويه آن نيز جاي بحث دارد. زيرا واکنش مردم و انظار عمومي درباره ي سيگار کشيدن يک زن بسيار متفاوت با سيگار کشيدن يک مرد است.
زناني که در مجامع و اماکن عمومي به مصرف دخانيات مبادرت مي ورزند، هميشه مورد بدبيني و قضاوتهاي نادرست قرار مي گيرند. قضاوت مردم در مورد زنان و دختران سيگاري در بسياري از موارد بسيار بي رحمانه و دور از انصاف است. به گونه اي که عوارض دراز مدت آن، شايد از عوارض جسمي و بدني مصرف سيگار بيشتر باشد.
75درصد زنان سيگاري، از سيگارهاي به اصطلاح ملايم و فيلتر سفيد و 80 درصد آنها از سيگارهاي خارجي استفاده مي کنند. ظاهرا سفيدي فيلتر، اين برداشت را که سيگار پاک و بدون ضرر است، در فرد ايجاد مي کند. اين موضوع نشان مي دهد شرکت هاي دخاني بسيار زيرکانه افراد را براي خريد محصولات خود فريب مي دهند. البته در اين مورد نقش فرد فريب خورده نيز بي تاثير نيست.
پديده ي سيگار کشي دختران و زنان جوان
استعمال دخانيات بين دختران 15 تا 25 ساله افزايش يافته است؛ به طوري که 2/7درصد آنها سيگاري اند و بر طبق آمار 5 درصد دختران دانشجوي دانشگاه هاي تهران مبادرت به مصرف دخانيات مي کنند. دختراني که پيش از ورود به دانشگاه و محيط هاي بيرون از منزل، از سوي خانواده تحت فشار و کنترل بوده اند ، با ورود به محيطي باز و بزرگ تر از محيط رشد قبلي و به دست آوردن آزادي که پيش از اين نداشته اند، سعي مي کنند متفاوت از گذشته زندگي کنند و به اصطلاح امروزي شوند و با مصرف دخانيات، خود را از اتهام امل بودن و طرد از طرف دوستان متجدد، محفوظ مي دارند.
رابطه ي سيگار و قلب در زنان
زنان سيگاري 6 برابر بيشتر از مردان سيگاري در معرض حمله ي قلبي قرار دارند . آثار منفي مصر ف دخانيات در ميان زنان بسيار شايع تر و شديدتر است به طوري که مصرف تعداد اندکي سيگار (کمتر از 4 عدد) در زنان باعث 5 برابر شدن مرگ و مير به علت بيماري هاي قلبي مي گردد، اين مرگ و مير در مردان تا سه برابر گزارش شده است.
سيگار و قرص هاي ضد بارداري
مصرف همزمان قرص هاي ضد بارداري و سيگار شانس بروز سرطان را بيشتر مي کند با آنکه شيوع سرطان ريه در مردان بيشتر است، ولي به دليل وجود هورمون هاي زنان، سيگار تغييرات زيادي روي سلول هاي زنان سيگاري ايجاد مي کند. اين شيوع در زنان سيگاري بيشتر از مردان سيگاري است.
اثر سيگار بر روي مسائل هورموني زنان
مصرف سيگار باعث افزايش علائم و عوارض سندرم قبل از عادت ماهيانه مي گردد . اين بيماري 7 تا 10 روز پيش از پريود شروع شده و با شروع پريود خاتمه مي يابد . علائم و عوارض سندرم پيش از پريود شامل سردرد، ورم بدن، افسردگي و اختلال خلقي و درد مي باشد.
مصرف دخانيات همچنين باعث تغيير در سير طبيعي قاعدگي مي گردد. در زنان سيگاري قاعدگي نامرتب، درد، غير طبيعي بودن زمان قطع و يائسگي زودرس شايع تر است. اين مسائل به علت اثرات سيگار روي هورمون ها و نيز اختلال خون رساني در اعضا مي باشد. جالب اينکه با افزايش مصرف سيگار، زمان فرارسيدن يائسگي زودرس، جلو مي افتد.
سيگار و مفاصل و استخوان ها
زنان سيگاري در معرض شکستگي مفصل ران و پا قرار داشته و نيز به شدت در معرض خطر روماتيسم مفصلي قرار دارند.
سيگار و بارداري
زنان اغلب طي دوران بارداري، سيگار خود را ترک مي کنند. ولي اکثر آنها (حدود 70درصد) بعد از يک سال، دوباره شروع مي کنند. زنان سيگاري بيشتر از زنان غير سيگاري در معرض خطر سقط خود به خود، زايمان زودرس، مرده زايي، حاملگي خارج رحمي و مشکلات خاص دوران بارداري به ويژه مسموميت بارداري هستند، کشيدن سيگار، عبور تخمک ها از راه مجراي فالوپ از تخمدان به رحم را مشکل تر مي کند . اين موضوع به دليل کاهش حرکت مژک ها مي باشد. که در نتيجه شانس باردار شدن کمتر مي شود. در مادران سيگاري بعد از هر بار سيگار کشيدن، ضربان قلب جنين بالا مي رود. اين مساله احتمالا به دليل اثرات نيکوتين روي جنين و نيز کاهش اکسيژن خوني که از طريق بند ناف وارد بدن جنين مي شود، صورت مي گيرد که باعث فشار به قلب جنين شده و در دراز مدت با تداوم مصرف سيگار توسط مادر منجر به بزرگي قلب جنين و اختلال در اعصاب و تنظيم کننده ي جريان خون مي گردد. در خانم هاي سيگاري، زايمان زودرس و عقب افتادگي ذهني کودک بيشتر از موارد مشابه در زنان غير سيگاري مي باشد. نيکوتين به عنوان يک ماده ي سمي روي ارگانيسم هاي مادر و در نتيجه جنين، اثر نامطلوبي دارد. گاها ممکن است اين عوارض تا دوران بلوغ مخفي بمانند و پس از آن علائم بيماري آشکار شود. مصرف دخانيات در دوران بارداري منجر به کم خوني نوزاد گشته و نيز خطر ابتلا به ديابت را در نوزادان افزايش مي دهد به گونه اي که اين ريسک تا چهار برابر افزايش مي يابد. اين افزايش خطر ابتلا شايد به دليل مقاومت به انسولين ناشي از سوء تغذيه باشد.
واقعيتي ديگر:
يکي از مسائلي که باعث تشديد وخامت عوارض در زنان سيگاري مي شود، پنهان کاري اکثر خانم ها در مصرف سيگار است. به اين ترتيب اولا به علت عدم آگاهي پزشک در تجويز دارو، گاها داروهاي نامتناسب با سيگار مانند داروهاي هورموني تجويز مي گردد و نيز به علت عدم پيگيري هاي دوره اي لازم، تشديد وخامت عوارض را سبب مي شود. از طرفي تند و سريع و با عجله سيگار کشيدن باعث داغ تر شدن مرکز سيگار و افزايش آزاد شدن مواد شيميايي و گازهاي سمي ناشي از سيگار مي گردد که به وخامت اوضاع دامن مي زند.
سيگار و شيردهي
مادراني که پس از بارداري سيگار مي کشند. نوزاد خود را در معرض خطر ابتلا به انواع سينه پهلو، برونشيت و آسم قرار مي دهند به گونه اي که احتمال ابتلا به آسم در کودکان مادران سيگاري، دو برابر بيشتر است.
- در مادراني که در دوره ي شيردهي سيگار مي کشند. خطر مرگ ناگهاني نوزاد، به طور چشمگيري افزايش مي يابد.
- بروز رفتارهاي ضد اجتماعي در فرزندان خانم هايي که در دوران بارداري و شير دهي سيگار مي کشند، بيشتر از افراد عادي است. اين امر به علت تاثير مستقيم نيکوتين و اثرات کاهش اکسيژن در مغز جنين و نوزاد است. در ضمن ارتباط قابل ملاحظه اي بين رفتارهاي متمردانه و اختلال بيش فعالي و بي توجهي، با سيگار کشيدن مادر وجود دارد. هر چه تعداد سيگار کشيدن مادر بيشتر باشد. علائم هر دو نوع اختلال يعني رفتارهاي ضد اجتماعي و بيش فعالي و کم توجهي بيشتر مي شود.
- يک مورد مرگ کودک 6 ماهه توسط خوردن ته سيگار سوخته مادر گزارش شده است.
- مادران سيگاري در شيردهي به نوزادان خود، دچار اختلال مي گردند. اين اختلال تا حد زيادي مربوط به تغيير طعم شير، به دليل ورود سموم و نيکوتين به آن است که باعث عدم پذيرش توسط نوزاد مي گردد. در عين حال تصور مادر از اينکه از طريق شير، سموم سيگار را وارد بدن کودک خود مي کند، باعث دلسردي و کاهش اعتماد به نفس در شيردهي و در نتيجه کاهش ترشح شير مي گردد. به طوري که براساس مطالعات، زناني که بعد از زايمان روزانه بيش از 10 عدد سيگار مصرف مي کنند، نسبت به زنان مشابه غير سيگاري ، توانايي کمتري براي شير دهي به کودکانشان دارند و اغلب قادر به انجام اين کار به طور مستمر نيستند. البته اين مساله تا حدي به علت تاثير بر روي هورمون هاي بدن مي باشد. هورمون هايي نظير پرولاکتين که هورمون تحريک کننده ي توليد شير است . در عين حال پايين بودن چربي در شير مادر، طعم آن را عوض کرده و مقبوليت آن را از سوي کودک زير سوال مي برد. اين مساله نيز به برگشتن طعم شير به علت مواد داخل سيگار اضافه شده و وضعيت را بغرنج تر مي کند . بدين ترتيب مي بينيم که شير مادر که به عنوان بهترين و مناسب ترين منبع تامين انرژي و نيازهاي غذايي نوزاد به شمار مي رود، چگونه با مصرف سيگار مادر از دست رفت و اين موضوع چقدر بر روي رشد و آينده ي کودک تاثير مي گذارد . با اين وصف ترک سيگار در خانم ها مشکل تر از آقايان است و طبق تحقيقات به عمل آمده، ميزان موفقيت روش هاي ترک سيگار در زنان سيگاري کمتر از مردان سيگاري است.
در زير عواملي که سبب مي شوند ترک سيگار در خانم ها مشکل تر از آقايان باشد، آورده شده اند.
1- زنان بيش از مردان از افزايش وزن ناشي از ترک سيگار مي ترسند.
2- زنان در زمينه ي ترک، کمتر از حمايت هاي روحي، خانوادگي و اجتماعي برخورداراند.
3- انواع ناهنجاري هاي روحي و رواني مانند افسردگي در خانم ها بيشتر است.
4- تغييرات هورموني بدن خانم ها، با ناپايدار کردن جسم و روح آنان، هر گونه تغيير، از جمله ترک يک نوع اعتياد را دشوارتر مي کند.
5- به علت فرم سيگار کشيدن خانم ها: «سريع و در فضاهاي بسته» ، وابستگي به نيکوتين در آنان سريع تر رخ مي دهد.
نقش زنان در ترک همسران
بر طبق تحقيقات به عمل آمده، زنان و کودکان بهترين افرادي هستند که مي توانند شوهران و پدران خود را وادار به ترک سيگار کنند. اگر زن خانه به اين نکته توجه کندکه شانس ابتلا به سرطان در همسران افراد سيگاري 2 برابر است، حتما تلاش بيشتري در اين راه مي کنند.
منبع: ماهنامه ي تخصصي دنياي سلامت شماره 32
نويسنده:دکتر آرش نيک خلق |