گامهای لازم برای قرن انفجار

طلیعه

در دو بحث پیشین از «دنیای جدید و ضرورت‏های آن‏» و همچنین «ما و دنیای فرارو» صحبت‏شد . در این دنیای جدید كه در حقیقت نسبت‏به گذشته نه چندان دور (30سال اخیر) جدید است و نسبت‏به چندسال آینده (2010) كهنه، لعاب و درون انسان‏ها و جوامع و رفتارها و تكنولوژی بسیار متغیر شده، دگرگون‏تر خواهد شد، لذا این گفتار را تحت عنوان «لوازم لازم برای قرن انفجار» پی‏می‏گیریم .
حسن بصری می‏گوید:

هر كه را سخن نه از سر حكمت است، عین آفت است و هر كه را خاموشی نه از سر فكرت است، آن بر شهوت و غفلت است و هر نظر كه نه از سر عبرت‏است، آن همه لهو و زلت است . 1

جوان پایتخت جهان است و هر كشوری كه این را نادیده گیرد در خسران و زیان است، پس «ایمان بیاوریم به فصل سبز جوان‏» 2 و عبرت بگیریم از پیرامون وجهان و از نو بسازیم بنیاد فن و تعالی و رشد میهن عزیز و اسلامی‏مان ایران را .

از لوازم قرن انفجار صحبت می‏كنیم; لوازمی كه برای هر پدیده و تغییر و تحولی ضروری هستند و انسان‏های غافل و جاهل به زمان و تحولات، از یك تند باد ساده نیز آسیب می‏بینند; زیرا برای این تحولات چاره‏ای نیندیشیده‏اند .

به راستی چر این قرن و آغاز هزاره سوم را تداوم انفجارات دهه‏های آخر و واپسین تنفس‏های هزاره دوم یعنی از سال 1970 تا سال 1999 م . می‏دانند و مگر قرار است در پس سال‏های بعد از 2000 چه اتفاقات و رویدادهایی رخ دهد .
آیا از خود سؤال كرده‏ایم كه این‏ها شایعه است‏یا حقیقت؟
با برهان بیان می‏شود یا بهتان؟
با برنامه جدیدباید حركت كرد یا در كارنامه پیشین غرق حیرت شد؟
در وهم باقی ماند یا به دنبال مفهوم بود؟
حركت كرد یا مجسمه‏وار منتظر بركت‏بود؟
طلوع خوب را تجربه كرد یا در غروب چوب شد؟
به دنبال زلالی آب بود یا همه چیز را سراب پنداشت؟
این سؤالات آدمی را به فكر می‏اندازد و غفلت را پایان یافته می‏داند; زیرا كه هر كس در بستر غفلت آرمید، در این قرن سراسر تحول و انفجار روی خوش را نخواهد دید .

آدمی به جز آب روان چیزی نیست
هر جا كه مكان گرفت، گندیده شود
بس سكوت، غفلت، گریز، توقف، غروب و سراب از عوامل عقب‏ماندگی هستند و لوازم پیشرفت در این دوران، حركت، دقت، فرصت، طلوع و كسب دانش و فن و نوآوری‏ها با حفظ اصالت‏ها و فرهنگ بومی است و هر كدام از ما باید از خویش شروع كنیم .

حركت‏با جریان زمان، شناخت هر زمان و پیش‏بینی درست آینده است; اما چگونه و باچه روش‏هایی؟ یكی از روش‏های مهم آن است كه هر لحظه به خود بگوییم كه سهم ما در تغییرات چیست و جایگاه ما در تحولات چگونه است؟ باید اندكی غیر معمول بود و حركت‏های انفجاری نیز داشت . انسان باید اندكی متفاوت باشد .
امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) می‏فرماید: «كسی كه دو روزش مساوی باشد و رشد و حركتی و تحولی در آن نباشد، بازنده است‏» .
ضروری‏ترین مسئله این است كه هر روز باید چیز مفیدی آموخت .

گاهی این خیر مفید حتی یك كلمه است و گاهی یك بیت‏شعر است كه آدمی را تكان می‏دهد .
چه سرنوشت غم‏انگیزی كه كرم كوچك ابریشم
یك عمر قفس می‏ساخت ولی به فكر پریدن بود

بعضی چیزها ارزش خبری‏3 و اطلاع‏رسانی و حتی تاثیر روحی دارند .
قانون پاركینسون می‏گوید: اگر ما زمان را كش دهیم خودمان هم وا می‏رویم .
پیام سنگینی در این جمله نهفته است و آن این كه گرچه زمان كه با ساعت، دقیقه، ثانیه و ... تعریف می‏شود; اما شتاب فكر، توان مانور انسان، قدرت اندیشه و عمل آدمی خیلی سریع‏تر از زمان است; اگر انسان اراده كند .

شاگتی گواین می‏گوید: تو همانی كه می‏اندیشی‏4 . اگر فكر می‏كنی برای این دنیای متلون و مجازی آماده‏ای و می‏توانی سرآمد آن باشی، خواهی شد و اگر همواره خود را عقب مانده و جامانده و ناتوان و شكست‏خورده و فراموش شده و مقلد صرف بدانی، همان گونه خواهی شد و حاصلی جز این نخواهد بود كه با حسرت خواهی سرود:
كاروان رفت
و تو در خواب
و بیابان در پیش ...

برای قرن انفجار كه تداوم انفجارات پیشین یعنی انفجار جمعیت، اطلاعات و انفجار انتظار است، باید فكر جمعی و كارتیمی را سرلوحه قرار داد . ما قرن‏هاست فردگرایی و تك‏روی را در برخی امور شاهد بودیم و عادت كرده‏ایم كیمیاگر باشیم; یعنی چیزی را كه می‏آموزیم، از دیگران دریغ كنیم و از نشر یافته‏ها و داشته‏ها خودداری كنیم .
از این رو گاهی از شدت انباشته‏ها، خفه می‏شویم و فكر می‏كنیم كه مركز دانش و خردیم; در حالی كه اگر عادت نشر جای امساك و خست علمی را بگیرد، برد با ماست; چون حرص و ذوق و عطش یادگیری كه هرسه مقدس است، زنده می‏ماند و در خفگی داشته‏ها، فسیل نمی‏شویم .

یكی از لوازم عصر انفجار، حركت‏های منطقی و مناسب است . باید در این عصر حتی بجا بسوزیم; چرا كه ما در جا سوختن داریم و بجا سوختن .
بسیاری از ملت‏ها یك یاد و نسل را به جا سوزاندند و ساختند و فشارها و بی‏خوابی‏ها و گرسنگی‏ها و محرومیت‏ها را چشیدند و بعد بالیدند و پرواز را تجربه كردند و منظور از سوزاندن نسل، هدر دادن نسل نیست; بلكه ساخت مجدد آموخته‏ها و تغییرات و اصلاحات بنیادین است كه از مدارس كه جمهوری‏های علم و دانشگاه‏ها كه كشتی‏های فن و تكنولوژی می‏باشند، باید آغاز نمود و تحولات بنیادین آینده را برای آن‏ها رقم زد .
از این رو ادعا می‏كنند كه تا سال 2050 را برنامه ریزی كرده‏اند و از عصر برنامه‏روزی و برنامه سوزی و فقر برنامه‏ها فاصله گرفته‏اند .

یكی از ضرورت‏ها و لوازم عصر تحولات و انفجارات این است كه هر فرد باید، توانایی فهم، درك و اداره كردن شرایط متناقض را تجربه كند .

مدیریت‏برخویش و دیگران این امور را می‏طلبد:
1 . دانستن، توانستن و انسان بودن .
2 . دانش، هنر و جرات .
3 . دانش استفاده و به كارگیری دانش‏هاست .

انسان عصر انفجارات (انفجار اطلاعات، انفجار ارتباطات و انفجار انتظارات) در حقیقت انسان سیستمی است و انسان سیستمی، خطی فكر نمی‏كند; بلكه شبكه‏ای می‏اندیشد; یعنی هیچ گاه فقط علت و معلولی دست‏به نتیجه‏گیری نمی‏زند; بلكه مجموعه‏ای از عوامل را كه منظومه‏ای پیچیده را رقم می‏زنند، در نظر می‏گیرد و به صورت كشفی و شهودی، مسیرها را تعقیب و به نتایج دست می‏یابد و موفقیت و لذت یافتن را می‏چشد .

از لوازم اصیل دنیای ملتهب هزاره سوم، داشتن هدف‏های بلند، قلبی عاشق و تپنده، نگاهی تیز، انتخاب‏های درست و دقیق، نغلطیدن به ورطه لذات زودگذر و رنگارنگ، جست‏وجو، كشف و تحقیق است .

كانی رابرتسون می‏گوید:
اولین شرط موفقیت (در شرایط متناقض) و در زندگی این است كه بتوانی آغازگر خوبی باشی . 5
و شاید بهتر است‏بگوییم كه مهم‏تر از همه، استمرار تا رسیدن به هدف است .

در این دنیای جدید، كسی كه عادت به جبرخطی و حركت‏سطحی را پیشه كند، سوار شیری می‏شود كه پیاده شدن از آن مساوی با عدم است; از این‏رو اگر حتی كم تحرك هستید، سعی كنید مفید باشید و به تخیل و بازكاوی افكارتان بپردازید .

گاهی در زوایای پنهان افكار هر آدمی، رگه‏هایی از انگیزه و حركت وجود دارد كه باید آن را جست و جو كند و بعد به تقویت آن همت گمارد تا به صحنه عمل درآید .

ژاپنی‏ها سال (4 - 2003) را سال انگیزه‏6 نامیده‏اند; یعنی برای بازكاوی خویش و تحول در درون تا سطح اجتماع، باید انگیزه‏ها را حیات بخشید و آن‏ها را تقویت نمود .

اینرسی یا لختی، یكی از موانع خود شكوفایی، دیگر شكوفایی و جوامع شكوفا شونده می‏شود . امروزه شاخص (معیار) اصلی در زنده بودن یا زنده ماندن یك جامعه، رشد میانگین (پویایی) منابع انسانی آنان است .

بهترین، كامل‏ترین، پرانگیزه‏ترین، مستعدترین و پاینده‏ترین منابع انسانی در حقیقت در جوانان یك مملكت نهفته است; زیرا در یك جامعه ناكجا آبادی یا حتی آرمان‏شهری كه جوانان آن در مرحله بالندگی قرار نگیرند، پایندگی راتجربه نخواهند كرد و رشد وجود ندارد و جامعه توقف خواهد كرد .

آدمی در دوره جوانی و خصوصا سنین 18 تا 40 سالگی كه اغلب روان‏شناسان آن را سن جوانی می‏نامند، در سن معجزه است و اصلا جوان مساوی با معجزه است; زیرا جوان پراز شگفتی‏هاست و می‏توان گفت‏برای رقم زدن موفقیت در عصر متلاطم حاضر و خصوصا در سده اول هزاره سوم، باید جهان شگفتی‏ها را پیدا كرد; زیرا به قول اسكاول شاین: 7
در ابتدا جهان شگفتی‏ها را پیدا كنید; زیرا بعد از آن، تمام چیزها با كثرت به شما عطا خواهد شد .

حضرت مسیح می‏فرماید: 8برای وارد شدن در قلمرو خدایی نیز گاهی مثل یك كودك (طفل صغیر)، كوچك شوید; (زیرا) بچه‏ها همواره در یك حالت‏شادمانی و شگفتی هستند .

یكی از ویژگی‏های دنیای پیرامون در هزاره سوم، دغدغه‏های ناتمام و مشغولیت‏های بدون پایان است و یكی از لوازم برای آن، جست‏وجوی شادی‏های گمشده‏است; شاید نیمی از مردم جهان امروزه در افسردگی پنهان به سر می‏برند .

ظریفی می‏گوید: پایان هزاره دوم، پایان عصر اضطراب و آغاز هزاره سوم، آغاز عصر افسردگی است .
شاید این جمله زیباو قشنگی باشد; اما نباید فراموش كنیم كه اضطراب و حتی افسردگی از لوازم یك انسان سالم است و مهم آن است كه اضطراب دائمی و افسردگی مثل پوست همیشه همراه نباشد .
افسردگی و اضطراب، لذت شادگی و آرامش را یادآور می‏شوند .

از نیازهای ضروری بشر در عصر پیچیدگی، جست وجوی مجدد خداوند در نهاد خویش است . اگر امروز این عقیده را بپذیرید، تمام نیازهای شما برآورده خواهد شد .

داشتن برنامه، مساوی داشتن كارنامه است . انسان دارای كارنامه، همواره سردرگریبان تحولات خویش می‏برد و عبرت و نتیجه می‏گیرد . شاید ملموس‏ترین و ضروری‏ترین نیاز در عصر جدید، برنامه‏ریزی‏های هوش‏مندانه، عاقلانه، مدبرانه عملی باشد .

نباید فراموش كنید كه از ویژگی‏های عصر حاضر، توام شدن تخیلی با واقعیت و دنیای مجازی است . روی چشمه‏های غیبی خود حساب باز كنید; شما وارث ثروت‏های غیبی زیادی هستید .

عجیب این كه انسان به معدن تشبیه شده است; «مردم گنجینه‏هایی هستند همچون گنج‏های طلا و نقره‏» ; مبادا در عصر سرعت و فرصت، خاكروبه‏ای تهی، خسته، پژمرده و بی‏خاصیت‏باشیم .

ژاپنی‏ها حتی در كتاب‏های درسی خود از دوره ابتدایی می‏خوانند كه ما باید ملت درجه یك جهان شویم . به راستی یكی از لوازم عرض اندام در هزاره ملتهب سوم، این است كه بدانیم می‏خواهیم كجای این تركیب جدید كشورها نقش داشته باشیم .

آیا فكر كرده‏ایم ملتی كه نقش ندارد مساوی نعش است .
آیا فكر كرد0ایم ملتی كه حركت نكند، محكوم به فناست .
آیا فكر كرده‏ایم تمام رشدها و تحولات از جوان، دانشجو و طلبه شروع می‏شود و به او ختم می‏شود .
آیا فكر كرده‏ایم كه خرد پیر همراه با جسارت جوان و برنامه، مساوی بالندگی ملی است .

برازندگی ملی یك ملت، رهین حركت است و این از لوازم هزاره سوم است . حركت‏بركت می‏آورد; با طی كه طبق برنامه‏ای آگاهانه باشد .

برنامه چیست؟
برنامه قراردادی است كه موجب سازماندهی و هماهنگی گروهی می‏شود و ما را در رسیدن به هدف یاری می‏كند .

برنامه، حركت، امید، تلاش ، جوشش، كوشش، تمرین، اقتباس، الگو برداری، خلاقیت، نوآوری، متفاوت اندیشیدن، متفاوت عمل كردن در راستای هدف است و اما مافوق این‏ها توكل است . اگر به قادر مطلق توكل كنیم، ما را در حمایت‏خویش خواهد گرفت و هر آن‏چه نداریم، به ما خواهد بخشیدو از آنچه داریم، مراقبت‏خواهد كرد .

هنری فورد چهلمین سال زندگی‏اش را پشت‏سر گذاشت; وقتی طرح ماشین فورد را داد و باعث‏شد ماشین از حالت اشرافی به كوچه‏های مردم فقیر هم بیاید، با مشكلات بزرگی مواجه شد و دوستانش پروژه‏اش را مسخره و نابخردانه می‏دانستند و پدرش با تاسف به او گفت: تو موفق نمی‏شوی و خود را درگیر كاری مسخره كرده‏ای; اما او امیدوار، مصمم و با برنامه حركت كرد و می‏گفت: من به الهامات قلبی‏ام ایمان دارم .

وقتی هدفی بزرگ در زمانه‏ای دیگرگون در سر داشته باشید و حركت و امید داشته باشید، دستان نامرئی به سمت‏شما دراز خواهند شد .

یكی دیگر از لوازم این دنیای متلون و شگفت، معرفت در كنار مدرنیته است و شیفته شهوات نشدن; زیرا نابودی انسان زمانی است كه در این هزاره، اسیر شهوات و لعاب آن گردد .

حاتم اصم می‏گوید:
شهوت سه قسم است:
شهوتی است در خوردن
و شهوتی در گفتن
و شهوتی در نگریستن .
در خوردن اعتماد برخدای نگاه‏دار
و در گفتن راستی نگاه‏دار
و در نگریستن، غیرت نگاه‏دار .

محیطشناسی، جهان‏شناسی و پی‏گیری تحولات پیرامونی از لوازم ضروری و قطعی و حتمی دنیای جدید است و این كه كجا هستم، كجا می‏روم، چگونه باید باشم و چه باید بدانم، اینها سؤالات اساسی دنیای جدید است .

شاید مهم‏تر از همه این مقوله‏ها و برای دنیای جدید ایمان به خویشتن است . كسی كه به خود ایمان دارد و یقین به موفقیت داشته باشد، عاشق رشد خویش است و به قول دكتر شریعتی: آن جا كه عشق فرمان می‏دهد، محال سرتعظیم فرود می‏آورد . بیایید عاشق باشیم; عاشق رشد خویش; جامعه خویش و دنیای خویش; رشد عاقلانه; نه جنون‏آمیز و همواره در مثلث ایمان به خویش، عشق و رشد، خدا را مبداء و مقصد همه چیز بدانیم .

پی‏نوشت:

1 . شاهرخ شاه پرویزی، كتاب كوچك از عارفان بزرگ، ص‏10 .
2 . این تعبیر وام گرفته از فروغ فرخزاد است .
3 . . News Worsy
4 . شاگتی گواین، توهمانی كه می‏اندیشی .
5 . كانی رابرتسون، مجموعه سخنان قصار جهان، ترجمه حسین یعقوبی، ص‏22; به نقل از هربرت اسپنسر .
6 . خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، مورخ 7/9/82 .
7 . فلورانس، اسكاول شاین، دری مخفی به روی موفقیت، ترجمه شهلاالمعی، ص‏97 .
8 . فلورانس، اسكاول شاین، ص‏98 .

دكتر حسین خنیفر / پرسمان شماره 17

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار