جلبك، گنجينه ارزشمند طبيعت

قدمت و سابقه شناخت و استفاده از جلبك‌ها (همان به اصطلاح علمي آلگ ها) به 2000 سال پيش مي‌رسد. در قرن بيست و يكم استفاده از اين ماده غذايي به عنوان ذخيره طبيعت براي مقابله با تبعات زندگي مدرن و ماشيني بشر، نمودي ديگر پيدا كرده است. هم اكنون در بسياري از كشورهاي صنعتي جلبك‌ها در حد بسيار وسيع كشت و توليد مي‌شوند. امروزه تحقيقات بسياري از اهميت اقتصادي و كاربردي جلبك‌هاي ميكروسكوپي پرده برداشته است. ضمن اين كه مي‌توانند كاربردهاي متعددي در صنايع دارويي، غذايي، توليد انرژي و... داشته باشد.
امروزه توجه بسيار جدي به سلامت و هزينه‌هاي بسيار سنگين درمان موجب شده مباحثي چون پيشگيري از اهميت ويژه‌اي برخوردار شود. به عقيده بسياري از كارشناسان، تغذيه صحيح، كافي و مناسب از مواد غذايي طبيعي و سالم به همراه افزايش تحرك در زندگي روزمره از جايگاه بسيار ارزشمندي در اين زمينه برخوردار است.
لذا دست‌اندركاران تغذيه، بهداشت و سلامتي جامعه نگرشي بسيار متفاوت به مواد غذايي از جمله تأمين ريز مغذي‌هايي دارند كه فقدان يا كمبود هر يك مي‌تواند سلامت را به خطر بيندازد.
شايد در دهه‌هاي نه چندان دور دغدغه سلامت با تأمين مواد غذايي (پروتئين) و... مد نظر اين دانشمندان بوده است اما امروزه نقش ويتامين‌ها، املاح، ريز مغذي‌ها (آهن، روي، مس، سلنيوم،كلسيم و فسفر) و اسيدهاي چرب غيراشباع امگا نقش همپاي تأمين پروتئين داشته باشند. مفهوم تغذيه مناسب امروزه با وجود غذاهاي فراوري شده و فست‌فودها متاسفانه در حال تبديل شدن به يك آرزو يا شايد افسانه است. چرا كه در غذايي كه مي‌خوريم مواد موثر براي سلامت و رفع نيازهاي بدن،كمتر وجود دارد. علي‌رغم آنكه از قديمي‌ترين باورهاي پزشكي در تمام دنيا، دستورالعمل‌هاي تغذيه‌اي است، امروزه كار طاقت‌فرساي روزانه ديگر مجالي براي صرف غذاي سالم و طبيعي در محيطي آرام نمي‌گذارد.
بازگشت به دامن طبيعت
توجه به اصل رفع نيازهاي تغذيه‌اي به طور مطلوب، موجب شده نگاه بشر مجددا به سوي طبيعت و هر آنچه طبيعت در اختيار وي قرار مي‌دهد، معطوف شود. استفاده از فرآورده‌هاي طبيعي براي تامين نيازهاي سلولي، يك نقطه عطف در زندگي ماشيني امروز به شمار مي‌آيد. درچنين رويكردي علاوه بر تأمين سلامت و تقويت سيستم ايمني، طيف گسترده‌اي از اثرات بيولوژيك سودمند ديگر نيز در اختيار آدمي قرار مي‌گيرد.
همان‌گونه كه گفته شد، قطعاً بهترين راه تامين احتياجات بدن و نيازهاي تغذيه‌اي، رجوع آدمي به طبيعت است. طبيعت، هر آنچه را كه بدن براي استمرار حيات خود به آن نياز دارد، در خود جاي داده است و در اين ميان جلبك‌ها ذخيره‌هايي هستند كه طبيعت براي رهايي او از تبعات زندگي مدرن، ميلياردها سال در دامان خود محفوظ داشته است و اكنون با شيوع سوء تغذيه در جوامع بشري كه حاكي از شكم‌هاي سير آدميان و در عين حال سلول‌هاي گرسنه آنهاست، در اختيار او قرار داده است.
جلبك‌ها از تواناترين و مفيدترين گياهان هستند. آنها قادرند آب و هوا را پاك كنند، دامداري را براي بشر سالم‌تر و سهل‌تر سازند، انرژي آينده مورد نياز بشر را تامين كنند، كشاورزي را رونق بخشند و از همه مهم‌تر انسان را سالم‌تر سازند. جلبك‌ها قادرند، سيستم ايمني بشر را تقويت كنند و بسياري ازمواد معدني و اسيدهاي آمينه را به صورت طبيعي و قابل جذب، به او ارزاني دارند.
منظور از جلبك (آلگ) چيست؟
جلبك‌ها مانند گياهان حاوي كلروفيل و قابليت فتوسنتز هستند، اما برخلاف آنها ريشه، ساقه، برگ و گل ندارند. آنها از دسته آغازيان محسوب مي‌شوند و قادرند با فتوسنتز مواد غيرارگانيك را به مواد ارگانيك تبديل كنند. فتوسنتز فرآيندي است كه طي آن نور خورشيد و دي‌اكسيد‌كربن به غذا واكسيژن تبديل مي‌شود. جلبك‌ها عمدتاً در آب‌هاي كم عمق مي‌رويند و براي رشد به نور خورشيد، دي اكسيد كربن(2)CO ، آب و مواد معدني نياز دارند. جلبك‌ها به دو دسته پر سلولي (ماكرو آلگ ها) و تك سلولي (ميكرو آلگ‌ها) تقسيم مي‌شوند. جلبك‌هاي ميكروسكوپي (ريز‌جلبك‌ها) از قديمي‌ترين ساكنان اقيانوس‌ها و آب‌هاي شيرين محسوب مي‌شوند، خلقت آنها نه تنها به ميليارد‌ها سال قبل از تاريخ حيات بشر بر مي‌گردد، بلكه پيش از تمامي گونه‌هاي جانوري و گياهي مي‌زيسته‌اند و هم اكنون در طبيعت پيرامون ما وجود دارند و نقش بسيار مهم و كليدي را در اكوسيستم ايفا نموده و در دسترس هستند. جلبك‌ها بر حسب نوع، آنها ممكن است متشكل از سه گروه قرمز، قهوه‌اي و سبز رنگ باشند. بيشترين تحقيقات در خصوص يك جلبك تك سلولي به نام كلرلا انجام پذيرفته است. كلرلا جلبكي ميكروسكوپي سبز رنگ با قطري حدود 2 تا 10 ميكرون است.
ارزنده‌ترين ماده زيستي روي كره زمين
ژاپن اولين كشوري است كه روش صنعتي كشت و پرورش جلبك را ابداع كرد. تنها در سال 1995 در ژاپن 220 هزار تن جلبك به صورت غذاي انسان مصرف شده است. استفاده از جلبك‌هاي دريايي به عنوان غذاي جايگزين حاوي پروتئين، تمام اسيدآمينه ضروري، ويتامين‌ها، مواد معدني، اسيدهاي چرب غيراشباع هستند. پروتئين‌هاي كلرلا تمام اسيدهاي آمينه ضروري را دارد، از اين رو در مسافرت‌هاي فضايي به عنوان غذا مورد استفاده قرار مي‌گيرند. براي تأمين غذاي فضانوردان در مسافرت‌هاي طولاني، دانشمندان با استفاده از كلرلا، يك چرخه اكولوژيك طراحي كرده‌اند.
ميكروجلبك‌ها با همه امتيازات برجسته، ارزنده‌ترين ماده زيستي روي كره زمين محسوب مي‌شوند. آنها پايه و اساس زنجيره غذايي بوده و از قدرت تكثير بالايي برخوردارند. آمريكا در حال حاضر بزرگ‌ترين توليد كننده اين جلبك است كه در كاليفرنيا و هاوايي كشت مي‌شود.
كشور چين يكي از بزرگ‌ترين توليد كنندگان جلبك‌هاي خوراكي در دنيا بوده كه سالانه حدود 5‌‌ميليون تن برداشت مي‌كند، به طوري كه در سال 1999، برداشت آن حدود 4/5 ميليون تن بوده و در حال حاضر نه تنها خودكفا بوده، بلكه يكي از بزرگ‌ترين صادركنندگان در اين زمينه محسوب مي‌شود. كشورهايي نظير ژاپن، تايوان، كره و... نيز مدت طولاني است كه در زمينه برداشت از دريا و پرورش فعاليت دارند و هر ساله ميليون‌ها دلار ارز از توليد و صادرات آن به صورت خام يا به صورت عمل‌آوري شده، بدست مي‌آورند. امروزه نيز جلبك شناسان در كشورهاي مختلف، در كنار تحقيقات زيستي خود در اين باره، به دنبال كشف خواص مفيد و روش‌هاي استفاده اقتصادي از آنها هستند. ميكروآلگ‌ها براي مصارف گوناگون به صورت صنعتي توليد مي‌شوند. تعدادي از آنها در مقياس وسيع توليد و به عنوان غذاي سالم منبع ويتامين و مواد معدني در غذاي انسان و خوراك دام، پرورش آبزيان و براي تصفيه بيولوژيك آب‌هاي صنعتي به كار مي‌روند.
ديگر استفاده‌هاي مفيد از جلبك‌ها
1 - جلبك‌ها به عنوان علوفه و مكمل غذايي براي دام و طيور و آبزيان
جلبك‌ها در صنعت دام، طيور و آبزيان نقش مهمي ايفا مي‌كند. همچنين به عنوان داروي جايگزين آنتي‌بيوتيك در اين صنايع كاربرد‌هاي وسيعي دارد. مواد معدني و ويتامين‌هاي زيادي كه در جلبك‌هاي دريايي وجود دارد، موارد استفاده از آنها را در صنعت مرغداري افزايش داده است. زرده تخم‌مرغ بعد از تغذيه مرغ با جلبك‌هاي دريايي، داراي يد و كاروتن بيشتري است. بعلاوه، مرغ‌هايي كه با جلبك تغذيه مي‌شوند در دفعات بيشتري تخم‌گذاري مي‌كنند و به دليل خوابيدن بيشتر روي تخم‌ها، جوجه بيشتري نيز توليد مي‌نمايند. جلبك‌ها به عنوان يك منبع غذايي براي ماهيان، پستانداران و ديگر جانوران از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. وابستگي انسان به ماهي و ساير جانوران آبزي براي تكميل خوراك خود واقعيتي است كه بر كسي پوشيده نيست. بنابراين جلبك‌ها به طور غير مستقيم ارزش بسيار ارزنده‌اي براي انسان‌ها دارند. جالب است بدانيم كه در تايوان 500 واحد توليد جلبك وجود دارد كه هر مرغداري در كنار مزرعه خود كشت و پس از خشك كردن به مصرف مرغ‌ها مي‌رساند.
2‌- استفاده از جلبك‌ها در كشاورزي
استفاده از جلبك‌ها به عنوان كود به قرن 19 برمي‌گردد كه براي اولين بار ساحل‌نشينان از جلبك‌هاي قهوه‌اي استفاده كردند. جلبك‌ها به خاطر داشتن ميزان بالاي فيبر از يك طرف نقش مهمي در نرم كردن بافت خاك و حفظ رطوبت و از طرف ديگر به خاطر دارا بودن مواد معدني و عناصر كمياب، اهميت دوچنداني دارند. مطالعات مختلف علمي ثابت كرده است كه كارايي اين محصولات (فرآورده‌ها) به طور گسترده‌اي در علوم و صنعت باغباني مورد استقبال قرار گرفته است، به طوري كه بعد از استفاده از اين فرآورده‌ها، افزايش محصول، افزايش جذب مواد غذايي خاك، افزايش مقاومت به آفات خاص، افزايش جوانه‌زني بذر و مقاومت در مقابل يخ زدگي را در پي داشته است. به هر حال، از زمان پي بردن به چنين خواص كارآمدي در جلبك‌ها، به نظر مي‌رسد با توجه به پيشرفت كشاورزي و آبزي پروري ارگانيك، بازار روبه رشد فزاينده‌اي داشته باشد. مزيت ديگر كود‌هاي جلبكي اين است كه اين كودها عاري از بذر علف‌هاي هرز و قارچ‌ها هستند و پتاس زيادي دارند.
بهره‌مندي از اين هديه الهي نيازمند عزم ملي است و مطمئنا موارد مذكور تنها بخشي از كاربردهاي اين گياه حياتي و مفيد است. توجه به ارزش غذايي و تغذيه‌اي فوق‌العاده جلبك‌ها در مقابله با سوء‌تغذيه‌اي كه امروزه بر جامعه ما سايه انداخته است، حاكي از ضرورت يك عزم ملي براي بهره مندي جامعه ايران از اين نعمت الهي و اين اندوخته سالم است.
البته اين درحالي است كه تاكنون در كشور تلاش‌هاي بسيار موثري در جهت معرفي و بهره‌مندي از محصولات مختلف در اين حوزه انجام گرفته و موفقيت‌هايي نيز حاصل آمده است كه قابل تقدير است و اميدواريم با ساماندهي برنامه‌هاي اطلاع‌رساني، آموزشي و فرهنگ‌سازي و نيز با سرمايه‌گذاري اصولي بخش دولتي و خصوصي در جهت بهره بردن از اين محصولات سالم در سبد غذايي خانواده‌ها ‌ به عنوان يك اقدام پيشگيرانه ‌ علاوه بر كاهش عوارض سوء تغذيه، شاهد تحقق جامعه‌اي سالم و با نشاط باشيم.

سعيد اويس

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار