همه چيز درباره غذا

* حدود 37 ميليارد نفر در جهان كمبود آهن دارند
* بيش از دو ميليارد نفر از مردم دنيا از كم خوني رنج مي برند
* روزانه 40 هزار كودك در جهان به دليل كمبود ويتامين آ جان خود را از دست مي دهند...
اين اعداد و ارقام گواه آن است كه مفهوم «غذا» براي ما چون اجداد گذشته مان نيست. زيرا براي آنان غذا يعني دسترسي به حداقل انرژي مورد نياز و امروز معناي غذا چنين نيست.
* دكتر محمد صفريان، متخصص تغذيه در اين باره مي گويد: امروزه جنبه هاي نويني از الگوها و رفتارهاي تغذيه اي و ارتباط آن با سلامتي مطرح مي شود به طوري كه ديگر كمبودهاي تغذيه اي همچون گذشته تأكيد نمي شود زيرا چه بسا فردي دچار كمبود غذا نيست اما مواد غذايي مصرفي نيز به سلامتش كمك نمي كند. از اين رو، امروزه هدف از تغذيه؛ علاوه بر پيشگيري از عوارض كمبودهاي غذايي، محافظت از ابتلا به بيماريهاي مزمن مي باشد. از همين رو، براي رسيدن به هدف مزبور توصيه هايي از سوي كشورهاي مختلف تنظيم شده است اما در كشور ما چنين برنامه اي انجام نشده است.
اين در حالي است كه سوء تغذيه كودكان و نبود الگوي تغذيه مناسب، مهمترين معضلات تغذيه در جامعه ماست.
دكتر صفريان در ادامه به مسايل تغذيه اي كودكان اشاره كرده و مي گويد: از امور قابل توجه درباره اطفال، رفتارهاي تغذيه اي نادرست در خانواده هاست كه متأسفانه بيشتر از سوي والدين تحصيلكرده ديده مي شود. براي نمونه، آنها با تأكيد بر كم چرب بودن مواد غذايي در خوراك اطفال نيز همين گونه عمل مي كنند، در حالي كه بنابر توصيه هاي غذايي متخصصان با اصولاً دادن غذاي كم چرب به كودكان زير دو سال ممنوع است و اكثر متخصصان نيز براي اطفال زير 5 سال ممنوع مي دانند و همچنين برخي توصيه مي كنند به فرزندان زير 15 سال هم غذاي كم چرب ندهيم.
از همين رو، حتي براي رژيم اطفال چاق، غذاهاي كم چرب توصيه نمي شود و چون آنها در سن رشد هستند بلكه سعي مي كنيم به آرامي وزن آنها را كنترل كنيم تا قدشان بلند شود و تناسب ما بين قد و وزن حاصل گردد.
همچنين از معضلات تغذيه كودكان بدغذايي آنهاست كه ناشي از وسواسهاي مادران است حال آنكه مادران مي توانند با درايت و البته هنر آشپزي، از اين عارضه پيشگيري كنند.

هنر آشپزي مادر

اين عضو هيأت علمي دانشگاه مي افزايد: در رفتارهاي غذايي مطلوب فرزندان، هنر آشپزي مادر در سال اول تولد بسيار تأثيرگذار است، زيرا هر قدر در اين زمينه مهارت داشته باشد مي تواند غذاهاي متنوعي تهيه كند كه خود در دراز مدت در بهبود وضعيت غذايي فرزندان سهم به سزايي دارد.
همچنين مادران بايد به خاطر داشته باشند كه براساس توصيه كارشناسان، اطفال بايد از سن 9 تا 10 ماهگي قادر به گرفتن قاشق باشند و سعي كنند خودشان غذا بخورند. بنابراين مادران اين فرصت را به آنها بدهند از يك سالگي نيز كودكان سرسفره خانواده نشسته و اجازه داشته باشند كمي ريخت وپاش كنند.
از يك سال و سه ماهگي اطفال ضمن نشستن سر سفره نبايد ريخت و پاش كنند.
علاوه بر اين مادران بايد رفتارهاي غذايي را به فرزندان ياد بدهند. به اين ترتيب كه كودك حق داشته باشد فقط سر سفره غذا بخورد و از غذاي تمام خانواده استفاده كند. حتي اگر كودك بنابر نياز غذايي از ساير مواد بهره مند مي شود بهتر است كه شكل ظاهري غذا فرق نكند. همچنين مادران با تنوع در غذاها مي توانند فرصت انتخاب كردن را نيز به او بدهند. با اين شيوه ضمن آنكه كودك با طعم هاي متفاوت و متعدد آشنا مي شود مهارت انتخاب كردن را نيز فرا مي گيرد.

آشنايي كودك با طعمهاي مختلف

دكتر صفريان در پاسخ به اينكه «از چه سني بايد طفل را با طعمهاي مختلف آشنا كرد» مي گويد: به طور معمول، در جامعه ما مطابق الگويي كه توسط وزارت بهداشت ارايه مي شود مي توان مواد غذايي را وارد چرخه خوراك كودك كرد. اما بهتر است نمك و شيريني ها با محدوديت بيشتر افزوده شود.
همچنين براي آگاهي طفل نسبت به برخي مواد غذايي خاص؛ بهتر است اينگونه مواد حساسيت زا، به فاصله سه روز از يكديگر به غذاي كودك اضافه شود.
اين متخصص تغذيه به چند نكته براي جلوگيري از بد غذايي در كودكان اشاره كرده و مي افزايد: بهترين كار اين است كه نسبت به تغذيه كودك حساسيت نشان نداد تا فرزند تصور نكند كه براي وي غذا مي خورد. به هيچ عنوان براي غذا خوردن به كودك باج نبايد داد.
بدترين نحوه تغذيه كودك آن دست كه وقتي مشغول فعاليت ديگري است به او غذا بخورانند؛ با اين روش نه تنها فرزند از غذا لذت نمي برد بلكه از غذا متنفر مي شود.
پس به مادران توصيه مي كنم ذائقه و سليقه خود را به فرزندتان تحميل نكرده و تصور نكنند هر غذايي كه خودشان مي پسندند فرزندشان نيز پذيراي آن است بايد به او فرصت انتخاب و درك طعمهاي مختلف بدهند. چنانچه فرزند نسبت به خوردن تمايلي نشان نمي داد اصرار نكنند اما وقتي هم علاقه مند به خوردن شد هميشه خوراك آماده اي داشته باشند تا گرسنگي نكشد. بي مقدمه و به طور مستقيم او را به خوردن وادار نكنند بلكه به شيوه اي غير مستقيم مثل غذا دادن به كودكي ديگر، او را به خوردن ترغيب كنند يا بدون مقدمه مادر شروع به خوردن كند تا او هم تشويق شود. به هر حال مادران توجه كنند تا سن دو سالگي رفتارهاي غذايي صحيح را به طفل بياموزند زيرا هر چه سن او بالا برود اصلاح آن دشوارتر مي شود، حتي ممكن است تا پايان سن دبستان كودك همين گونه رفتار كند. اين در حالي است كه معمولاً كودكان با اينگونه سوء رفتارهاي غذايي در سنين بالاتر دچار چاقي مي شوند.

لاغري افراطي دختران ايراني

اين پزشك تغذيه در ادامه به گزارشگر ما اظهار مي كند: از مشكلات تغذيه اي كه اين روزها در سنين نوجواني و بخصوص در ميان دختران كشور مي بينيم افراط در كاهش وزن مي باشد كه يكي از عوامل عمده آنها؛ تصوير ناخوشايندي است كه اين فرزندان از شرايط فيزيكي خود دارند. البته اين باور تا حد زيادي متأثر از برخورد اطرافيان با آنهاست. بنابراين، دختران نوجوان تصميم به لاغري گرفته و غذا نمي خورند. به اين ترتيب بعدها نيز قادر به خوردن نخواهند بود. پس رژيمهاي گرسنگي، رژيمهاي مزمن و طولاني مدت و يا خودسرانه از سوي كارشناسان تغذيه ممنوع است و تأييد نمي شود.
دكتر صفريان سپس تصريح مي كند: بنا بر اعتقاد متخصصان تغذيه «قرصهاي لاغري»، وسايل كاهش وزن نظير «كمربندهاي ويبره» مورد قبول نيست و از نظر آنها قرصهاي لاغري در شرايط خاص و براي افراد ويژه توصيه مي شود.
بنابراين براي پرهيز از هر گونه عارضه مربوط به كاهش وزن، بايستي چنين رژيمهايي با نظارت متخصص انجام شود.
نا گفته نماند، افزايش وزن نيز به اندازه كاهش آن اهميت دارد. در نتيجه بهترين شيوه توازن در وزن و اصلاح رفتار تغذيه است، به اين ترتيب كه به زمان تغذيه خود نظم ببخشيد زيرا با اين روش مي توان 60 تا 70 درصد مشكلات تغذيه اي خود را كاهش داد. از سوي ديگر تند خوردن، صحيح نجويدن و حجيم خوردن از علتهاي عمده افزايش وزن است.
به گفته وي، البته پرخوري هم علل متعددي دارد كه مي تواند ريشه عصبي داشته باشد كه نوعي از آن اعتياد به هيدروكربورات است كه با اصلاح الگوي تغذيه و بهره گيري از پروتئينها به جاي هيدروكر بوراتها قابل درمان است.
نكته ديگر حفظ كالري رژيم است به نحوي كه در طول زمان وزن تغيير نكند چون كاهش و افزايش افراطي وزن هر دو پسنديده نيست بخصوص كاهش وزن غيرارادي اهميت فوق العاده اي دارد.

كدام غذاها مجاز و كدام غيرمجازند؟

حال اين پرسش مطرح مي شود كه چگونه مي توان تغذيه اي سالم داشت؟
دكتر صفريان در پاسخ مي گويد: وقتي صحبت از الگوي تغذيه سالم مي شود منظور ما تغذيه اي خاص افراد بالغ و سالم است، از همين رو، شامل سالمندان، كودكان و بيماران نمي شود. بنابراين وقتي تأكيد به حذف يا محدوديت ماده اي داريم فقط براي افراد بالغ و سالم مي باشد.
به هر روي، در تغذيه سالم بايد چربي هاي اشباع شده همانند روغن حيواني، روغن نارگيل و ... را محدود كنيم و در مقابل چربي هاي غيراشباع نظير روغن حيوانات آبزي همچون ماهي را افزايش دهيم.
نكته ديگر در تغذيه سالم، مصرف نمك است كه بايد روزانه بين 2 تا 3 قاشق چايخوري كه حدود 6 گرم مي باشد؛ به مصرف برسد. ناگفته نماند بخشي از اينها در غذا وجود دارد. در خصوص مصرف چربي ها نيز بايد معمولاً به طور تقريبي 10 درصد كالري غذاي روزانه از چربيهاي اشباع شده تأمين شود كه حدود 200 كالري كه 20 تا 25 گرم يا يك قاشق و نيم قاشق خوراكي است. البته بخش عمده اي از اين ماده در غذاها وجود دارد. مصرف ميوه جات و سبزيجات هم اهميت بسياري دارد زيرا علاوه بر تأمين ويتامينها و ساير تركيبات مورد نياز، در حال حاضر در تغذيه نوين جايگاه حائز اهميتي دارد.

مصرف امگا 3 خوب يا بد؟

وي در ادامه درباره مصرف امگا 3 اظهار مي كند: به اعتقاد من مصرف نوع طبيعي هرگونه ماده غذايي نظير ويتامينها، ريزمغذيها و تركيبات آلي مفيدتر و كم خطرتر از نوع صنعتي و قرص و داروي آن است. زيرا قرصهاي امگا 3 علاوه بر آنكه امكان خطر مسموميت را دارد باعث افزايش چربي خون نيز مي شود، زيرا مصرف آن محدوديت دارد. بنابراين، توصيه مي شود به جاي آن ماهي مصرف گردد.
البته بهترين شيوه طبخ ماهي بخارپز و يا فرپز است و بهترين نوع ماهي نيز، ماهي قزل آلا پرورشي است. زيرا ضمن پرچرب بودن آلودگيهاي صنعتي و راديو اكتيو در آنها وجود ندارد. همچنين امكان افزودن هورمون و رشد غيرطبيعي آن از راه آب و غذا ميسر نيست.
از همين رو، توصيه مي شود هفته اي دوبار ماهي مصرف گردد چون علاوه بر چربي سفيد، داراي پروتئين بالايي نيز هست. مادران باردار نيز براي افزايش ضريب هوشي و سلامت چشم فرزندشان بهتر است از اين ماهي هاي چرب استفاده كنند.

محبوبه علي پور

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار