|
علايم اگزماي سرشتي در نوزادي ضايعات خارش دار پوستي همراه با ترشح، دلمه و قرمزي بخصوص روي گونه ها پديد مي آيند ولي در جاهاي ديگر پوست نيز مي توانند ديده شوند. نوزاد به علت خارش معمولاً بي قرار است و نواحي خارش دار را با دست و يا با هر وسيله اي مي مالد. اگر چه اين بيماري ممكن است تا پايان دوره نوزادي از بين برود، ولي درمان در اين زمان در تغذيه و رشد كودك كمك زيادي مي كند. اگر بيماري ادامه پيدا كند ضايعات كمتر تمايل به قرمزي، دلمه بستن و ترشح دارند. بعد از اين دوره ضايعات به صورت خشك، قرمز متمايل به قهوه اي در آمده و پوسته پوسته شدن و ضخيمي پوست از علايم شايع اين دوره است. البته خارش همچنان با قدرت پيشين وجود دارد. گاهي آن قدر فرد خود را مي خاراند تا زخم شود. اين زخم شدن مي تواند به دليل از بين رفتن سد دفاعي باعث بروز عفونت ميكروبي در ناحيه شود. در سنين نوجواني تا بزرگسالي ممكن است ضايعات خشك و پوسته دار بيشتر در نواحي خم آرنج، پشت زانو، قوزك ومچ پا و هر ناحيه چين دار ديده شوند.
تشخيص اگزماي سرشتي هر ضايعه خارش دار با خصوصيات ذكر شده؛ همراه با يك تاريخچه فاميلي از اتوپي مي تواند يك اگزماي سرشتي باشد. اين بيماري هميشه از يك الگوي خاصي تبعيت نمي كند و ممكن است در هر مرحله اي و هر سني بدون الگوي خاصي به وجود آيد. ضايعات ممكن است در كف دست و پا و پشت دست و پا با خارش شديد و خشكي و قرمزي تيره رنگي ديده شود. در سنين بالاتر نيز احتمال ضايعات ترشح دار و دلمه بسته وجود دارد.
عوامل تشديد كننده اگزماي سرشتي اين بيماران داراي پوستي حساسند و عوامل زيادي مي توانند پوست اين افراد را تحريك كنند و ضايعات اگزمايي را در آنان به وجود آورند. البته هر فردي مي تواند به عواملي حساس و به عوامل ديگري غير حساس باشد يا به طور خلاصه ميزان حساسيت پوست نسبت به اين عوامل در افراد مختلف متفاوت است. اين عوامل شامل تغيير سريع دماي محيط (سرما و گرما)، خشكي هوا، ورزش سنگين يا هر گونه فعاليتي كه باعث تعريق زياد شود، بعضي غذاها، تماس با لباسهاي نايلوني يا پشمي، انواع عفونتها، آفتاب و استرسهاي عصبي مي باشند.
تأثير غذاها در ايجاد آلرژي آلرژي غذايي در 10 در صد اين بيماران ديده مي شود. غذاهايي كه بيشتر مورد ظن هستند، شامل: تخم مرغ، شير گاو، ماهي، آجيل، مواد افزودني (چاشني)، مواد رنگي مصنوعي، سويا، شكلات، توت فرنگي و... مي باشند. اين غذاها مي توانند باعث تشديد بيماري شوند، ولي حذف تمام اين غذاها از رژيم غذايي روش عاقلانه اي نيست و بايد ديد با مصرف كدام غذا بيماري فرد شدت مي يابد و آن غذا را حذف كرد. در صورتي كه به غذايي مشكوك هستيد به مدت دو هفته مصرف نكنيد و بعد از اين دوره اگر با مصرف آن بيماري شدت پيدا كرد از خوردن اين نوع غذا اجتناب كنيد در غير اين صورت اين غذا جزء رژيم نمي باشد. مدت زمان بين خوردن غذا و شدت بيماري معمولاً يك تا سه ساعت است. مادراني كه داراي فرزند شيرخوار مبتلا به اگزماي سرشتي هستند نيز بايد غذاهاي حساسيت زا را پيدا كرده و از خوردن آن اجتناب كنند؛ چون مواد غذايي در شير ترشح شده و با خوردن شير مادر، نوزاد دچار ضايعات و شدت بيماري مي شود.
تأثير عوامل محيطي گرده گياهان و گرد و غبار نيز در شدت بيماري نقش دارند. تماس با وسايل و موادي كه گرد و غبار را در خود نگه مي دارند مانند: بالش، متكا، پرده، فرش، روكش مبل، پشم و غيره باعث بدتر شدن بيماري مي گردند. محل زندگي بايد ساده و فاقد وسايل تجمع گرد و غبار باشد. در محل زندگي از نگه داشتن گياه و گل و حيوانات بايد اجتناب كرد. ملحفه ها بايد مرتب شسته شوند و دو بار آب كشي شوند تا مواد پاك كننده كاملاً حذف شوند. مواد آرايشي، عطريات، اسپريها ( حشره كش يا خوشبو كننده) و دود سيگار مي توانند بيماري را شدت بخشند.
درمان مصرف هر گونه كرم، لوسيون، شامپو، صابون و محصولات آرايشي بايد با مشورت پزشك باشد. از پوشيدن لباسهاي زير خشن و زبر اجتناب كنيد، حتي الامكان از لباسهاي زير نخي يا كتاني استفاده كنيد. از پوشيدن لباسهاي تنگ، چسبان و پشمي و نايلوني اجتناب ورزيد. از فعاليتهايي كه باعث تعريق زياد مي شود اجتناب كنيد. اگر پوست شما خارش دارد، از خاراندن اجتناب كنيد؛ چون خارش پوست سبب بدتر شدن ضايعات و شدت خارش مي شود. در اين مواقع بهتر است با فشار دادن محل خارش آن را كنترل نمود. از كرمهاي مرطوب كننده و چرب كننده بخصوص بعد از استحمام، استخر و شستن دست استفاده نماييد.
داروهاي تجويز شده موضعي باعث تخفيف بيماري مي شوند. چون بيشتر اين داروها حاوي كورتون هستند، بيش از زمان گفته شده استفاده نگردد. از داروهاي ضد هيستامين نيز در بهبود ضايعات و كنترل خارش استفاده مي شود. اگر ضايعات عفوني شده باشند از آنتي بيوتيك موضعي يا خوراكي و يا هر دو استفاده مي شود. كورتون خوراكي فقط مواردي كاربرد دارد كه درمانهاي پيشين به خوبي بيماري را كنترل نكرده باشند. اين داروها بايد به مدت كوتاهي استفاده شوند. خشكي پوست يكي از مشكلات اين بيماران است و زمينه ساز ايجاد و شدت بيماري مي شود. محيط زندگي هميشه بايد مقداري مرطوب و هواي آن نه سرد و نه گرم باشد، بلكه بايد هوا معتدل باشد. استحمام بايد به حداقل دفعات و زمان برسد. در استحمام بايد از آب ولرم استفاده كرد. كشيدن كيسه و ليف زبر باعث شروع و شدت بيماري مي شوند. بعد از حمام بلافاصله بعد از خشك كردن با يك حوله نرم و ظريف تمام بدن را با يك مرطوب كننده يا چرب كننده بپوشانيد. از كشيدن حوله به بدن اجتناب كنيد، بلكه بايد حوله را روي پوست گذاشت و آن را خشك كرد. در مواقع مصرف دارو هر گونه تغيير در پوست و يا بدن را به پزشك اطلاع دهيد.
اگزماي تماسي حساسيتي كه با تماس مواد حساسيت زا ايجاد مي شود، مي تواند دو مكانيسم داشته باشد: 1- اگزماي تماسي حساسيتي. 2- اگزماي تماسي تحريكي.
ماده اي كه باعث ايجاد حساسيت پوستي تماسي مي شود، به نام ماده حساسيت زا يا آلرژن ناميده مي شود. بسياري از مردم نسبت به آلرژنها، واكنشي نشان نمي دهند، ولي تعداد كمي از مردم به مرور زمان نسبت به بعضي مواد، كه در تماس قبلي نسبت به آن حساس نبوده اند، حساس مي شوند. تماس با اين مواد بيشتر موجب پيدايش ضايعات خارش دار مي شود.
موادي از قبيل: اسيدها، حلالها، قلياها، صابونهاي قوي و مواد شوينده معمولاً اگزماي تماسي تحريكي ايجاد مي كنند. اين مواد آزار دهنده پوستي مي توانند بر روي پوست هر كسي ايجاد واكنش نمايند، ولي افرادي كه بيشتر در تماس با اين موادند، آزار پوستي در آنان سريعتر و بيشتر ديده مي شود. بعضي مواد شيميايي هم آزارنده و هم حساسيت زا هستند.
علايم اگزماي تماسي در نوع اگزماي تماسي تحريكي در محل تماس، پوست قرمز و متورم شده و ممكن است تاول بزند. از ضايعات ممكن است مايع زرد رنگي مترشح شود و گاهي نيز تاولها ممكن است بتركند و ايجاد دلمه كنند و يا ممكن است عفونت ميكروبي روي اين ضايعات ايجاد شود. در مراحل بعدي پوست ممكن است تيره تر شده و حالت چرمي به خود بگيرد. در اين نوع اگزما بيشتر سوزش و گاهي درد وجود دارد وبه ندرت همراه با خارش است. در نوع اگزماي تماسي حساسيتي در محل تماس، پوست قرمز و متورم مي شود. ضايعات شديداً خارش دارند و گاهي ممكن است ضايعات مشابه دور از محل تماس نيز به وجود آيند. در بسياري از موارد افتراق بين اگزماي تماسي تحريكي و حساسيتي مشكل است.
آلرژنها يا مواد حساسيت زا شايع ترين مواد حساسيت زا شامل: نيكل، لاستيك، سيمان، چرم، بعضي داروهاي موضعي، نگهدارنده هاي موجود در كرمها و لوازم آرايش، رنگها، مواد معطر، پيچك سمي، بلوط سمي و گياهاني از اين قبيل مي باشند.
نيكل: در بسياري از فلزات يافت مي شود. در وسايلي كه روكش كروم دارند نيكل به مقدار كافي براي ايجاد واكنش وجود دارد. گوشواره، انگشتر، گردن بند، و حلقه بدلي و بند ساعت فلزي حاوي نيكل مي باشد و در محلهاي تماس در افراد حساس مي تواند ايجاد حساسيت كند. در سگك لباسها، زيپها، دكمه ها و كليپسهاي فلزي نيز به مقدار كافي نيكل وجود دارد. تعريق موجب تشديد حساسيت به نيكل در افراد حساس به آن مي شود.
لاستيك: مواد شيميايي موجود در لاستيك عامل ايجاد حساسيت مي باشند. لاستيك گاهي ايجاد كهير نيز مي كند كه در اين صورت به آن كهير تماسي مي گويند. اين افراد با پوشيدن دستكشهاي لاستيكي در محل تماس دچار حساسيت مي شوند. وجود الياف نايلوني در بعضي لباسها و جورابها و تماس آن با بدن ايجاد واكنش حساسيتي مي كند. كفش نيز به دليل وجود ساختار لاستيكي در آن مي تواند ايجاد حساسيت كند.
افرادي كه به لاستيك حساسند، از تماس با دستكش لاستيكي و يا پوشيدن لباس و كفشهاي حاوي نايلون و لاستيك بايد اجتناب كنند. لباسهاي زير و جوراب نخي در اين افراد مناسب است. بايد در موقع پوشيدن دستكش در زير آن از دستكش نخي استفاده كنند.
رضا اخوان/روزنامه قدس/شماره 5638 |